Phim AI: Việt Nam đang ở đâu trong cuộc đua toàn cầu?
Thế giới đã đưa phim AI vào sản xuất công nghiệp, nhiều quốc gia tổ chức giải thưởng riêng, Việt Nam mới bước đầu khai thác công nghệ này.
Không cần trường quay thật, những cảnh phim với nhân vật, bối cảnh và chuyển động phức tạp vẫn có thể được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ này đang thay đổi phương thức sản xuất điện ảnh, đặc biệt ở thể loại phim ngắn, phim dọc và hoạt hình.
Tại Việt Nam, AI đã được ứng dụng trong một số dự án điện ảnh, truyền hình. Trung Quốc tiến xa hơn với những dây chuyền sản xuất phim AI quy mô lớn. Trong khi đó, nhiều quốc gia bắt đầu tổ chức liên hoan và trao giải riêng cho các tác phẩm sử dụng công nghệ này.
Phim AI tại Việt Nam: Từ thử nghiệm đến sản xuất
Năm 2025, bộ phim Chốt đơn gây chú ý vì sử dụng AI thay thế hình ảnh nữ diễn viên chính sau những vấn đề phát sinh trước ngày phát hành. Đây là trường hợp ứng dụng công nghệ để hoàn thiện một tác phẩm đã quay theo phương pháp truyền thống, khác với việc sản xuất phim hoàn toàn bằng AI.
Đến tháng 9/2026, Hãng phim TFS và Đài Truyền hình TP.HCM (HTV) công bố dự án Bãi săn, chuyển thể tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Đình Tú. Phim thuộc thể loại kỳ ảo, viễn tưởng, dự kiến gồm 15 tập, mỗi tập khoảng ba phút.
Toàn bộ hình ảnh của dự án được xây dựng bằng AI, còn kịch bản, biên tập, lồng tiếng và dựng phim do đội ngũ chuyên môn đảm nhiệm. Mùa đầu tiên dự kiến phát hành dịp tết Nguyên đán 2027.
Trước đó, đạo diễn Phạm Vĩnh Khương giới thiệu phim ngắn Hồi thức không chiến vào tháng 7/2025, sử dụng AI tái hiện câu chuyện về những người lính không quân.
Các dự án cho thấy người làm phim Việt Nam đang thử nghiệm AI ở nhiều công đoạn, từ hậu kỳ đến tạo hình ảnh và xây dựng thế giới điện ảnh. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn chủ yếu diễn ra ở quy mô từng dự án, chưa hình thành ngành sản xuất lớn.
Trung Quốc đưa phim AI vào sản xuất công nghiệp
Trung Quốc đang phát triển phim AI với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Chi phí sản xuất phim ngắn nhiều tập bằng AI tại nước này đã giảm từ khoảng 5.000 nhân dân tệ xuống còn vài trăm nhân dân tệ mỗi phút trong nửa đầu năm 2026.
Công nghệ giúp nhà sản xuất tạo nhân vật, bối cảnh và những cảnh quay phức tạp mà không cần huy động đầy đủ ê-kíp như phương pháp truyền thống. Chi phí giảm đáng kể, tạo điều kiện sản xuất nhiều tác phẩm trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, sản lượng tăng không đồng nghĩa với thành công. Theo dữ liệu DataEye được Reuters dẫn lại, nền tảng Douyin ghi nhận 221.900 chương trình AI mới trong nửa đầu năm 2026, nhưng chỉ 1.055 chương trình vượt 100 triệu lượt xem.
Khoảng cách này cho thấy khả năng sản xuất hàng loạt đang phát triển nhanh hơn khả năng thu hút công chúng.
Không dừng ở phim ngắn, Bona Film Group còn thực hiện Sanxingdui: Future Memories, phim khoa học viễn tưởng dài 90 phút được cơ quan quản lý điện ảnh Trung Quốc cấp phép phổ biến.
Đây là bước tiến từ sản xuất nội dung trực tuyến sang phim dài dành cho rạp chiếu. Tuy nhiên, phim dài đòi hỏi khả năng duy trì câu chuyện, tâm lý nhân vật và sự nhất quán của hình ảnh, những yêu cầu khó giải quyết chỉ bằng công nghệ tạo sinh.
Phim AI bắt đầu có giải thưởng riêng
Sự phát triển của phim AI kéo theo việc hình thành những hệ thống tuyển chọn, trình chiếu và đánh giá chuyên biệt.
