Trung Quốc trình làng robot hình người làm MC truyền hình: Robot có thay thế người làm báo?

Tuy nhiên, thay vì thay thế phóng viên và biên tập viên, những robot hình người này được định hướng trở thành trợ lí trong tòa soạn, nơi con người vẫn giữ quyền quyết định nội dung và kiểm chứng thông tin.

Từ MC ảo đến robot hình người có khả năng dẫn tin

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Truyền thông Thế giới lần thứ 7 diễn ra ở Bắc Kinh, Trung Quốc, hôm 6/11, Tân Hoa xã (Xinhua) giới thiệu hai robot hình người có kích thước tương đương người thật, gồm một nam và một nữ. Đây được đơn vị này tuyên bố là những robot hình người sinh học đầu tiên trên thế giới có khả năng đảm nhiệm vai trò người dẫn chương trình tin tức.

Hai robot xuất hiện trên sân khấu trước sự chứng kiến của các đại biểu quốc tế. Trong đó, robot nữ có tên Xinyan đứng trên bục, chào khán giả bằng câu nói "Xin chào" trước khi bắt đầu đọc bản tin mở đầu tại một diễn đàn của hội nghị. Màn trình diễn cho thấy công nghệ robot đã tiến xa hơn so với những MC ảo trên màn hình từng được Tân Hoa xã giới thiệu trước đây.

Dự án được phát triển thông qua hợp tác giữa Tân Hoa xã và UBTECH Robotics, một doanh nghiệp sản xuất robot của Trung Quốc. Theo công bố, Tân Hoa xã nắm giữ toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm.

Điểm đáng chú ý là quá trình thiết kế không chỉ tập trung vào việc tạo ra một robot có hình dáng giống con người. Đạo diễn điện ảnh Trung Quốc Trương Nghệ Mưu được mời làm giám đốc thiết kế hình ảnh, phụ trách định hướng diện mạo và hình thể của hai robot. Sự tham gia của một nhà làm phim giúp nhóm phát triển chú trọng hơn đến những đặc điểm ngoại hình gắn với người dẫn chương trình truyền hình, từ phong thái, diện mạo đến cách xuất hiện trước công chúng.

Ngoài phần thiết kế bên ngoài, Tân Hoa xã còn kết nối các robot với nền tảng tin tức ứng dụng AI và tác nhân thông minh Xinhua Yudian, được ra mắt hồi tháng 6/2026. Hệ thống này cung cấp dữ liệu thời sự cập nhật để robot có thể trình bày những thông tin mới nhất.

Tân Hoa xã cho biết cách kết hợp này giúp nội dung được truy xuất nguồn gốc, bảo đảm an toàn và nằm trong tầm kiểm soát. Chủ tịch kiêm nhà sáng lập UBTECH Robotics, ông Chu Kiến (Zhou Jian), cũng nhấn mạnh hệ thống công nghệ của robot được xây dựng theo cấu trúc "bộ não - biểu cảm - điều khiển". Nhờ đó, robot có thể truy xuất tin tức đã được thẩm định từ những nguồn có thẩm quyền theo thời gian thực, hạn chế nguy cơ đưa ra thông tin bịa đặt hoặc sai lệch do hiện tượng ảo giác của AI tạo sinh.

UBTECH đảm nhiệm toàn bộ quá trình sản xuất, từ phát triển lớp da sinh học nhân tạo mô phỏng hình dáng và kết cấu da người đến hệ điều hành, mô hình ngôn ngữ lớn có khả năng biểu đạt cảm xúc và phần cứng trí tuệ hiện thân (embodied intelligence). Đây là công nghệ cho phép AI không chỉ xử lí thông tin trong môi trường số mà còn tương tác với thế giới vật lí thông qua cơ thể robot.

Robot sẽ hỗ trợ, không thay thế nhà báo

Sự xuất hiện của những robot dẫn chương trình có ngoại hình gần giống con người lập tức đặt ra câu hỏi về tương lai nghề báo: Liệu các tòa soạn có thể sử dụng robot để thay thế người dẫn chương trình, phóng viên và biên tập viên?

Tân Hoa xã khẳng định hai robot được phát triển để đảm nhiệm những công việc hỗ trợ, bao gồm trình bày thông tin, truyền tải nội dung đa ngôn ngữ và tương tác với khán giả theo thời gian thực. Chúng không được thiết kế để tự mình quyết định hoặc sáng tạo độc lập những bản tin sẽ phát sóng.

Ông Tiền Đồng (Qian Tong), Giám đốc Trung tâm Truyền thông mới của Tân Hoa xã, nhấn mạnh các nhà báo và biên tập viên vẫn là lực lượng trung tâm trong hoạt động biên tập của tòa soạn. Đây cũng là quan điểm được nhiều đại biểu tại diễn đàn đồng tình: mô hình báo chí thông minh cần dựa trên nguyên tắc con người dẫn dắt, máy móc hỗ trợ.

Những công việc đòi hỏi phán đoán nghề nghiệp, tác nghiệp hiện trường và kiểm chứng sự thật vẫn cần con người đảm nhiệm. Robot có thể đọc bản tin với tốc độ ổn định, chuyển đổi ngôn ngữ hoặc tương tác với người xem, nhưng không thể mặc nhiên thay thế khả năng đánh giá bối cảnh, xác minh nguồn tin và chịu trách nhiệm trước công chúng của nhà báo.

