Nga chật vật khôi phục hệ thống thống kê sau vụ hacker tuyên bố lấy 23 TB dữ liệu

Hôm 6/11, Rosstat không thể công bố đúng lịch hai bản tin giá cả hằng tuần. Cơ quan nhà nước Nga này liên tục hoãn thời điểm phát hành trước khi cuối cùng cũng công bố được số liệu. Một số dữ liệu từng được đăng tải trước đó cũng không còn xuất hiện trên website của Rosstat.

Rosstat cho biết đang tiếp tục khôi phục các hệ thống sau khi cuộc tấn công mạng khiến một phần hạ tầng công nghệ thông tin của cơ quan này ngừng hoạt động. Tuy nhiên, Rosstat không cung cấp thêm chi tiết về vụ việc.

“Để bảo đảm an toàn dữ liệu, một số bộ phận trong hạ tầng hệ thống vẫn đang được tách biệt khỏi mạng lưới chung. Đây là biện pháp cần thiết để tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng và khôi phục quyền truy cập theo từng giai đoạn. Vì vậy, một số chức năng trên website và bộ phận của hạ tầng IT có thể tạm thời không hoạt động”, Rosstat thông báo hôm 5/11.

Dù website đã hoạt động trở lại, thời hạn để các doanh nghiệp gửi báo cáo thống kê đã được gia hạn đến hết ngày 13/11. Rosstat cho biết việc kéo dài thời gian thu thập dữ liệu có thể khiến một số báo cáo riêng lẻ tiếp tục bị chậm công bố.

Ngày 1/11, nhóm hacker Cyber Partisans có lập trường đối lập với chính quyền Belarus và nhóm tấn công mạng Silent Crow tuyên bố đã xâm nhập được hạ tầng nội bộ của Rosstat. Hai nhóm này cho biết đã truy cập khoảng 25.000 máy tính và lấy đi khoảng 23 TB dữ liệu, trong đó có thông tin về tổn thất quân sự của Nga trong cuộc chiến với Ukraine.

Rosstat cho biết đã phát hiện các cuộc tấn công mạng có chủ đích nhắm vào hệ thống của cơ quan này trong khoảng thời gian từ ngày 29/10 đến 1/11. Tuy nhiên, Rosstat khẳng định chưa tìm thấy bằng chứng cho thấy các cơ sở dữ liệu bị xâm nhập hoặc thông tin mật bị rò rỉ.

Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, Điện Kremlin liên tục siết chặt quyền tiếp cận dữ liệu chính thức của công chúng. Ngày càng nhiều thông tin bị giữ kín hoặc xếp vào diện mật, trong đó có nhiều chỉ số kinh tế và nhân khẩu học.

Vụ tấn công mạng có thể làm lộ những dữ liệu Nga muốn giữ kín

Rosstat là cơ quan chịu trách nhiệm công bố nhiều chỉ số quan trọng của Nga, từ tổng sản phẩm quốc nội (GDP), lạm phát, tiền lương đến dân số và tỉ lệ tử vong. Vì thế, vụ tấn công mạng Rosstat đặt ra nguy cơ với nguồn dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách và đánh giá nền kinh tế Nga.

Ngày 1/11, tờ The Moscow Times đưa tin Cyber Partisans và Silent Crow tuyên bố đã lấy được tài liệu kinh tế, nhân khẩu học và thông tin liên quan đến tổn thất quân sự của Nga tại Ukraine. Song thời điểm đó, Rosstat phủ nhận việc cơ sở dữ liệu bị xâm nhập hoặc thông tin được pháp luật bảo vệ bị rò rỉ.

Đáng chú ý, những dữ liệu này có thể giúp các nhà nghiên cứu đánh giá những tác động của cuộc chiến với xã hội Nga. Rosstat đã ngừng công bố một số thống kê chi tiết về nguyên nhân tử vong từ năm 2024. Các dữ liệu về thương mại, ngân sách và nhiều lĩnh vực khác cũng bị hạn chế tiếp cận kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Theo Freedom House - tổ chức phi chính phủ của Mỹ chuyên nghiên cứu về dân chủ và quyền tự do trên thế giới, chính quyền Nga hạn chế công chúng tiếp cận những dữ liệu này khiến việc đánh giá tình hình kinh tế đất nước trở nên khó khăn.

