Vĩnh Long: Canh tác nông nghiệp thông minh phải bảo đảm lợi ích thực chất cho nông dân
Vĩnh Long hướng đến 50.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp năm 2030, phấn đấu nâng thu nhập bền vững cho nông dân.
Chung quanh vấn đề trên, phóng viên Một Thế Giới đã phỏng vấn TS. Văn Hữu Huệ, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Vĩnh Long
- Vĩnh Long xác định vai trò của Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ra sao? Kết quả triển khai bước đầu như thế nào?
- TS. Văn Hữu Huệ: Thực hiện Quyết định số 1490/QĐ-TTg ngày 27/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh xác định Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL đến năm 2030 là nhiệm vụ quan trọng để cơ cấu lại ngành hàng, nâng chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Vĩnh Long đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 50.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Đến tháng 9/2026, tỉnh tổ chức hơn 100 lớp tập huấn, với trên 3.699 lượt nông dân; triển khai mô hình trên 1.130ha và nhân rộng 8.494 ha. Tổng diện tích đạt 9.624/8.000 ha, bằng 120% kế hoạch năm. Ngành khuyến khích phụ nữ, người dân tộc thiểu số tham gia, lồng ghép bình đẳng giới và quan tâm nhóm dễ bị tổn thương.
Đánh giá sơ bộ cho thấy, tỉ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch tại vùng triển khai đạt 100%; lợi nhuận bình quân tăng khoảng 14%, tương đương 5,1-6,5 triệu đồng/ha so với canh tác ngoài mô hình; mức giảm phát thải ước tính trên 20%. Kết quả cho thấy mô hình vừa có lợi cho môi trường, vừa giảm chi phí, nâng hiệu quả sản xuất và thu nhập nông dân. Tỉnh tiếp tục vận động nông dân đổi tập quán, đồng thời hoàn thiện đo đạc, báo cáo, thẩm định mức giảm phát thải.
- Những khó khăn nào đang cản trở chuyển đổi? Đâu là giải pháp ưu tiên của tỉnh giai đoạn 2026–2030?
- TS. Văn Hữu Huệ: Hạ tầng thủy lợi, điều tiết nước ở một số vùng chưa đáp ứng yêu cầu giảm phát thải. Sản xuất còn phân tán, một số hợp tác xã hạn chế năng lực; nông dân khó tiếp cận nguồn lực và trang trải chi phí chuyển đổi. Liên kết tiêu thụ chưa bền vững; thu gom, tái sử dụng rơm rạ thiếu đồng bộ; năng lực đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải cần hoàn thiện.
Theo chúng tôi, điểm mấu chốt không chỉ là thay đổi kĩ thuật mà phải tổ chức lại sản xuất, bảo đảm đầu ra và lợi ích thực chất cho nông dân. Sản phẩm không có thị trường ổn định, lợi ích giảm phát thải không được chia sẻ hợp lý thì khó duy trì sự tham gia lâu dài. Vì vậy, chuyển đổi xanh phải gắn với liên kết chuỗi, bảo đảm người trồng lúa được hưởng lợi. Canh tác nông nghiệp thông minh phải đảmbảolợi ích thực chất cho nông dân.
Giai đoạn 2026 -2030, tỉnh phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp có trọng tâm, phù hợp từng vùng; không chạy theo diện tích mà chú trọng chất lượng, hiệu quả, bền vững. Tỉnh ưu tiên tổ chức lại vùng sản xuất, đầu tư hạ tầng thiết yếu, nhất là thủy lợi nội đồng, điều tiết nước, giao thông phục vụ cơ giới hóa. Đồng thời, chuyển giao khoa học công nghệ, nâng năng lực khuyến nông, hợp tác xã; hướng dẫn nông dân gieo sạ lượng giống hợp lí, dùng phân bón cân đối, quản lí nước tiên tiến, dịch hại tổng hợp, thực hiện quy trình canh tác bền vững.
- Tỉnh Vĩnh Long sẽ tổ chức liên kết tiêu thụ, tái sử dụng rơm rạ và kiểm chứng mức giảm phát thải thế nào? Vai trò dự án GORICE ra sao?
- TS. Văn Hữu Huệ: Tỉnh xác định liên kết sản xuất, tiêu thụ là trọng tâm. Hợp tác xã làm đầu mối tổ chức nông dân, doanh nghiệp là động lực thị trường. Khi vùng sản xuất có quy trình thống nhất, hợp tác xã đủ năng lực và doanh nghiệp tham gia, việc kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu gạo thuận lợi hơn. Qua đó, sản phẩm có đầu ra ổn định, nâng giá trị cho người trồng lúa.
Tỉnh Vĩnh Long thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tổ chức thu gom, tái sử dụng rơm rạ đồng bộ, phù hợp từng vùng, có sự tham gia của nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp. Ứng dụng công nghệ số, xây dựng dữ liệu minh bạch phục vụ quản lý, đánh giá, kết nối thị trường.
Đề án tạo cơ hội nâng giá trị lúa gạo, thu hút doanh nghiệp và tiếp cận thị trường yêu cầu cao về chất lượng, môi trường. Tuy nhiên, tỉnh phải đối mặt biến đổi khí hậu, giá vật tư biến động, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và áp lực huy động vốn. Vĩnh Long mong được hỗ trợ hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, phương pháp đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải; tháo gỡ khó khăn về cơ chế, vốn hạ tầng; chuyển giao công nghệ, nâng năng lực hợp tác xã và phát triển liên kết tiêu thụ.
Vĩnh Long trân trọng việc Tổ chức Stichting Oxfam Novib tại Việt Nam lựa chọn tỉnh là một trong ba địa phương đối tác dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng ĐBSCL” (GORICE). Tỉnh kì vọng dự án nâng năng lực nông dân, hợp tác xã; thúc đẩy sản xuất phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn, tăng vai trò phụ nữ trong chuỗi giá trị; hỗ trợ nghiên cứu chính sách, hợp tác quốc tế, đầu tư công và đánh giá hiệu quả đầu tư chuyển đổi xanh.
Về phía địa phương, tỉnh cam kết chủ động phối hợp, huy động nguồn lực phù hợp, bảo đảm người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp cùng tham gia và nhân rộng mô hình hiệu quả. Chuyển đổi lúa chất lượng cao, phát thải thấp là quá trình lâu dài, cần sự đồng hành của Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức phát triển và nông dân. Quan điểm của Vĩnh Long là giảm phát thải thực chất phải đi đôi với nâng giá trị hạt gạo, cải thiện sinh kế người trồng lúa.