Thực tế, Tân Hoa xã đã theo đuổi hướng ứng dụng AI vào hoạt động truyền thông từ nhiều năm trước. Tháng 11/2018, hãng thông tấn này từng khiến giới truyền thông quốc tế bất ngờ khi công bố video một người dẫn chương trình AI đọc những tin tức quốc tế quan trọng trong ngày.

Công nghệ khi đó được xây dựng bằng cách kết hợp hình ảnh kĩ thuật số của những người dẫn chương trình có thật với giọng nói tổng hợp. So với phương pháp đồ họa máy tính truyền thống phải tạo chuyển động cho từng từ, hệ thống mới có khả năng tạo ra người dẫn chương trình ảo nhanh hơn đáng kể.

Tuy nhiên, phiên bản đầu tiên vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Người xem có thể nhận ra những biểu cảm khuôn mặt còn cứng, chuyển động miệng thiếu tự nhiên, thậm chí có thời điểm chỉ một bên miệng chuyển động khi nhân vật nói.

Sau tám năm, sự trưởng thành của công nghệ học máy, AI tạo sinh và robot hình người đã giúp Tân Hoa xã chuyển từ MC ảo trên màn hình sang những thực thể vật lí có khả năng xuất hiện trên sân khấu và tương tác trực tiếp với con người. Đây là bước tiến đáng chú ý, dù khả năng trình diễn của robot vẫn cần được phân biệt với năng lực tác nghiệp báo chí thực sự.

Robot hình người là ‘vệ sĩ’ hoàn hảo cho con người

Xiaomi đưa robot hình người vào nhà máy ô tô, hoàn thành ca làm việc 8 giờ

AI mở rộng khả năng tác nghiệp nhưng con người vẫn phải kiểm chứng

Không chỉ Tân Hoa xã, nhiều tổ chức truyền thông quốc tế cũng đang tìm cách đưa AI vào quy trình sản xuất tin tức. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Truyền thông Thế giới lần thứ 7, bà Sumeyra Teymur, Giám đốc điều hành nền tảng tin tức Haberler.com của Thổ Nhĩ Kỳ, đánh giá cao những nỗ lực ứng dụng công nghệ mới của Trung Quốc.

Bà cho biết từng được chứng kiến các MC AI trình bày tin tức trong chuyến thăm Trung Quốc trước đây và rất ấn tượng với những tiến bộ này. "Tôi luôn yêu thích công nghệ và những phát triển như vậy khiến tôi hào hứng. Tôi luôn tự hỏi điều gì sẽ đến tiếp theo", bà chia sẻ.

Đáng chú ý, bà Teymur cũng nhìn thấy tiềm năng của robot hình người trong hoạt động đưa tin tại những khu vực nguy hiểm, chẳng hạn vùng xảy ra động đất hoặc xung đột, nơi việc triển khai phóng viên có thể đe dọa tính mạng con người.

Đây là một hướng ứng dụng đáng quan tâm của robot hiện thân. Thay vì chỉ đứng trong trường quay để đọc bản tin, những robot được trang bị cảm biến, camera và hệ thống AI có thể được phát triển để thu thập hình ảnh, truyền dữ liệu hoặc hỗ trợ con người tiếp cận những môi trường khó khăn. Tuy nhiên, khả năng thay thế phóng viên tại hiện trường vẫn phụ thuộc vào mức độ tự chủ, độ tin cậy và khả năng vận hành thực tế của từng hệ thống.

Haberler.com cũng đã tích hợp AI vào hoạt động thường nhật. Với hơn 2.000 bài viết nhận được mỗi ngày từ nhiều nguồn khác nhau, nền tảng này sử dụng AI để phân loại nội dung, tạo tiêu đề và bổ sung hình ảnh, video phù hợp. Nhờ đó, đội ngũ biên tập có thể xử lí khối lượng thông tin lớn hơn.

Dù vậy, bà Teymur cảnh báo AI cũng có thể mắc sai sót, đồng thời tạo điều kiện cho việc sản xuất tin giả, hình ảnh và video giả mạo, thậm chí thao túng giọng nói và danh tính của người khác.

"Bất cứ khi nào sử dụng AI, chúng tôi luôn có con người kiểm tra nội dung", bà nhấn mạnh, đồng thời cho rằng các tổ chức truyền thông phải chịu trách nhiệm xác minh thông tin trước khi xuất bản.

Nữ lãnh đạo cũng kêu gọi tăng cường hợp tác truyền thông quốc tế trong việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm công nghệ và những câu chuyện văn hóa. Theo bà, không một tổ chức đơn lẻ nào có thể tự mình giải quyết tình trạng thông tin sai lệch lan truyền xuyên biên giới với tốc độ ngày càng nhanh.

Từ những MC ảo năm 2018 đến robot hình người năm 2026, hành trình của Tân Hoa xã phản ánh sự thay đổi đáng kể trong cách AI tham gia vào ngành truyền thông. Công nghệ đang giúp các tòa soạn mở rộng năng lực sản xuất, đa dạng hóa hình thức truyền tải và tiếp cận khán giả bằng nhiều ngôn ngữ. Nhưng khi AI ngày càng có khả năng bắt chước con người, yêu cầu về tính xác thực, trách nhiệm biên tập và kiểm chứng thông tin cũng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Robot có thể đọc tin như một nhà báo, nhưng để quyết định điều gì đáng đưa tin và điều gì là sự thật, vai trò của con người vẫn chưa thể thay thế.

Bùi Tú