Một trong những khía cạnh gây chú ý nhất của vụ tấn công mạng là khả năng xuất hiện những thông tin mới về số người Nga thiệt mạng trong cuộc chiến tại Ukraine.

Nga chưa chính thức công bố số liệu tổn thất quân sự trên chiến trường kể từ tháng 9/2022. Trong khi đó, các tổ chức truyền thông và cơ quan tình báo phương Tây thường xuyên đưa ra những ước tính khác nhau về số người Nga thiệt mạng và bị thương.

Nếu hai nhóm hacker thực sự tiếp cận được những hồ sơ nội bộ Rosstat, dữ liệu này có thể cung cấp thêm cơ sở để nghiên cứu tổn thất của Nga.

Số liệu do một bên tham chiến công bố không thể được xem là bằng chứng độc lập về tổn thất của bên còn lại. Những tài liệu được cho là lấy từ Rosstat cần được đối chiếu với hồ sơ gốc, phương pháp thống kê và các nguồn dữ liệu độc lập trước khi đưa ra kết luận.

Vụ việc cũng cho thấy những thách thức trong việc bảo vệ hạ tầng công nghệ thông tin của các cơ quan nhà nước Nga.

Những cơ quan thống kê như Rosstat phải bảo đảm các dữ liệu được thu thập từ doanh nghiệp, hộ gia đình và cơ quan nhà nước không bị thay đổi, mất mát hoặc truy cập trái phép.

Trong bối cảnh Nga ngày càng hạn chế công bố nhiều số liệu nhạy cảm, vụ tấn công Rosstat có thể làm gia tăng sự chú ý của giới nghiên cứu quốc tế với những dữ liệu mà chính quyền nước này đang giữ kín.

Hạ tầng số Nga trở thành mục tiêu trong cuộc chiến mạng và công nghệ

Vụ tấn công Rosstat diễn ra trong bối cảnh Nga liên tiếp đối mặt với những sự cố an ninh mạng và các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng công nghệ. Những diễn biến gần đây cho thấy các mục tiêu bị tấn công ngày càng mở rộng, từ cơ quan chính phủ, doanh nghiệp công nghệ đến các hệ thống cung cấp dịch vụ thiết yếu.

Ứng dụng cảnh báo khẩn cấp bị tấn công

Một trong những sự cố đáng chú ý xảy ra đầu tháng 11, khi ứng dụng di động của Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga bị tấn công, khiến thông tin giả mạo được phát tán đến người dân.

Ngày 2/11, hãng thông tấn nhà nước TASS dẫn thông báo của Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga cho biết ứng dụng đã bị tấn công mạng quy mô lớn và đang được khôi phục.

Sự cố này diễn ra gần như đồng thời với cuộc tấn công vào các ứng dụng cảnh báo khẩn cấp tại Nga và Ukraine.

Theo Reuters, ứng dụng cảnh báo không kích của Ukraine bất ngờ phát đi hàng loạt thông báo giả về nguy cơ xảy ra tấn công hạt nhân, hóa học và giao tranh trên đường phố tại thủ đô Kyiv cùng một số khu vực khác. Theo một thông báo, Nga đã phóng tên lửa siêu vượt âm Oreshnik về phía Ukraine?

Trong khi đó, ứng dụng của Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga cũng bị hacker lợi dụng để phát tán thông báo giả rằng tên lửa mang đầu đạn hạt nhân đã được phóng vào các vùng lãnh thổ Nga, đồng thời khuyến cáo người dân tích trữ lương thực và xuống hầm trú ẩn.

Giới chức hai nước đều xác nhận ứng dụng của mình bị tấn công và yêu cầu người dân bình tĩnh, chỉ theo dõi thông tin từ các kênh chính thức.

