Đông A 'mua trọn' bản quyền Kim Dung: Chấm dứt thời sách lậu?
Thông báo 16 chữ của Đông A đăng lúc 9h sáng 5/11/2026 đã khiến giới mê kiếm hiệp Việt Nam "chấn động".
Nhưng để hiểu vì sao một hợp đồng bản quyền ở Việt Nam lại gây xôn xao đến vậy, phải đặt nó vào bức tranh 70 năm bản quyền Kim Dung ở hải ngoại: Một bức tranh rộng lớn, giá cả phân hóa, và có mặt tối là nạn sách lậu.
Cú chốt bản quyền sau 70 năm
Sáng 5/11, fanpage của Công ty CP Văn hóa Đông A đăng bức ảnh chân dung Kim Dung - Tra Lương Dung với dòng chữ in hoa: "ĐÔNG A ĐÃ KÝ KẾT HỢP ĐỒNG BẢN QUYỀN XUẤT BẢN TOÀN BỘ TÁC PHẨM CỦA NHÀ VĂN KIM DUNG TẠI VIỆT NAM".
Trước đó một ngày, họ chỉ tung một teaser tranh thủy mặc: Một kiếm khách áo trắng, lưng đeo trường kiếm, đứng trên mũi thuyền con, bên cạnh là một con hạc. Không cần nói thêm, độc giả tự hiểu.
Tại Việt Nam, Kim Dung chưa bao giờ là một tác giả "tầm thường".
Trong ký ức của nhiều độc giả Việt Nam, tác phẩm Kim Dung từng đến với công chúng qua những bản in không chính thức, trên giấy in chất lượng thấp, gắn với tên dịch giả Hàn Giang Nhạn và báo chí miền Nam trước năm 1975.
Chính Kim Dung từng ghi lại trong hồi ký: Khi Tiếu Ngạo Giang Hồ đang đăng nhiều kì, ở Sài Gòn có tới 21 tờ báo tiếng Hoa, tiếng Việt và tiếng Pháp đồng loạt đăng lậu. Thậm chí, ảnh hưởng của các nhân vật trong thế giới võ hiệp Kim Dung còn vượt ra ngoài phạm vi văn chương: Những cái tên như Nhạc Bất Quần, Tả Lãnh Thiền từng được nhắc đến trong các cuộc tranh luận tại nghị trường miền Nam như những lời công kích, mỉa mai chính trị.
Việt Nam còn được giới nghiên cứu bản quyền nêu rõ là nơi xảy ra "hành vi vi phạm bản quyền quy mô lớn nhất" đối với tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung.
Năm 1999 đánh dấu bước ngoặt trong hành trình đưa Kim Dung trở lại với độc giả Việt Nam. Công ty Văn hóa Phương Nam phối hợp với Nhà xuất bản Văn học, cử đại diện sang gặp trực tiếp nhà văn và ký hợp đồng chuyển nhượng tác quyền các tác phẩm để dịch sang tiếng Việt. Từ năm 2001, các tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung lần lượt được dịch mới, hiệu đính và phát hành tại Việt Nam. Phương Nam cũng trở thành đơn vị gắn liền với quá trình xuất bản chính thức các tác phẩm Kim Dung trong giai đoạn này.
Chính vì vậy, việc Đông A tuyên bố "mua trọn" bản quyền xuất bản tác phẩm Kim Dung không chỉ là đổi nhà cung cấp. Đó còn là lần đầu tiên sau khi thị trường chuẩn mực hóa, bản quyền Kim Dung được chuyển giao toàn diện cho một đơn vị mới - và là đơn vị nổi tiếng với chiến lược tinh phẩm hóa.
Đông A chọn mô hình nào?
Hãy nhìn ra hải ngoại để hiểu cuộc chơi.
Nếu đặt Việt Nam vào bản đồ bản quyền Kim Dung hải ngoại, chúng ta sẽ thấy ba mô hình rất khác nhau, và Đông A đang chọn mô hình thứ ba.
1. Thị trường Anh ngữ: Đầu tư lớn, rủi ro cao
Năm 2018, bản dịch tiếng Anh Anh Hùng Xạ Điêu - A Hero Born được coi là cột mốc xuất khẩu bản quyền văn học Trung Quốc. Phí bản quyền được cho là một trong những mức cao nhất lịch sử văn học Trung Hoa.
Giá bán lẻ phản ánh sự đầu tư đó: Bìa mềm tại Anh 10,19 bảng, trên Amazon Mỹ 28,08 USD, website NXB 14,99 bảng. Thị trường đón nhận khá tốt - bản Anh tái bản lần thứ 7 ngay trong tháng đầu, tổng doanh số toàn bộ vượt 100.000 bản - nhưng vẫn là thị trường ngách so với sách bản địa. Những bản dịch toàn tập trước đó như Tuyết Sơn Phi Hổ (1993), Lộc Đỉnh Ký (2004) chủ yếu do các NXB học thuật làm, phục vụ nghiên cứu.
Đây là mô hình "đánh cược" vào thị trường mới nổi.
