Cấm nhập khẩu điện thoại, máy tính cũ: Thị trường trong nước sẽ thay đổi ra sao?
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN quy định cấm nhập khẩu sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng thuộc danh mục từ ngày 1/1/2027. Quy định này tác động trực tiếp đến hoạt động nhập khẩu, kinh doanh linh kiện cũ và nguồn cung cho các cửa hàng sửa chữa. Tuy nhiên, thị trường mua bán thiết bị công nghệ cũ trong nước vẫn được phép hoạt động nếu hàng hóa có nguồn gốc hợp pháp.
Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Thông tư 63/2026/TT-BKHCN, công bố chi tiết Danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Thông tư được kỳ vọng góp phần kiểm soát dòng sản phẩm công nghệ đã qua sử dụng nhập khẩu, hạn chế nguy cơ đưa thiết bị công nghệ lỗi thời, chất lượng thấp và rác thải điện tử vào Việt Nam.
Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu quản lý, quy định mới cũng đặt ra nhiều vấn đề đối với những doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang phụ thuộc vào nguồn hàng công nghệ cũ từ nước ngoài.
Hạn chế rác thải điện tử, bảo vệ người tiêu dùng
Tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 4/11, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, đã lý giải những nguyên nhân đưa điện thoại thông minh, máy tính và nhiều thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng vào danh mục cấm nhập khẩu.
Theo ông Lịch, chính sách xuất phát từ hai nhóm lý do chính. Thứ nhất là yêu cầu chuẩn hóa, đồng bộ hệ thống pháp luật giữa lĩnh vực công nghệ số và quản lý ngoại thương.
Việc kiểm soát nhập khẩu sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng không phải quy định mới phát sinh, mà đã được thực hiện thường xuyên từ năm 2007. Thông tư 63/2026/TT-BKHCN lần này tiếp tục rà soát, cập nhật và đồng bộ các quy định, danh mục quản lý.
Lý do thứ hai, theo ông Lịch, là bảo vệ người tiêu dùng và phát triển thị trường trong nước. Nếu các sản phẩm công nghệ số cũ, hỏng, xuống cấp được nhập khẩu tràn lan, nguy cơ phát sinh rác thải điện tử sẽ gia tăng, tạo áp lực lên công tác xử lý môi trường.
Bên cạnh đó, thiết bị công nghệ đã qua sử dụng còn tiềm ẩn rủi ro về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu cá nhân. Những thiết bị cũ, xuống cấp cũng có thể gây mất an toàn trong quá trình sử dụng, trong đó có nguy cơ cháy, nổ đối với điện thoại di động.
Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo cho rằng việc kiểm soát nhập khẩu nhóm sản phẩm này còn nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam, góp phần phát triển thị trường công nghệ số trong nước.
Nguồn cung linh kiện cũ đứng trước nguy cơ đứt gãy
Tại một cửa hàng chuyên kinh doanh linh kiện điện tử cũ trên đường Âu Cơ, TP.HCM, anh Bùi Danh Chính chủ cửa hàng bày tỏ lo ngại về phạm vi điều chỉnh của Thông tư 63.
Theo anh Chính, quy định không chỉ tác động đến máy móc nguyên chiếc đã qua sử dụng mà còn liên quan đến thiết bị từng được sửa chữa, làm mới hình thức hoặc khôi phục chức năng. Điều này khiến những người kinh doanh điện thoại, máy tính xách tay nhập khẩu lo lắng về việc phân định hàng hóa khi làm thủ tục thông quan.
Đặc biệt, máy cũ nhập khẩu dưới dạng xác để lấy linh kiện hoặc thiết bị đã được làm mới ở nước ngoài cũng đứng trước nguy cơ không thể tiếp tục đưa về Việt Nam nếu thuộc danh mục cấm.
Trước thay đổi này, một số đầu mối kinh doanh linh kiện sỉ đang tính đến phương án chuyển hướng. Thay vì nhập linh kiện cũ từ nước ngoài, họ có thể chuyển sang phân phối linh kiện mới sản xuất theo mô hình OEM/ODM hoặc tìm nguồn thu gom linh kiện cũ từ thị trường trong nước.
