Ngổn ngang nhà đất công sau sắp xếp đơn vị hành chính - Bài 3: Hệ lụy domino từ '3 lớp thiếu'
Cơ sở nhà đất công “ngổn ngang” sau sắp xếp hoặc dôi dư, nhưng chưa thể đưa vào khai thác; còn bởi chưa đủ giấy tờ, chưa đủ hồ sơ tài sản và chưa có giá trị được xác định. Ba lớp thiếu ấy từ nguyên nhân chủ quan ở cấp địa phương. Ba lớp thiếu ấy chồng lên nhau và mỗi lớp, lại chặn một cánh cửa xử lí khác nhau.
Thiếu giấy tờ về đất
Theo Thanh tra Chính phủ, tại tỉnh An Giang, Sở Y tế có 97 cơ sở, UBND TP. Long Xuyên có 24 cơ sở và UBND huyện Chợ Mới có 178 cơ sở chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong nhóm cơ sở nhà đất do doanh nghiệp nhà nước quản lí và 17 cơ sở được thanh tra trực tiếp, có 16 cơ sở không hoàn thiện hồ sơ nhà, đất, không đăng kí biến động, chưa được cấp giấy chứng nhận hoặc không bàn giao đầy đủ hồ sơ khi chuyển giao.
Ở TP. Đà Nẵng, trước sắp xếp địa giới hành chính có 22 cơ sở nhà, đất chưa thực hiện các thủ tục để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 5 cơ sở không thực hiện đăng kí đất đai.

Tại Thanh Hóa, trong tổng số 1.021 cơ sở nhà, đất dôi dư đến thời điểm thanh tra tháng 6/2026, có 413 cơ sở nhà, đất với tổng diện tích sử dụng đất 675.332 m2, diện tích sàn xây dựng 239.411 m2 chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Thiếu hồ sơ tài sản công
Sau sắp xếp địa giới hành chính, theo Thanh tra Chính phủ, TP.Đà Nẵng còn 1.394 cơ sở thuộc phạm vi sắp xếp theo Nghị định 03/2025/NĐ-CP chưa được lập, quản lí đầy đủ hồ sơ tài sản công.
Trong số các cơ sở được thanh tra trực tiếp, có 4 cơ sở giao Trung tâm quản lí và khai thác nhà Đà Nẵng quản lí nhưng không lập, quản lí hồ sơ tài sản công, không hạch toán kế toán, không kiểm kê, đánh giá lại.
Ở Lâm Đồng, 142 cơ sở với diện tích đất 289.185,2 m² trong hồ sơ bàn giao không có hồ sơ về tài sản công; 388 cơ sở không có biên bản kiểm tra hiện trạng; việc chuyển giao cơ sở Trạm Y tế Ton K’Long cho Trung tâm Phát triển quỹ đất quản lí, khai thác khi không có hồ sơ về tài sản công, không có tài liệu tiếp nhận quản lí, sử dụng.

Trung tâm quản lí nhà Lâm Đồng tiếp nhận 63 cơ sở nhưng trong đó có 6 cơ sở chưa thống kê, kế toán kịp thời; 7 cơ sở còn thiếu hồ sơ tiếp nhận ; 2 cơ sở sai lệch diện tích.
Trung tâm phát triển quỹ đất Lâm Đồng tiếp nhận 150 cơ sở thì có 29 cơ sở nhận bàn giao chưa thống kê, kế toán kịp thời ; 4 cơ sở sai lệch diện tích..
Tại Quảng Ngãi, hai địa phương trước sáp nhập là Quảng Ngãi và Kon Tum chưa cập nhật đầy đủ dữ liệu về các cơ sở nhà, đất vào cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công.
Còn Thanh Hóa, Thanh tra Chính phủ cho hay, các cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương được giao quản lí, sử dụng có 413 cơ sở nhà, đất chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm lập, quản lí, hoàn thiện hồ sơ tài sản công; chưa đăng ký đất đai, rà soát, kê khai hiện trạng sử dụng đất và hoàn thiện hồ sơ pháp lí để được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Thiếu giá trị
Muốn đấu giá, điều chuyển hay chuyển nhượng, tài sản phải có giá trị được xác định, trong đó có giá trị quyền sử dụng đất.
Tuy nhiên theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, trước sắp xếp địa giới hành chính, UBND TP. Đà Nẵng và UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) cũng chưa thực hiện xác định giá trị quyền sử dụng đất để tính vào giá trị tài sản của cơ quan, tổ chức, đơn vị đối với phần lớn cơ sở nhà, đất.
Sau sáp nhập, đến thời điểm thanh tra (tháng 11/2025), Đà Nẵng còn 1.019 cơ sở chưa hoàn thành việc xác định giá trị tài sản.
Ở Lâm Đồng, 219 cơ sở với diện tích đất 437.938,05 m² được bàn giao khi chưa xác định giá trị quyền sử dụng đất.
Trung tâm quản lí nhà Lâm Đồng có 44 cơ sở đã thống kê vào sổ kế toán nhưng chưa xác định giá trị quyền sử dụng đất, điều chỉnh giá trị quyền sử dụng đất; Trung tâm phát triển quỹ đất Lâm Đồng có 18 cơ sở chưa xác định được nguyên giá tài sản và giá trị còn lại.