2. Hàn Quốc, Đông Nam Á: Từ lậu đến bản quyền
Hàn Quốc là ví dụ điển hình nhất. Năm 1986, NXB Goryeowon tự ý dịch và xuất bản Xạ Điêu Tam Bộ Khúc với tên Anh Hùng Môn, bán hàng triệu bản, trở thành siêu bestseller. Đầu thập niên 90, có hơn chục NXB Hàn Quốc tham gia in lậu.
Mãi đến 1996, khi Hàn Quốc gia nhập Công ước Berne, và 2003 khi NXB Kim Young-sa ký hợp đồng chính thức, mọi thứ mới chuẩn mực. Chính Kim Dung khi ký đã nói đùa: "Giới xuất bản Hàn Quốc đã kiếm được không ít tiền nhờ tiểu thuyết của tôi, lần này tôi có phải nâng giá lên một chút không?".
Đông Nam Á cũng vậy. Sách lậu, dịch lậu bắt đầu từ cuối thập niên 1950, gần như mọi tờ báo Hoa ngữ đều tự ý đăng lại các tác phẩm Kim Dung.
Ngay cả ở Trung Quốc đại lục, dù NXB đưa ra nhuận bút hậu hĩnh 25% giá bìa, nhưng vì sách lậu tràn lan, thu nhập một năm của Kim Dung ở đại lục thập niên 90 chỉ hơn 3 triệu NDT, trong khi Đài Loan và Hồng Kông mỗi nơi vượt 10 triệu NDT.
3. Nhật Bản: Mua bản quyền dịch, làm sách tinh phẩm
Giữa thập niên 1990, NXB Tokuma Shoten của Nhật tiến hành khảo sát thị trường sách Trung Quốc và nhận thấy sức tiêu thụ lớn của tiểu thuyết Kim Dung. Theo nghiên cứu của Li Guangzhen đăng trên Tạp chí Đại học Sư phạm Sơn Đông năm 2020, nhà xuất bản Nhật Bản này sau đó quyết định mua quyền dịch tiếng Nhật toàn bộ các tiểu thuyết của Kim Dung. Tokuma Shoten còn đầu tư lớn làm các bản bản bìa cứng, tinh xảo, được coi là một trong những bản in đẹp nhất thế giới, và có giá khá cao.
Và đây chính là con đường Đông A của Việt Nam đang đi.
Nước cờ của Đông A: Không bán chữ, bán vật phẩm
Đông A không nổi tiếng vì bán nhiều. Họ nổi tiếng vì bán đắt và đẹp. Từ Văn Mới, đến Tủ sách Đông Dương, đến S100 đóng da dê, mạ vàng.
Nếu Phương Nam 20 năm qua làm nhiệm vụ "phổ cập", đưa các tác phẩm Kim Dung đến mọi sạp báo với giá bình dân - thì Đông A đang làm nhiệm vụ ngược lại, đó là "tinh phẩm hóa".
Trong bối cảnh độc giả trẻ đã đọc Kim Dung qua bản lậu, bản scan, phim TVB, thì một bản dịch mới giá rẻ không còn đủ sức hấp dẫn. Cái họ thiếu là một bản "sưu tầm" với chất lượng giấy tốt, hiệu đính kỹ, minh họa mới, hộp, áo, triện.
Đó cũng là lý do thông báo này gây "chấn động ví tiền". Người đọc hiểu ngay: Sắp tới sẽ không phải một bộ 14 cuốn bìa mềm 80 nghìn đồng, mà là một bộ Lộc Đỉnh Ký 6 tập, bìa vải, hộp sơn mài, giá có thể vài triệu đồng, họ vẫn sẽ xếp hàng.
Đây cũng là logic của thị trường Nhật Bản: Khi sách lậu đã bão hòa, chỉ có tinh phẩm mới tạo ra nhu cầu mới.
Khép lại một vòng tròn
Tuyên bố của Đông A có ba tầng ý nghĩa:
Thứ nhất, về mặt pháp lý, nó khép lại vòng tròn 70 năm từ in lậu Sài Gòn đến bản quyền chuẩn mực. Lần đầu tiên, một đơn vị của Việt Nam công khai sở hữu trọn vẹn kho tàng Kim Dung.
Thứ hai, về mặt thị trường, nó đánh dấu sự chuyển dịch từ mô hình "phổ cập" sang mô hình "tinh phẩm" - tương tự cách Tokuma Shoten đã làm ở Nhật những năm 1990.
Thứ ba, về mặt văn hóa, nó cho thấy Kim Dung ở Việt Nam đã đi qua giai đoạn "đọc để biết cốt truyện" và bước vào giai đoạn "sưu tầm để giữ một di sản". Khi 21 tờ báo Sài Gòn năm xưa có thể in lậu cùng lúc, không ai nghĩ một ngày sẽ phải mua bản quyền với giá cao nhất lịch sử văn học Hoa ngữ để được in lại một cách tử tế.
Đông A không mua một bộ tiểu thuyết. Họ mua lại quyền được kể lại một phần ký ức tập thể của người Việt - và lần này, với giá bản quyền đầy đủ.