Dù vậy, bài toán nguồn cung không dễ giải quyết trong thời gian ngắn.
Một trong những nguồn hàng quan trọng của thị trường sửa chữa hiện nay là linh kiện bóc máy. Đây là những linh kiện nguyên bản được tháo từ thiết bị cũ, chẳng hạn màn hình, bo mạch chủ (mainboard), camera và cáp sạc.
Nguồn linh kiện này được nhiều cửa hàng lựa chọn vì có chất lượng tương đối ổn định, khả năng tương thích cao và giá thành phù hợp với người dùng phổ thông.
Nếu nguồn linh kiện cũ nhập khẩu bị gián đoạn, các cửa hàng sửa chữa có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm sản phẩm thay thế. Trong khi đó, linh kiện mới từ bên thứ ba, thường được gọi là linh kiện lô (third-party), có chất lượng không đồng đều.
Các chủ cửa hàng lo ngại việc thiếu linh kiện nguyên bản bóc máy sẽ khiến chi phí sửa chữa tăng. Khi không còn nguồn hàng phù hợp, họ phải sử dụng linh kiện chính hãng mới với giá cao hoặc chuyển sang linh kiện sản xuất mới của bên thứ ba.
Chi phí thay thế linh kiện tăng có thể được chuyển vào giá dịch vụ. Người chịu ảnh hưởng trực tiếp là khách hàng, đặc biệt ở phân khúc bình dân, vốn thường lựa chọn sửa chữa thiết bị cũ để tiết kiệm chi phí thay vì mua máy mới.
Như vậy, tác động của quy định không chỉ dừng ở hoạt động nhập khẩu. Những thay đổi về nguồn cung có thể lan sang thị trường sửa chữa, ảnh hưởng đến chi phí và khả năng tiếp cận dịch vụ của người tiêu dùng.
Cửa hàng bán điện thoại, laptop cũ có phải ngừng hoạt động?
Một vấn đề được nhiều người kinh doanh và tiêu dùng quan tâm là liệu Thông tư 63 có khiến thị trường mua bán điện thoại, máy tính, máy ảnh và các thiết bị công nghệ cũ trong nước bị thu hẹp hay không.
Thông tư 63 tập trung vào hoạt động nhập khẩu sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng thuộc danh mục cấm, không phải lệnh cấm mua bán, trao đổi hoặc sử dụng thiết bị cũ đang lưu hành hợp pháp tại Việt Nam.
Điều đó có nghĩa, các cửa hàng đang kinh doanh laptop, điện thoại, máy ảnh cũ với nguồn hàng hợp pháp trong nước không phải ngừng hoạt động khi Thông tư có hiệu lực. Người tiêu dùng vẫn có thể mua bán, trao đổi và sử dụng những thiết bị này theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, nhóm chịu tác động trực tiếp là các cửa hàng chuyên nhập khẩu điện thoại, laptop, máy ảnh cũ từ nước ngoài để phân phối tại Việt Nam.
Từ ngày 1/1/2027, nếu sản phẩm thuộc mã HS nằm trong danh mục cấm, doanh nghiệp và thương nhân không thể tiếp tục nhập khẩu theo cách thức thông thường.
Điều này có thể làm thay đổi nguồn cung hàng công nghệ cũ nhập khẩu, nhất là đối với những cửa hàng phụ thuộc vào nguồn hàng từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các thị trường khác.
Trước thời điểm quy định có hiệu lực, các cửa hàng cần chủ động rà soát nguồn gốc hàng hóa, chứng từ mua bán và hồ sơ nhập khẩu của từng lô hàng. Việc phân biệt hàng mua lại trong nước với hàng nhập khẩu trực tiếp cũng rất quan trọng để hạn chế rủi ro pháp lý.
Đối với thiết bị đã nhập khẩu trước ngày 1/1/2027, các đơn vị kinh doanh cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc và tình trạng nhập khẩu hợp pháp.
Một điểm khác cần lưu ý là việc mua bán thiết bị công nghệ cũ trong nước không đồng nghĩa với việc được miễn trừ các nghĩa vụ pháp lý liên quan. Cửa hàng vẫn phải thực hiện những quy định về chất lượng hàng hóa, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo hành và hóa đơn, chứng từ.