Tại Quảng Trị, UBND hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị trước sáp nhập chưa xác định giá trị quyền sử dụng đất đối với hầu hết các cơ sở nhà, đất theo qui định.
Tại Thanh Hóa, Thanh tra Chính phủ phải kiến nghị tỉnh xác định giá trị quyền sử dụng đất để hạch toán vào giá trị tài sản công là nhà, đất đối với 362 cơ sở nhà, đất chưa xác định giá trị quyền sử dụng đất; ghi nhận, hạch toán đầy đủ nguyên giá, giá trị còn lại đối với 2.689 cơ sở nhà, đất.
Hệ lụy Domino
Phần lớn địa phương xử lí cơ sở nhà đất dôi dư, thu hồi bằng cách giao cho Trung tâm phát triển quỹ đất hoặc Trung tâm quản lí nhà tiếp nhận, rồi từ đó đấu giá, hoặc chuyển đổi.
Nhưng bởi "3 lớp thiếu" nêu trên, cũng như thiếu cả trách nhiệm của địa phương, nhiều nơi, các trung tâm lại thành nút nghẽn.
Điển hình, theo Thanh tra Chính phủ, tại An Giang, có 40 cơ sở nhà, đất dôi dư sau khi Trung tâm Phát triển quỹ đất tiếp nhận (từ tháng 9/2025) nhưng chưa có phương án sử dụng, để xuống cấp; có 22 cơ sở chưa bàn giao là vi phạm Điều 6 Luật Quản lí, sử dụng tài sản công 2017.
Tại Quảng Trị có 3 khu đất UBND thu hồi giao Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh quản lý nhưng đều bỏ trống không sử dụng, không bảo đảm nguyên tắc quản lí, sử dụng tài sản công gồm: khu đất thu hồi của Công ty cổ phần doanh nghiệp trẻ (nay là Công ty cổ phần thoát nước Hòn La) tại phường Nam Lý; khu đất thu hồi của Công ty cổ phần Du lịch Hà Nội - Quảng Bình tại xã Bảo Ninh; khu đất thu hồi của Công ty cổ phần Địa chất tại xã Lộc Ninh.

Thực tế trên cho thấy, ở không ít địa phương, Trung tâm quỹ đất, quỹ nhà đang trở thành “điểm dừng” của một chuỗi, trong khi để trở thành “điểm đến” cần có hồ sơ rõ ràng, quy hoạch phù hợp, nhân lực và vốn để quản lí, bảo vệ, đấu giá hoặc cho thuê.
Và "3 lớp thiếu" nêu trên nối vào nhau thành một chuỗi: Không có giấy tờ thì khó lập hồ sơ tài sản; không có hồ sơ tài sản thì không xác định được giá trị; không có giá trị thì phương án đấu giá, chuyển nhượng hay điều chuyển không thể “chốt”. Và khi phương án chưa chốt, cơ sở nhà, đất tiếp tục bỏ trống, xuống cấp hoặc bị lấn chiếm.
Nguyên nhân các vấn đề trên, trong kết luận ở nhiều địa phương, Thanh tra Chính phủ cho rằng bên cạnh nguyên nhân khách quan thì còn nguyên nhân chủ quan là công tác hoàn thiện hồ sơ quản lí tài sản công là nhà, đất còn nhiều hạn chế do hồ sơ pháp lí địa phương làm không đầy đủ như:
Chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản trên đất; số liệu cơ sở nhà, đất còn chưa được cập nhật vào hệ thông phần mềm theo dõi, quản lí tài sản công quốc gia; sai lệch thông tin giữa phần đất quản lí thực tế so với hồ sơ pháp lí gây khó khăn cho việc lập, thẩm định phương án và thủ tục sau sắp xếp, xử lí.
Một số địa phương còn lúng túng trong việc quản lí, sử dụng các cơ sở nhà, đất sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp. Việc bố trí biên chế công chức làm công tác tham mưu quản lí nhà nước về tài sản công, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, khối lượng công việc phải thực hiện. Một số cơ sở nhà, đất có quá trình hình thành, quản lí, sử dụng qua nhiều giai đoạn.
Hồ sơ pháp lí về đất đai, xây dựng chưa đầy đủ, hoặc bị thất lạc, dẫn đến khó khăn trong việc xác định ranh giới, diện tích để đưa vào quản lý, sử dụng, làm chậm quá trình xác định quyền sử dụng đât, giá trị tài sản, nghĩa vụ tài chính và phương án xử lí theo quy định..
(Còn nữa)
Kỳ cuối: Quyết liệt để khơi thông nguồn lực hàng nghìn tỷ
.jpg)