Liên hoan phim AI Film Festival Japan 2026 tại Nhật Bản, diễn ra từ ngày 31/10 đến 2/11, nhận hơn 730 tác phẩm từ trên 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Ban tổ chức chọn 68 tác phẩm vào danh sách chính thức và 21 phim chung kết.
Tại Kazakhstan, Astana AI Film Festival công bố nhận hơn 8.000 tác phẩm từ 125 quốc gia và vùng lãnh thổ. Những con số cho thấy hoạt động sáng tác phim AI đã mở rộng ra nhiều thị trường.
Các liên hoan tại Anh và Hy Lạp cũng xây dựng thể lệ riêng. Có nơi chỉ tiếp nhận phim được tạo hoàn toàn bằng AI, trong khi nơi khác chấp nhận tác phẩm kết hợp công nghệ tạo sinh với phương pháp sản xuất truyền thống.
Dù khác nhau về thể lệ, việc chấm giải vẫn chú trọng kịch bản, nhân vật, ngôn ngữ hình ảnh và hiệu quả kể chuyện. Điều đó cho thấy một bộ phim sử dụng AI vẫn cần đáp ứng những yêu cầu cơ bản của nghệ thuật điện ảnh.
Công nghệ thay đổi cách làm phim
AI tạo sinh mở ra cơ hội cho những nhà làm phim độc lập có ngân sách hạn chế. Một cá nhân hoặc nhóm nhỏ có thể thực hiện những cảnh phim từng đòi hỏi trường quay, diễn viên và nhiều bộ phận kỹ thuật.
Tuy nhiên, việc tự động hóa một số công đoạn cũng tạo sức ép đối với nhân sự thiết kế mỹ thuật, kỹ xảo và hậu kỳ. Những tranh chấp liên quan đến bản quyền, dữ liệu huấn luyện, quyền sử dụng hình ảnh và giọng nói của diễn viên cũng trở nên phức tạp hơn.
Quan trọng hơn, khả năng tạo hình ảnh không đồng nghĩa với năng lực làm phim. Công nghệ có thể tạo ra nhân vật, bối cảnh và chuyển động đẹp mắt, nhưng chưa tự bảo đảm tính logic của câu chuyện hoặc sự phát triển tâm lý nhân vật.
Người làm phim vẫn phải lựa chọn nội dung, tổ chức tình huống và kiểm soát ngôn ngữ hình ảnh. Một tác phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI vẫn cần tư duy đạo diễn để kết nối các cảnh quay thành câu chuyện có sức thuyết phục.
Các liên hoan và giải thưởng riêng đang mở thêm cơ hội để phim AI được giới thiệu và đánh giá. Tuy nhiên, giải thưởng tại những sự kiện chuyên biệt chưa đồng nghĩa với sự công nhận rộng rãi của ngành điện ảnh.
Công nghệ có thể rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí và mở rộng khả năng sáng tạo. Còn giá trị của bộ phim vẫn phụ thuộc vào câu chuyện và cách kể.
Việt Nam đang ở đâu trong cuộc đua phim AI?
Bên cạnh các dự án đã công bố, Việt Nam bắt đầu có những hoạt động đào tạo và sáng tác chuyên về phim AI.
Tháng 5/2026, cuộc thi phim ngắn Huyền thoại Việt qua lăng kính AI được phát động tại TP.HCM, hướng đến việc khai thác lịch sử, di sản và văn hóa Việt Nam bằng công nghệ tạo sinh.
Liên hoan phim ngắn TP.HCM 2026 cũng đưa công nghệ AI vào hoạt động tập huấn, giúp người làm phim trẻ tiếp cận phương pháp phát triển ý tưởng và thiết kế hình ảnh.
Dù vậy, Việt Nam chưa có số liệu công khai đầy đủ về quy mô đầu tư, sản lượng và doanh thu phim AI để đánh giá sự hình thành một thị trường chuyên nghiệp.
Thách thức lớn nằm ở đội ngũ nhân lực vừa am hiểu điện ảnh vừa thành thạo công nghệ tạo sinh, cùng cơ chế bảo vệ quyền tác giả và quyền hình ảnh.
Việt Nam có nguồn chất liệu phong phú từ lịch sử, văn học đến văn hóa dân gian. AI có thể giúp chuyển những câu chuyện ấy thành phim với chi phí thấp hơn, nhưng chất lượng tác phẩm vẫn phụ thuộc vào kịch bản, năng lực đạo diễn và sự am hiểu văn hóa của người sáng tạo.