Do đó, Thông tư 63 tạo ra sự phân định rõ hơn giữa hoạt động nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng và hoạt động kinh doanh thiết bị cũ trong nước.
Về phía thị trường, quy định mới có thể thúc đẩy các đơn vị kinh doanh tìm kiếm nguồn hàng thay thế, phát triển hoạt động thu gom, tái sử dụng linh kiện trong nước và chuyển hướng sang phân phối linh kiện mới.
Tuy nhiên, khả năng thích ứng sẽ phụ thuộc vào nguồn cung nội địa, chất lượng linh kiện thay thế và chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra. Đây cũng là những vấn đề cần được theo dõi khi Thông tư chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2027.
Người tiêu dùng có những ý kiến trái chiều
Sau khi thông tin về quy định mới được công bố, nhiều ý kiến trên các diễn đàn và mạng xã hội thể hiện sự đồng tình với chủ trương kiểm soát nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng.
Nhóm ủng hộ cho rằng việc hạn chế nhập khẩu hàng điện tử cũ là cần thiết để tránh biến Việt Nam thành nơi tiếp nhận những thiết bị đã xuống cấp, khó kiểm soát chất lượng và tiềm ẩn nguy cơ trở thành rác thải điện tử.
Một số người cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân, mất an toàn thông tin và cháy nổ khi sử dụng điện thoại, máy tính cũ không rõ nguồn gốc. Theo họ, kiểm soát nhập khẩu sẽ góp phần làm minh bạch thị trường, bảo vệ người mua và tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển.
Ở chiều ngược lại, không ít người tiêu dùng cho rằng không nên đánh đồng tất cả thiết bị đã qua sử dụng với hàng hóa hư hỏng hoặc rác thải công nghệ.
Một số ý kiến dẫn chứng những mẫu điện thoại, máy tính của các thương hiệu lớn dù đã sử dụng nhiều năm nhưng vẫn hoạt động ổn định, đáp ứng tốt nhu cầu học tập, làm việc. Trong khi đó, giá thiết bị cũ thường thấp hơn đáng kể so với sản phẩm mới có cấu hình và chất lượng tương đương.
Có người cho rằng với cùng một khoản tiền, việc mua máy tính cũ thuộc phân khúc cao cấp có thể mang lại hiệu năng tốt hơn so với mua máy mới ở phân khúc phổ thông. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc đối với người làm việc chuyên môn, sinh viên hoặc những người có khả năng tài chính hạn chế.
Một số ý kiến khác đề xuất thay vì cấm nhập khẩu trên diện rộng, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu giới hạn tuổi đời thiết bị, đặt ra tiêu chuẩn chất lượng, yêu cầu kiểm định an toàn và quy định trách nhiệm bảo hành đối với hàng nhập khẩu đã qua sử dụng.
Những ý kiến này cho thấy bên cạnh yêu cầu bảo vệ môi trường và an toàn người tiêu dùng, thị trường vẫn có nhu cầu thực tế đối với thiết bị công nghệ cũ còn giá trị sử dụng.
Cơ hội cho linh kiện chính hãng và dịch vụ sửa chữa ủy quyền
Đại diện một công ty điện tử cho rằng, quy định mới có thể tạo thêm dư địa cho các đơn vị cung cấp linh kiện chính hãng và hệ thống sửa chữa ủy quyền. Việc kiểm soát nhập khẩu thiết bị, linh kiện công nghệ đã qua sử dụng được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng rác điện tử và linh kiện kém chất lượng thâm nhập thị trường dưới danh nghĩa hàng cũ.
Quy định cũng có thể góp phần minh bạch hóa thị trường, hạn chế tình trạng tráo linh kiện, kinh doanh máy dựng hoặc thiết bị tân trang giả mới để đánh lừa người mua. Các trung tâm bảo hành ủy quyền kỳ vọng người tiêu dùng sẽ ưu tiên lựa chọn dịch vụ chính thống, có nguồn gốc linh kiện rõ ràng và chính sách bảo hành minh bạch hơn.