Bất động sản

Ngổn ngang nhà đất công sau sắp xếp đơn vị hành chính - Bài 1: Một thời vung vãi…nhà đất công

Ngô Nguyên Minh • 16/11/2026 07:00

Thanh tra Chính phủ đã công bố kết luận thanh tra ở các địa phương, với 2 nội dung: Phòng chống tham nhũng lãng phí trong quản lí sử dụng nhà, đất công và Thực trạng nhà đất công dôi dư sau sắp xếp. Cho thấy, đáng báo động. Đó là buông lỏng quản lí, “lề mề” hành chính và tình trạng “của công không ai xót”. Từ đây dẫn tới sự “ngổn ngang” trong sắp xếp đưa vào sử dụng nhà đất công, gây lãng phí vô cùng.

Các kết luận của Thanh tra Chính phủ cho thấy nguyên nhân đầu tiên dẫn tới “ngổn ngang” nhà đất công, gây khó khăn khi sắp xếp, là tình trạng nhiều địa phương cho thuê, cho mượn, liên doanh, liên kết sai quy định; lỏng lẻo trong quản lí. Đến khi sắp xếp, những “món nợ” ấy hóa thành vật cản.

Cho thuê, cho mượn, liên kết trật luật

Theo Luật Quản lí, sử dụng tài sản công 2017, việc dùng nhà, đất công vào kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết phải có đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Thực tế ở nhiều nơi không như vậy.

Tại thông báo kết luận thanh tra số 331/KL-TTCP vừa qua, Thanh tra Chính phủ cho hay, tỉnh An Giang (hợp nhất giữa 2 tỉnh cũ là An Giang với Kiên Giang, có 6.986 cơ sở nhà, đất công; trong đó 796 cơ sở dôi dư) có 151 cơ sở nhà, đất cho thuê, kinh doanh khi chưa có đề án hoặc đề án chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

angiang.jpg
Tại tỉnh An Giang, khu đất thực hiện dự án Tuyến dân cư số 2, do Công ty CP Tập đoàn CIC làm chủ đầu tư, xây dựng nhà ở xã hội, nhưng không xin ý kiến HĐND tỉnh. Ảnh: T.L

Có 7 cơ sở sử dụng đất sai mục đích, cho thuê, liên kết không đúng chức năng, không được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

UBND tỉnh An Giang (trước sắp xếp đơn vị hành chính) ban hành 2 quyết định cho thuê đất tại phường Bình Đức TP. Long Xuyên. Tuy nhiên, Trung tâm phát triển quỹ đất TP. Long Xuyên và các đơn vị liên quan không bàn giao đất trên thực địa.

Tương tự, ở Quảng Trị, trong 25 cơ sở thanh tra trực tiếp, Thanh tra Chính phủ phát hiện 7 cơ sở được dùng vào kinh doanh, cho thuê không đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và mục đích sử dụng đất được duyệt.

Với cơ sở của Trung tâm dịch vụ việc làm thanh niên tỉnh Quảng Bình (số 42 Trần Quang Khải, phường Đồng Hới và đường Trương Pháp, phường Đồng Thuận), UBND tỉnh phê duyệt đề án kinh doanh, cho thuê không có nội dung nộp tiền thuê đất; phần đất còn lại của Liên đoàn lao động tỉnh bị Công ty cổ phần Du lịch - Khách sạn Công đoàn Quảng Bình dùng không đúng qui định từ nhiều năm trước.

Còn Đà Nẵng (được sáp nhập từ Quảng Nam và TP.Đà Nẵng cũ), trước khi sắp xếp, địa phương này phê duyệt, giao tư nhân khu đất số K814B/2 đường Trần Cao Vân, Thanh Khê để thực hiện xã hội hóa nhà sinh hoạt cộng đồng, kết hợp kinh doanh sân bóng đá mini từ tháng 10/2013 không đúng đối tượng.

Sự xuống cấp một trụ sở công ở Đà Nẵng
Sự xuống cấp tại một trụ sở công ở TP. Đà Nẵng sau khi sáp nhập đơn vị hành chính. Ảnh: T.L

Câu chuyện không chỉ ở cấp địa phương. Tại thông báo Kết luận thanh tra số 485/KL-TTCP về thanh tra cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ phát hiện có 3 cơ sở nhà, đất thuộc 2 đơn vị cho mượn không đúng qui định, với tổng diện tích 1.789 m2 đất và 80 m2 nhà (trong đó Viện Bảo vệ thực vật cho một số cá nhân mượn đất, sau đó cho thuê lại với số tiền thu được từ việc cho thuê lại hơn 176 triệu đồng) là vi phạm qui định Luật Quản lí, sử dụng tài sản công năm 2017.

Để đất công bị chiếm dụng

Tại Đà Nẵng, Thanh tra Chính phủ phát hiện có 1 cơ sở nhà, đất bị lấn chiếm, sử dụng trái phép và 1 cơ sở nhà, đất không có căn cứ xác định nguyên nhân biến động diện tích, với tổng diện tích 1.864,3 m2. Trong đó, 1.828 m2 đất bị lấn chiếm, sử dụng trái phép và 36,3 m2 đất giảm, nhưng chưa xác định được nguyên nhân.

Ở Quảng Trị có 1 khu đất hiện bị chiếm dụng cho thuê kinh doanh dịch vụ (Khu vực bãi tắm Đá Nhảy, xã Bắc Trạch), vi phạm Luật Đất đai, nhưng chính quyền địa phương chưa xử lý dứt điểm.

