Luật Định danh và xác thực điện tử: Bảo lưu dữ liệu cũ, giảm phiền hà thủ tục cho người dân
Quốc hội thảo luận Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm bảo lưu dữ liệu sẵn có, giảm thủ tục, hỗ trợ người yếu thế và siết chặt an toàn giao dịch.
Sáng 04/11/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Qua thảo luận sôi nổi, các đại biểu tập trung đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc về việc kế thừa dữ liệu, cắt giảm thủ tục cho người dân, kiểm soát danh tính nước ngoài và luật hóa quy trình truy vết.
Bảo đảm kế thừa dữ liệu, hỗ trợ người yếu thế và người dân vùng khó khăn
Góp ý về việc kế thừa dữ liệu, đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đề nghị hoàn thiện khoản 5 Điều 11, Điều 12 và khoản 4 Điều 34 của dự thảo Luật. Đại biểu nhấn mạnh: “Nếu đã có dữ liệu nhưng người dân vẫn phải khai lại, hoặc cấp thêm mã mà không liên kết với mã cũ, lợi ích giảm thủ tục sẽ khó đạt được”.
Đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc: mã chuyên ngành hoặc mã tiêu chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu thì được xem xét công nhận; trường hợp cấp mã định danh quốc gia mới phải liên kết với mã đã có và tuyệt đối không thu thập lại thông tin sẵn có. Đối với khoản 4 Điều 34, đại biểu đề nghị chuyển từ “ưu tiên khai thác” sang “trách nhiệm chủ động khai thác” của cơ quan giải quyết thủ tục hành chính. Cơ quan phải tự khai thác dữ liệu sẵn có, không bắt người dân xuất trình lại giấy tờ khi không cần thiết. Đồng thời, cần quy định rõ đầu mối, trách nhiệm phối hợp và thời hạn xử lí khi dữ liệu giữa các hệ thống không khớp.
Đối với khu vực miền núi, biên giới – nơi người dân thiếu thiết bị thông minh hoặc mạng bị gián đoạn, đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị Luật quy định bắt buộc duy trì phương thức xác thực trực tiếp hoặc phương thức thay thế cho các dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu. Làm rõ trách nhiệm của UBND cấp xã tại Điều 40 trong việc hướng dẫn, hỗ trợ tại cơ sở, tổ chức đăng ký lưu động cho người khó đi lại, kèm theo hỗ trợ kinh phí từ ngân sách trung ương.
Đồng quan điểm về tính nhân văn của pháp luật, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị bổ sung quy định cơ quan cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm tạo điều kiện, hỗ trợ phương thức xác thực phù hợp cho người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và người gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ, thể hiện tinh thần “chuyển đổi số toàn dân, toàn diện và không để ai bị bỏ lại phía sau”.
Quy định rõ đối tượng áp dụng và kiểm soát yếu tố nước ngoài
Góp ý về đối tượng áp dụng tại Điều 2 dự thảo Luật, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ nhóm “các đối tượng có liên quan” để bảo đảm minh bạch và thuận lợi khi thực thi.
Phân tích về sự cần thiết đưa tổ chức, cá nhân nước ngoài vào phạm vi điều chỉnh, đại biểu Phạm Văn Hòa nhấn mạnh: “Có những đối tượng hoạt động từ nước ngoài nhưng có liên hệ, tương tác với các cá nhân, tổ chức trong nước và tham gia vào các hoạt động liên quan đến định danh điện tử. Những hoạt động này có thể phát sinh các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ lợi ích quốc gia”.
Việc quy định rõ đối tượng nước ngoài sẽ tạo cơ sở pháp lí chủ động kiểm soát, hạn chế tối đa nguy cơ xâm phạm lợi ích quốc gia.
Cho ý kiến về giá trị xác thực điện tử tại Điều 29 dự thảo Luật, đại biểu Thạch Phước Bình đánh giá cao quy định kết quả xác thực chỉ có giá trị trong phạm vi giao dịch đã được xác thực. Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra rằng việc xác thực đúng danh tính chưa hẳn đã phản ánh đầy đủ ý chí tự nguyện của người đó.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 4 Điều 29: Kết quả xác thực điện tử là căn cứ xác nhận danh tính của chủ thể trong phạm vi giao dịch được xác thực; việc xác định ý chí tự nguyện, năng lực hành vi dân sự, thẩm quyền đại diện và hiệu lực pháp lý của giao dịch được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan.
Đối với khoản 5 và khoản 6 Điều 23 về xác thực và liên kết tài khoản giao dịch trong các lĩnh vực rủi ro cao (ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử, y tế...), đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất áp dụng nguyên tắc phân loại phù hợp với tính chất, mức độ rủi ro của từng loại giao dịch, đồng thời thống nhất tiêu chí giữa các ngành để tránh gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.
Kiểm soát chặt danh tính điện tử nước ngoài và chuẩn hóa nhật kí xác thực
Đóng góp ý kiến tại điểm c khoản 2 Điều 38, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) bày tỏ lo ngại về việc cho phép các tổ chức dịch vụ tại Việt Nam tự công nhận danh tính điện tử do tổ chức nước ngoài cung cấp.