Các vụ việc cho thấy tấn công mạng có thể được sử dụng để gây hoang mang xã hội, thay vì chỉ đánh cắp dữ liệu hoặc làm gián đoạn hoạt động của một tổ chức. Tuy nhiên, Reuters cho biết chưa thể xác minh ai đứng sau các cuộc tấn công vào ứng dụng cảnh báo khẩn cấp.

Trung tâm dữ liệu trở thành mục tiêu chiến lược

Một diễn biến khác đáng chú ý là các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) nhắm vào trung tâm dữ liệu của những doanh nghiệp lớn tại Nga, gồm cả Yandex, Sberbank, VK.

Trong tháng 10, ba trung tâm dữ liệu của Yandex tại các vùng Ryazan, Kaluga và Vladimir (Nga) bị tấn công. Cơ sở tại Sasovo thuộc, vùng Ryazan phải ngừng hoạt động sau khi xảy ra hỏa hoạn. Trung tâm dữ liệu tại Vladimir cũng bị đóng cửa hoàn toàn, khiến nền tảng điện toán đám mây Yandex Cloud phải vận hành trong tình trạng khẩn cấp.

Ngày 14/10, drone tiếp tục tấn công trung tâm dữ liệu của Sberbank tại Balakovo, vùng Saratov. Ngân hàng này xác nhận cơ sở bị tấn công nhưng khẳng định các hệ thống và dịch vụ vẫn hoạt động bình thường.

Đến ngày 18/10, một trung tâm dữ liệu của mạng xã hội VKontakte thuộc tập đoàn VK tại vùng Leningrad cũng bị tấn công.

Theo Reuters, các cuộc tấn công trong tháng 10 đã ảnh hưởng đến 6 trung tâm dữ liệu lớn của Nga, bao gồm những cơ sở thuộc Yandex, Sberbank và VK.

Những trung tâm dữ liệu này không chỉ lưu trữ dữ liệu mà còn cung cấp năng lực tính toán cho các dịch vụ thanh toán, thương mại điện tử, bản đồ, gọi xe và trí tuệ nhân tạo (AI). Khi một trung tâm dữ liệu ngừng hoạt động, tác động có thể lan sang nhiều doanh nghiệp và dịch vụ khác phụ thuộc vào hạ tầng của nó.

Việc thay thế thiết bị bị phá hủy có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, khi Nga khó tiếp cận các linh kiện công nghệ tiên tiến do những lệnh trừng phạt của phương Tây.

Các cuộc tấn công mạng nhắm vào cơ quan nhà nước

Không chỉ doanh nghiệp lớn, những cơ quan quản lý nhà nước Nga cũng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.

Tháng 3/2026, Roskomnadzor - cơ quan quản lý Internet của Nga - cùng Bộ Quốc phòng nước này thông báo các máy chủ bị tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS). Hình thức tấn công này sử dụng lượng lớn yêu cầu truy cập để làm quá tải hệ thống, khiến người dùng không thể tiếp cận website hoặc dịch vụ trực tuyến.

Roskomnadzor mô tả đây là cuộc tấn công nhiều hướng, với nguồn phát chủ yếu từ các máy chủ và mạng máy tính ma (botnet) tại Nga, Mỹ, Trung Quốc, Anh, Hà Lan. Sự cố khiến một số website chính phủ tạm thời không thể truy cập.

Những vụ việc trên cho thấy Nga đang phải đối mặt với nhiều dạng rủi ro an ninh mạng khác nhau. Trong khi các cuộc tấn công DDoS có thể gây gián đoạn dịch vụ trong thời gian ngắn, những vụ xâm nhập sâu vào hệ thống hoặc phá hủy dữ liệu có thể tạo ra hậu quả kéo dài.

Với Nga, thách thức không chỉ là khôi phục những hệ thống bị ảnh hưởng mà còn phải bảo đảm các dịch vụ thiết yếu tiếp tục hoạt động khi hạ tầng công nghệ bị tấn công. Đây là vấn đề ngày càng quan trọng trong bối cảnh cuộc chiến với Ukraine mở rộng sang lĩnh vực công nghệ và hạ tầng số.

Sơn Vân