Còn tại Thanh Hóa, một địa phương không phải sáp nhập với các tỉnh khác, có 6 cơ sở nhà, đất bị biến động diện tích, lấn chiếm, chồng lấn, sử dụng đất trái phép với tổng diện tích 4.402,5 m2 bao gồm: Trụ sở UBND xã Xuân Bình; Trường Tiểu học Cát Tân - khu lẻ Phụ Vân; Trụ sở UBND xã Thanh Phong; Điểm Trường Tiểu học Phú Thanh - xã Phú Lệ; Nhà làm việc liên ngành kết hợp với nhà khách Hoàng Hóa - xã Hoằng Tiến; Trường Tiểu học Kiên Thọ 2 - xã Kiên Thọ.

Nhưng đến thời điểm Thanh tra Chính phủ vào cuộc, các cơ quan, tổ chức, đơn vị được giao quản lý, sử dụng nhà, đất vẫn chưa kịp thời kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và xử lý dứt điểm tình trạng lấn đất, chiếm đất, chồng lấn, sử dụng đất trái phép.

Tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ phát hiện có 14 cơ sở nhà, đất thuộc 12 đơn vị quản lí, sử dụng bị lấn, chiếm với tổng diện tích 579.243,1 m2 đất và 80 m2 nhà, là chưa thực hiện tốt nghĩa vụ bảo vệ tài sản công.

danang.jpg
Khu đất công Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh bị lấn chiếm một phần. Ảnh: T.L

Thu hồi thì vướng ngược, vướng xuôi

Tại Đà Nẵng, theo Thanh tra Chính phủ, TP. Tam Kỳ chậm thu hồi một cơ sở theo phương án đã được UBND tỉnh Quảng Nam (trước khi sáp nhập) phê duyệt, để kéo dài tình trạng cơ sở tiếp tục liên doanh, liên kết theo hợp đồng trước đây.

Cũng đến thời điểm thanh tra, tức sau sáp nhập, cơ quan liên quan vẫn chưa thực hiện chấm dứt việc cho cá nhân khai thác sân bóng đá mini theo đúng chỉ đạo của UBND TP. Đà Nẵng.

Trung tâm quản lí và khai thác nhà Đà Nẵng chưa chấm dứt hợp đồng cho thuê nhà ở 4 cơ sở theo phương án được duyệt tại Văn bản 5962/UBND-STC ngày 1/11/2022.

Tương tự tại Quảng Ngãi, cơ quan, đơn vị được giao quản lí vận hành nhà ở thuộc sở hữu nhà nước, để xảy ra tình trạng người thuê nhà không trả lại nhà thuê và một số căn nhà bị người thuê tự ý phá dỡ, cải tạo mà không bị xử lí.

Ở Quảng Trị, Thanh tra Chính phủ nhận xét các vi phạm như: Sử dụng đất sai mục đích, lấn chiếm, cho thuê nhà, đất không đúng quy định diễn ra nhiều năm nhưng chưa được xử lí kịp thời, dứt điểm.

Ở An Giang, tại huyện Chợ Mới có 15 cơ sở dự kiến chuyển giao chưa xử lí dứt điểm vi phạm.

Thực trạng trên cho thấy, cuộc sắp xếp địa giới hành chính đã dồn tài sản của hai, ba tỉnh về một mối. Những cơ sở từng cho thuê, cho mượn, giao đất sai thủ tục ...; giờ trở thành phần “khó” của tỉnh mới.

Tại các kết luận thanh tra liên quan, Thanh tra Chính phủ kiến nghị:

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo chấm dứt tình trạng cho mượn tài sản công là nhà, đất của đơn vị; Tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và xử lí theo qui định hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lí theo qui định đối với vi phạm trong việc cho mượn, cho thuê tài sản công trái qui định. Trong quá trình thực hiện nếu phát hiện vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho nhà nước thì chuyên cơ quan chức năng xử lí .

Thanh Hóa phải kiểm tra, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và xử lí dứt điểm đối với 6 cơ sở nhà, đất bị lấn chiếm, chồng lấn, sử dụng đất trái phép; khôi phục, bảo vệ diện tích đất, tài sản công bị xâm phạm và tổ chức quản lí, sử dụng theo quy định; Kiểm tra, rà soát, xác minh nguyên nhân, nguồn gốc và tính hợp pháp của việc biến động tăng, giảm diện tích tại 290 cơ sở nhà, đất, phát hiện hành vi lấn đất, chiếm đất, sử dụng đất trái phép, thất thoát tài sản công hoặc vi phạm khác thì làm rõ trách nhiệm và xử lí theo qui định.

Đà Nẵng phải đo đạc diện tích 2 cơ sở nhà, đất có biến động về đất đai nhưng chưa xác định được nguyên nhân, gồm: Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh tại số 100 đường Tô Hiến Thành và trụ sở Ban Quản lí các dự án công cộng (cũ) tại số 489 đường Phan Châu Trinh, Tam Kỳ; Thu hồi phần diện tích đất bị lấn chiếm, sử dụng trái phép tại Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, số 100 đường Tô Hiến Thành để quản lí, sử dụng theo đúng qui định.

Quảng Trị phải xử lí dứt điểm việc cho thuê đất trái qui định của Liên đoàn lao động tỉnh; việc chiếm dụng đất trái phép tại khu vực bãi tắm Đá Nhảy; việc sử dụng đất trái phép tại khu vực Rạp Trời; việc cho thuê đối với 91 hộ kinh doanh tại bãi tắm biển Nhật Lệ và 19 hộ kinh doanh tại bãi tắm biển Bảo Ninh;

An Giang phải thanh tra, kiểm tra, xử lí đổi với các cơ sở nhà, đất bỏ trống, không được sử dụng quá thời hạn 12 tháng liên tục, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm, hậu quả, xử lí nghiêm vi phạm, sai phạm theo qui định của pháp luật.

(Còn nữa)

Kỳ 2: Trên nóng dưới vẫn lạnh

Ngô Nguyên Minh