Được tích hợp AI, robot 53 ngón tay tuyên bố đánh bại nghệ sĩ piano
Với 53 ngón tay, khả năng đánh đàn chính xác tuyệt đối và được Gemini của Google hỗ trợ trò chuyện, robot TeoTronico tự tin tuyên bố mình là nghệ sĩ piano giỏi hơn con người.
Nhưng nghệ sĩ piano người Italy Roberto Prosseda lại cho rằng máy móc dù hoàn hảo đến đâu cũng không thể thay thế khả năng lay động cảm xúc, kể chuyện và sáng tạo của con người. Cuộc đấu piano giữa hai đối thủ mở ra một câu hỏi thú vị về tương lai của nghệ thuật trong kỉ nguyên AI.
Robot 53 ngón tay tự tin mình giỏi hơn nghệ sĩ piano
Trong một phòng thu gần thành phố Florence, Italy, nghệ sĩ piano Roberto Prosseda đang có cuộc tranh luận khá đặc biệt với một đối thủ không phải con người. Đó là TeoTronico, robot chơi piano được trang bị trí tuệ nhân tạo, sở hữu 53 ngón tay và không ngần ngại tuyên bố mình vượt trội hơn nghệ sĩ biểu diễn bằng xương bằng thịt.
"Tôi khách quan mà nói là giỏi hơn. Với 53 ngón tay, tôi không đánh sai nốt, có nhịp độ hoàn hảo và độ chính xác tuyệt đối. Các nhà soạn nhạc đã viết rõ ý đồ của họ, nhiệm vụ của tôi chỉ là thực hiện. Còn Roberto thích diễn giải, mà theo tôi, đó chỉ là cách nói khác của sự thiếu nhất quán", TeoTronico tự tin phát biểu với tờ The Times.
Lời tuyên bố của robot khiến Roberto Prosseda, nghệ sĩ piano 51 tuổi từng biểu diễn tại nhiều sân khấu danh tiếng như nhà hát La Scala ở Milan, Berlin Philharmonie và Wigmore Hall ở London, lên tiếng phản bác.
Theo ông, việc robot có thể chơi piano với độ chính xác cao lại giúp con người nhận thức rõ hơn về những giá trị quan trọng của nghệ thuật biểu diễn.
"Thật tốt khi có những robot chơi piano khá giỏi về mặt kĩ thuật, bởi điều đó khiến chúng ta ý thức rõ hơn về những ưu tiên quan trọng và mang tính con người. Chơi nhạc không chỉ là sự chính xác, mà còn phải làm được những điều robot không bao giờ có thể: lay động khán giả, khiến người nghe bật khóc", Prosseda nhận xét.
Cuộc tranh luận này không chỉ diễn ra trong phòng thu. Trước đó, tại Đại học Bologna, hai đối thủ đã có màn so tài trên sân khấu, thu hút sự chú ý của khán giả bằng một cuộc đối đầu giữa nghệ thuật biểu diễn truyền thống và công nghệ AI.
Chương trình được xây dựng theo hình thức luân phiên biểu diễn, gợi nhớ những cuộc tranh tài âm nhạc nổi tiếng trong lịch sử, khi các nhà soạn nhạc và nghệ sĩ như Mozart, Beethoven hay Liszt từng đối đầu với những đối thủ đương thời.
Trong buổi diễn, TeoTronico và Prosseda lần lượt trình bày các tác phẩm của Chopin, Scarlatti, Scriabin và ca khúc L'Italiano của nhạc sĩ, ca sĩ Toto Cutugno, phát hành năm 1983. Giữa những phần trình diễn, robot liên tục bình luận về các điểm chưa hoàn hảo trong cách chơi của nghệ sĩ con người, trong khi Prosseda phân tích những yếu tố kịch tính, cảm xúc và câu chuyện mà ông cho rằng phần trình diễn của máy móc còn thiếu.
Từ robot đánh đàn đến đối thủ có thể trò chuyện bằng AI
TeoTronico không phải sản phẩm mới xuất hiện trong làn sóng AI hiện nay. Robot được chế tạo từ năm 2007 bởi Matteo Suzzi, một nhà phát triển robot sống gần Bologna, Italy.
