Một HTX ở TP.HCM trồng loại rau ưa mát giữa vùng nóng, mỗi ngày thu 500-600kg rau
Từ những luống rau thủy canh trong nhà màng, HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc ở TP.HCM từng bước làm chủ quy trình trồng rau ăn lá trong điều kiện khí hậu nắng nóng. Công nghệ giúp kiểm soát môi trường sinh trưởng, nhưng phía sau sản lượng hàng trăm ký rau mỗi ngày là nhiều lần thử nghiệm, điều chỉnh kỹ thuật và bài toán đầu tư không nhỏ.
Từ tổ hợp tác nhỏ đến HTX trồng rau thủy canh quy mô 6.000m²
Ở phường Long Trường, TP.HCM, HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc đang tổ chức sản xuất rau ăn lá bằng phương pháp thủy canh trong hệ thống nhà màng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết và điều kiện đất đai, người trồng chủ động kiểm soát nguồn nước, dinh dưỡng và một phần môi trường sinh trưởng của cây.
Theo thông tin HTX cung cấp, mô hình hiện có khoảng 6.000m² sản xuất, mỗi ngày cung ứng 500-600kg rau ra thị trường. Các loại rau thủy canh được trồng khá đa dạng, từ cải xanh, cải ngọt, cải thìa đến xà lách, cải kale, rocket và bồ công anh.
Ít ai biết, quy mô hiện nay bắt đầu từ một tổ hợp tác nhỏ hình thành năm 2017. Đến năm 2019, HTX chính thức thành lập với 7 thành viên, khởi đầu trên diện tích khoảng 1.000m². Quá trình mở rộng không chỉ là đầu tư thêm nhà màng, thiết bị mà còn là hành trình thử nghiệm để tìm ra quy trình phù hợp với điều kiện sản xuất tại TP.HCM.
Điểm khác biệt của phương pháp thủy canh nằm ở cách cung cấp dinh dưỡng cho cây. Thay vì lấy chất dinh dưỡng chủ yếu từ đất, bộ rễ tiếp nhận các khoáng chất cần thiết thông qua dung dịch đã được pha theo công thức. Tại HTX Tuấn Ngọc, giá thể xơ dừa được sử dụng để cố định cây; nguồn nước đầu vào và dung dịch dinh dưỡng được kiểm soát trong quá trình sản xuất.
Trong hệ thống này, hai thông số kỹ thuật cần được theo dõi thường xuyên là pH và EC. Nếu pH ảnh hưởng đến khả năng hòa tan, hấp thu dinh dưỡng của cây thì EC phản ánh nồng độ ion hòa tan trong dung dịch. Điều chỉnh hai chỉ số này phù hợp với từng loại rau và từng giai đoạn sinh trưởng là một trong những yêu cầu quan trọng để cây phát triển đồng đều.
Cảm biến theo dõi vườn rau, người trồng điều khiển qua điện thoại
Với sản xuất ngoài trời, nắng nóng, mưa lớn hay độ ẩm thay đổi đều có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng của rau. Trong nhà màng, HTX Tuấn Ngọc sử dụng hệ thống cảm biến IoT để theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và các thông số liên quan đến môi trường sản xuất.
Dữ liệu được truyền về thiết bị quản lý, giúp người vận hành theo dõi tình trạng vườn rau và điều chỉnh các thiết bị như phun sương, thông gió, lưới che nắng. Khi ánh sáng tăng cao, hệ thống che chắn được điều chỉnh để hạn chế tác động bất lợi; khi độ ẩm giảm, thiết bị phun sương hỗ trợ điều hòa môi trường bên trong nhà màng.
Nhờ đó, người trồng có thể chủ động hơn trong chăm sóc, bố trí lịch gieo trồng và thu hoạch. Theo đó, mô hình IoT của HTX giúp tiết kiệm đến 40% thời gian tưới. Đặc biệt, hệ thống cảm biến tại HTX có thể tự động điều khiển phun sương, thông gió và lưới cắt nắng; việc quản lý từ xa giúp giảm đáng kể nhu cầu nhân công.