Đại biểu lưu ý: “Các thế lực thù địch hoặc tội phạm quốc tế có thể sử dụng các danh tính điện tử quốc tế để giả mạo, hoặc danh tính điện tử từ các quốc gia không có Hiệp định tương trợ tư pháp với Việt Nam để thực hiện hành vi rửa tiền, tài trợ khủng bố, hoặc can thiệp vào an ninh kinh tế”. Đại biểu kiến nghị chỉ cho phép chấp nhận các danh tính nước ngoài nằm trong Danh mục do Bộ Công an cấp phép hoặc công nhận dựa trên các điều ước, thỏa thuận quốc tế.
Cùng nội dung này, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) đề nghị bổ sung ba nguyên tắc vào Điều 38 khi tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt công nhận danh tính nước ngoài: (1) Xác định rõ phạm vi, thời điểm có hiệu lực và trách nhiệm thông báo; (2) Không tự động làm mất hiệu lực của các giao dịch hợp pháp đã xác lập trước đó; (3) Xác định rõ trách nhiệm bảo toàn chứng cứ, phối hợp xác minh và bồi thường thiệt hại khi có vi phạm.
Về đồng bộ nhật ký xác thực (Điều 28, Điều 33), đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề nghị luật hóa nguyên tắc: chỉ đồng bộ thông tin tối thiểu phục vụ xác minh, truy vết; giới hạn mục đích khai thác và thời hạn lưu giữ; bổ sung cơ chế kiểm tra độc lập và cho phép người dân tra cứu lịch sử khai thác dữ liệu của mình nhằm bảo vệ quyền riêng tư.
Để nhật ký xác thực trở thành chứng cứ điện tử hợp pháp phục vụ điều tra, đại biểu Trần Thị Ngọc Diễm (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) kiến nghị:
Bắt buộc ghi nhận các trường thông tin kỹ thuật tối thiểu trong nhật ký: mã định danh, thời gian chuẩn đồng bộ quốc gia, IP nguồn, ID thiết bị đầu cuối, phương thức và mức độ xác thực.
Quy định tần suất đồng bộ nhật ký từ các mô hình xác thực độc lập về Bộ Công an theo thời gian thực hoặc định kỳ trong ngày để tránh bị can thiệp, xóa vết.
Bổ sung yêu cầu áp dụng chữ ký số và dấu thời gian khi lưu trữ, trích xuất dữ liệu để bảo đảm tính toàn vẹn, chống chối bỏ.
Bổ sung đầy đủ nguyên tắc, thẩm quyền truy vết danh tính điện tử
Quan tâm đến Điều 31 quy định về truy vết danh tính điện tử, đại biểu Phạm Thế Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) chỉ rõ dự thảo chưa quy định cụ thể: chủ thể nào có yêu cầu truy vết; cơ quan nào phê duyệt; và cơ quan nào thực thi.
Đại biểu Phạm Thế Anh nhấn mạnh: “Quyền truy vết danh tính điện tử không tương đương với quyền xác thực điện tử. Phạm vi dữ liệu của quyền truy vết danh tính điện tử rộng và nhiều hơn so với phạm vi dữ liệu của quyền xác thực điện tử, bao gồm cả xác lập lịch sử nguồn gốc, các biến động và các đối tượng liên kết với danh tính điện tử”. Đại biểu đề nghị luật hóa cụ thể các thẩm quyền này ngay trong dự thảo Luật thay vì giao hoàn toàn cho Nghị định.
Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH thành phố Huế) đề nghị việc truy vết phải nêu rõ mục đích, căn cứ pháp lý, đối tượng, phạm vi và thời gian thực hiện; hoạt động truy vết phải được cấp phép và kiểm soát chặt chẽ. Đồng thời, tại Điều 16 và Điều 34, đại biểu đề nghị chỉ xác nhận thuộc tính thông tin cần thiết ở từng thời điểm, hạn chế chuyển giao toàn bộ hồ sơ; mọi hoạt động khai thác, chia sẻ dữ liệu đều phải lưu nhật ký vết lưu.
Tự động cấp mã định danh và thiết lập nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư
Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang làm rõ ba nhóm vấn đề chính:
Về phạm vi đối tượng định danh: Phân định rõ nhóm do cơ quan nhà nước thực hiện (Điều 8: cơ quan, tổ chức, cá nhân, địa điểm, dữ liệu cốt lõi, bí mật nhà nước...) và nhóm do tổ chức dịch vụ đủ điều kiện thực hiện. Đối với dữ liệu đã có đầy đủ trong các Cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, cơ quan nhà nước sẽ tự động tạo lập danh tính và cấp mã định danh quốc gia, người dân không phải nộp lại thông tin.
Về bảo vệ quyền riêng tư: Dự thảo Luật thiết kế nhiều lớp bảo vệ: thu thập dữ liệu tối thiểu, bắt buộc có sự đồng ý của chủ thể, không đồng bộ nội dung giao dịch, không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.
Về liên kết tài khoản giao dịch: Quy định bắt buộc tại khoản 5 Điều 23 đối với các lĩnh vực có rủi ro cao (ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử, y tế, ví điện tử, tài sản mã hóa...) xác thực và liên kết với danh tính điện tử quốc gia để phòng ngừa rủi ro giả mạo trên không gian số.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại tổng hợp đầy đủ ý kiến. Trên cơ sở đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật bảo đảm chất lượng, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối Kỳ họp thứ 2 này.