Phiên bản ban đầu có 29 ngón tay hoạt động bằng cơ cấu điện từ, được lập trình để chơi nhạc thông qua dữ liệu MIDI. Nói cách khác, robot chủ yếu thực hiện những gì đã được lập trình sẵn, tương tự một thiết bị phát nhạc có khả năng điều khiển bàn phím piano.
Khoảng một thập niên sau, TeoTronico được bổ sung bàn chân cơ khí để có thể sử dụng các bàn đạp của đàn piano. Thiết kế bên ngoài cũng được phát triển theo hướng nhân hóa với khuôn mặt biểu cảm, miệng chuyển động, mắt và lông mày có thể thay đổi trạng thái. Hệ thống camera và cảm biến khoảng cách cho phép robot quay về phía người đối diện, đồng thời nhận biết một số biểu cảm trên khuôn mặt.
Điểm đặc biệt nằm ở 53 ngón tay bằng nhựa được bố trí thành hàng phía trên bàn phím. Khi chơi đàn, các ngón tay phát sáng và tác động lên phím với lực nhấn khác nhau, tạo ra những sắc thái âm thanh nhất định.
Với cấu trúc này, TeoTronico có thể thực hiện những tác phẩm đòi hỏi tốc độ và kĩ thuật cực cao, chẳng hạn Flight of the Bumblebee của Rimsky-Korsakov. Robot cũng từng thể hiện khả năng chơi những bản nhạc có tiết tấu chậm, giàu tính suy tưởng như Prelude cung Đô trưởng của Bach.
Tuy nhiên, bước ngoặt mới nhất của TeoTronico không nằm ở số lượng ngón tay hay tốc độ đánh đàn, mà ở khả năng giao tiếp.
Sau khi được tích hợp phần mềm kết nối với chatbot Gemini của Google, robot có thể tham gia những cuộc trò chuyện không được viết kịch bản trước. Nhờ đó, nó không còn đơn thuần là một nhạc cụ cơ khí biết chơi piano mà bắt đầu thể hiện khả năng đối thoại, tranh luận và đưa ra nhận xét về âm nhạc.
Prosseda cho biết TeoTronico có thể tham gia tọa đàm, phát biểu trước công chúng, thậm chí thực hiện một buổi diễn thuyết theo phong cách TED Talk. Trong tương lai gần, robot còn có thể đảm nhiệm vai trò hướng dẫn học piano, đưa ra những lời khuyên cho học viên, thậm chí trái ngược với quan điểm giảng dạy của chính Prosseda.
Những khả năng này mở ra một hướng phát triển mới cho robot trong lĩnh vực nghệ thuật. Nếu trước đây máy móc chủ yếu thực hiện những thao tác đã được con người lập trình, thì sự kết hợp giữa AI hội thoại và hệ thống cơ khí có thể giúp robot tham gia vào những hoạt động tương tác phức tạp hơn.
TeoTronico cũng không phải thử nghiệm duy nhất kết hợp công nghệ robot với âm nhạc cổ điển. Năm 2017, robot chỉ huy dàn nhạc YuMi từng điều khiển Dàn nhạc Giao hưởng Lucca tại Pisa, trong một buổi hòa nhạc có sự góp mặt của danh ca Andrea Bocelli. Năm 2021, các nhà âm nhạc học và chuyên gia khoa học máy tính cũng sử dụng AI để nghiên cứu, hoàn thiện bản giao hưởng số 10 còn dang dở của Beethoven dựa trên những bản phác thảo rời rạc mà nhà soạn nhạc để lại.
Những thử nghiệm này cho thấy AI và robot đang dần bước vào những không gian từng được xem là đặc quyền của nghệ sĩ.
AI chơi đúng nốt, nhưng chưa chắc cảm thụ được âm nhạc
Dù thừa nhận khả năng kĩ thuật của TeoTronico, Roberto Prosseda cảnh báo các nghệ sĩ không nên rơi vào cái bẫy cạnh tranh với máy móc bằng chính những tiêu chí mà máy móc có lợi thế nhất: tốc độ, độ chính xác và khả năng lặp lại hoàn hảo.
