TP.HCM tự chế ‘kính thiên văn’ vi sinh: Tuyệt chiêu chặn đứng siêu vi rút từ xa
Sở Y tế TP.HCM chính thức kích hoạt mạng lưới xét nghiệm 5 cấp độ và bản đồ số năng lực y tế đến năm 2030, chủ động chặn đứng nguy cơ dịch chồng dịch từ sớm.
Chiều 9/11, Sở Y tế TP.HCM cho biết vừa chính thức thành lập và phát triển mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm đến năm 2030 nhằm chủ động ngăn ngừa thảm họa đại dịch trong tương lai. Đây được xem là bước chuyển dịch mang tính chiến lược, thay đổi toàn diện tư duy y tế công cộng từ trạng thái ứng phó bị động sang thế chủ động tiền phương thông qua việc hợp nhất nguồn lực công - tư.
TP.HCM xây dựng bộ não điều hành bằng công nghệ bản đồ số
Nằm tại giao lộ thương mại quốc tế sầm uất với mật độ dân cư dày đặc, TP.HCM luôn đối mặt với áp lực dịch tễ vô cùng phức tạp. Sau khi mở rộng không gian phát triển thông qua việc liên kết sâu rộng cùng các tỉnh lân cận như Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, các mầm bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi càng có xu hướng dịch chuyển không biên giới. Thực tế từ cuộc khủng hoảng COVID-19 cho thấy, nếu ngành y tế chỉ bắt đầu phản ứng khi các ca bệnh đã tràn ngập bệnh viện, tổn thất về sinh mạng và kinh tế là điều khó tránh khỏi.
Dù sở hữu hệ thống phòng xét nghiệm y khoa hiện đại hàng đầu cả nước, năng lực chuyên môn của thành phố trước đây thường bị hạn chế do tình trạng phân mảnh. Hàng trăm cơ sở xét nghiệm công lập và tư nhân hoạt động như những "hòn đảo" tri thức riêng lẻ. Sự thiếu hụt một cơ chế điều phối mẫu và chia sẻ dữ liệu gen di truyền theo thời gian thực đã tạo ra những khoảng trống lớn trong hệ thống y tế dự phòng.
Để phá vỡ rào cản này, Sở Y tế TP.HCM cho biết mô hình mạng lưới xét nghiệm 5 cấp độ ra đời như một hệ sinh thái đồng bộ dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Sở Y tế. Trong đó, Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) giữ vai trò đầu mối kĩ thuật và Trung tâm kiểm chuẩn xét nghiệm thành phố bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng. Mục tiêu lớn nhất đến năm 2030 là quy tụ phần lớn các phòng xét nghiệm bệnh truyền nhiễm trên địa bàn tham gia vào mạng lưới, hình thành một khối thống nhất.
Điểm nhấn công nghệ của chiến lược này chính là "Bản đồ số năng lực xét nghiệm". Đây không thuần túy là công cụ quản lí hành chính mà đóng vai trò như bộ não điều hành tối cao của ngành y tế. Hệ thống sẽ cập nhật theo thời gian thực về vị trí, công suất, sinh phẩm sẵn có và các kĩ thuật chuyên sâu của từng cơ sở. Khi xuất hiện tác nhân vi sinh lạ, luồng bệnh phẩm sẽ được điều phối tự động và tối ưu hóa đến đúng nơi có năng lực, giải quyết triệt để tình trạng quá tải cục bộ ngay trong thời bình.
PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM nhấn mạnh, việc thiết lập mạng lưới không đơn thuần là sự kết nối cơ học giữa các phòng lab, mà là cam kết mạnh mẽ của thành phố trong việc huy động, tối ưu hóa mọi nguồn lực xã hội, đặc biệt là khối y tế tư nhân, nhằm tạo dựng một hạ tầng an ninh y tế vững chắc và toàn diện cho người dân.
Tiếp cận "một sức khỏe" và kịch bản ứng phó tiền phương
Theo Sở Y tế TP.HCM, tấm lá chắn y tế mới của thành phố còn được nâng tầm thông qua phương pháp tiếp cận "Một sức khỏe" (One Health) tiên tiến toàn cầu. Hệ thống giám sát y tế người hiện được kết nối chặt chẽ với mạng lưới xét nghiệm thú y và môi trường. Do phần lớn các dịch bệnh nguy hiểm đều bắt nguồn từ động vật, việc nhận diện sớm mầm bệnh lưu hành trên đàn gia súc hoặc trong không khí, nguồn nước chính là chìa khóa vàng để dập tắt nguy cơ bùng phát từ sớm, từ xa.
Nhằm duy trì phản xạ linh hoạt cho toàn hệ thống, ngành y tế thành phố đã xây dựng sẵn các kịch bản ứng phó nghiêm ngặt theo từng cấp độ nguy cơ. Đối với trường hợp tác nhân nguy hiểm mới chỉ xuất hiện trên thế giới, HCDC sẽ ngay lập tức phối hợp cùng các đơn vị nghiên cứu quốc tế lớn như Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) và Viện Pasteur TP.HCM để chuẩn bị quy trình kĩ thuật, đồng thời kích hoạt trạng thái sẵn sàng.
Khi dịch bệnh xâm nhập và xuất hiện ca nhiễm trên địa bàn, toàn bộ mạng lưới từ cấp độ 1 đến cấp độ 5 sẽ chuyển sang trạng thái khẩn cấp, tập trung nguồn lực để truy vết các điểm nóng. Nếu nhu cầu vượt ngưỡng, lực lượng liên ngành và các phòng xét nghiệm lưu động sẽ được kích hoạt tức thì dưới sự hỗ trợ của đội ngũ tình nguyện viên.
“Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này đảm bảo TP.HCM luôn làm chủ tình hình, bảo vệ sức khỏe nhân dân một cách bền vững trước mọi cơn bão vi sinh trong tương lai”, PGS Thượng nhấn mạnh.