Tuy nhiên, công nghệ không đồng nghĩa với việc người trồng có thể phó mặc toàn bộ quá trình sản xuất cho máy móc. Hệ thống cảm biến chỉ cung cấp dữ liệu và hỗ trợ điều khiển; người vận hành vẫn phải hiểu đặc tính từng loại rau, nhận biết dấu hiệu bất thường và điều chỉnh công thức dinh dưỡng phù hợp.
Ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc, cho biết ưu điểm của nhà màng kết hợp thủy canh là giúp hoạt động sản xuất ổn định hơn trước những thay đổi của thời tiết. Đây là yếu tố đáng kể tại TP.HCM, nơi nền nhiệt cao và những đợt mưa lớn thường gây bất lợi cho sản xuất rau ngoài trời.
Để làm chủ được quy trình này, HTX cũng phải trải qua không ít lần thử nghiệm. "Có thời điểm chi phí đầu tư nhà màng và thiết bị lên tới hơn 1 tỉ đồng cho mỗi 1.000m².
Những ngày đầu, hệ thống thủy canh liên tục gặp sự cố, nhiều vụ rau phát triển không đồng đều. HTX phải thử nghiệm, điều chỉnh công thức dinh dưỡng qua 5-6 lần trước khi quy trình dần ổn định", Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc cho biết.
TS Lê Khắc Hoàng, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, nhận định việc ứng dụng IoT và các công nghệ tiên tiến có thể giúp tăng năng suất, tối ưu chi phí sản xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo nền tảng phát triển bền vững cho nông nghiệp đô thị.
Xà lách thủy tinh và bài toán làm chủ giống, dinh dưỡng
Một trong những sản phẩm được HTX chú trọng phát triển là xà lách thủy tinh chuyên vùng nóng. Đây là nhóm rau có yêu cầu tương đối cao về điều kiện sinh trưởng. Khi nhiệt độ tăng, cây có thể phát triển kém, ảnh hưởng đến hình dáng, độ giòn và chất lượng thương phẩm.
Theo ông Tuấn, để sản xuất được loại rau này tại TP.HCM, HTX phải kết hợp lựa chọn giống với điều tiết ánh sáng, độ ẩm và chế độ dinh dưỡng. Việc kiểm soát môi trường trong nhà màng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cây sinh trưởng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền nhiệt bên ngoài.
Không chỉ có xà lách, HTX còn trồng nhiều loại rau ăn lá khác như cải xanh, cải ngọt, cải thìa, cải kale, rocket và bồ công anh. Mỗi loại có yêu cầu riêng về dinh dưỡng và thời gian sinh trưởng. Chẳng hạn, với bồ công anh, HTX phải trải qua ba mùa trồng, liên tục điều chỉnh kỹ thuật trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Theo đó, xà lách thủy tinh chuyên vùng nóng là một trong hai sản phẩm của đơn vị được công nhận OCOP 3 sao, bên cạnh giá đậu xanh công nghệ cao. Việc xây dựng sản phẩm OCOP cũng đặt ra yêu cầu chuẩn hóa quy trình sản xuất, hoàn thiện hồ sơ và quy cách sản phẩm.
Dù vậy, cần nhìn nhận đúng vai trò của phương pháp thủy canh. Việc không sử dụng đất làm nguồn cung cấp dinh dưỡng chính và sản xuất trong nhà màng có thể giúp kiểm soát một số yếu tố đầu vào, hạn chế tác động từ môi trường bên ngoài. Nhưng thủy canh không đồng nghĩa với việc rau mặc nhiên an toàn tuyệt đối.
Chất lượng sản phẩm vẫn cần được kiểm soát bằng quy trình sản xuất, nguồn nước, vật tư đầu vào và kết quả kiểm nghiệm theo quy định.
Từ một tổ hợp tác nhỏ, HTX Tuấn Ngọc đã xây dựng được quy trình sản xuất rau thủy canh có ứng dụng IoT, đưa nhiều loại rau ăn lá vào sản xuất trong điều kiện khí hậu nóng.
Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở hệ thống thiết bị mà còn ở kinh nghiệm tích lũy qua từng vụ rau, cách điều chỉnh dinh dưỡng và khả năng tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường.