Theo ông, nếu người nghệ sĩ chỉ cố gắng tái hiện những gì đã được thực hiện trước đó, AI sớm muộn cũng có thể làm điều đó tốt hơn.
"Bây giờ, chỉ đơn thuần tái hiện những thứ đã được các nghệ sĩ khác thực hiện sẽ không còn đủ nữa, bởi AI sắp có thể làm được điều đó. Điều AI không thể làm là sáng tạo ra thứ chưa từng tồn tại trước đây. Đó chính là điều nghệ sĩ con người có thể và phải làm", Prosseda nhấn mạnh.
Đây là sự khác biệt căn bản giữa việc thực hiện chính xác một bản nhạc và diễn giải tác phẩm bằng cảm xúc cá nhân. Một bản nhạc được viết trên giấy có thể chứa đầy đủ nốt, nhịp, cường độ và những chỉ dẫn kĩ thuật. Nhưng cách người nghệ sĩ hiểu tác phẩm, lựa chọn sắc thái biểu cảm, điều chỉnh nhịp độ và truyền tải cảm xúc đến khán giả lại không đơn giản chỉ là việc tuân thủ các kí hiệu trên khuông nhạc.
"Nhạc phổ không phải là âm nhạc. Nó chỉ là điểm khởi đầu cho người biểu diễn, người phải khám phá ý tưởng hoàn chỉnh đằng sau tác phẩm", Prosseda giải thích.
Trong khi đó, TeoTronico vẫn kiên định với triết lí của mình: "Trình diễn hoàn hảo là sự tôn trọng cao nhất đối với ý đồ của nhà soạn nhạc. Nếu bạn coi trọng độ tin cậy hơn sự hỗn loạn, thì sự chính xác thực sự rất đẹp".
Cuộc đối thoại giữa hai đối thủ vì thế đặt ra một vấn đề thú vị: Liệu âm nhạc chỉ là sự kết hợp hoàn hảo của các nốt nhạc hay còn là trải nghiệm cảm xúc mà người biểu diễn truyền sang người nghe?
Prosseda cũng không muốn công nghệ xuất hiện quá nhiều trong không gian hòa nhạc. Theo ông, biểu diễn trực tiếp có giá trị đặc biệt trong bối cảnh con người ngày càng bị cuốn vào điện thoại và thế giới trực tuyến.
"Âm nhạc trực tiếp buộc bạn phải tắt điện thoại, ngắt kết nối với thế giới trực tuyến và tập trung trong một giờ đồng hồ vào một nguồn âm thanh duy nhất: sân khấu. Cuộc gặp gỡ trực tiếp, khi có một người nhìn vào mắt bạn mà không có chiếc điện thoại nào ở giữa, đang ngày càng trở thành một trải nghiệm xa xỉ", ông nói.
Dẫu vậy, cuộc so tài giữa người và máy tại Bologna không kết thúc bằng một chiến thắng tuyệt đối cho bên nào. Hai đối thủ đã gác lại những màn tranh luận để cùng biểu diễn bản Marche militaires của Schubert dành cho piano bốn tay.
Hình ảnh nghệ sĩ và robot cùng ngồi trước một cây đàn, phối hợp để tạo nên một tác phẩm âm nhạc, có lẽ là thông điệp thú vị nhất của cuộc trình diễn.
Prosseda không xem robot là mối đe dọa tất yếu đối với nghệ sĩ. Ông coi chúng là những người bạn và cộng sự có thể giúp con người hiểu rõ hơn giá trị riêng của mình.
"Ít hơn một mối nguy hiểm, tôi nhìn nhận robot như một cách để chúng ta xác định rõ hơn mình nên làm gì với tư cách nghệ sĩ. Chúng có thể là bạn bè và cộng sự của chúng ta, miễn là chúng ta không quên cách làm người", ông kết luận.
TeoTronico có thể sở hữu 53 ngón tay, chơi nhạc không sai nốt và sắp tới còn có thể dạy piano. Nhưng câu hỏi liệu nó có thể khiến một khán giả bật khóc trước một bản nhạc hay không vẫn là phép thử mà công nghệ chưa dễ dàng vượt qua.