Tiếng nói cử tri từ cơ sở: Pháp luật phải sát thực tiễn, vì nhân dân
Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, hoàn thiện hệ thống pháp luật và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Tuy nhiên, thực tiễn ở cơ sở cho thấy vẫn còn khoảng cách giữa chủ trương, chính sách với điều kiện thực hiện của người dân, nhất là tại một số xã miền núi, vùng sâu, vùng xa ở khu vực miền Trung.
Tại những địa bàn này, vẫn có thôn, bản chưa được tiếp cận nguồn điện ổn định, sóng điện thoại và Internet còn hạn chế, giao thông đi lại khó khăn, đời sống người dân còn nhiều thiếu thốn.
Những điều kiện đó đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận việc xây dựng và thực thi pháp luật từ thực tiễn đời sống, bảo đảm chính sách khi ban hành phải có tính khả thi, phù hợp với từng địa bàn và thực sự phục vụ nhân dân. Từ tiếng nói của cử tri và những vấn đề đặt ra ở cơ sở, tôi xin nêu một số nội dung cần quan tâm.
Pháp luật phải xuất phát từ thực tiễn đời sống
Một chính sách dù đúng về chủ trương nhưng nếu thiếu điều kiện thực hiện thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Vì vậy, xây dựng pháp luật không thể chỉ dựa trên yêu cầu quản lý mà phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, khả năng tiếp cận và điều kiện sinh sống của người dân. Chuyển đổi số, định danh và xác thực điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến là chủ trương đúng đắn, cần thiết. Tuy nhiên, tại một số địa bàn miền núi, có những thôn, bản chưa có điện, chưa có Internet, sóng điện thoại không ổn định; nhiều hộ nghèo, người cao tuổi không có điện thoại thông minh, thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ. Trong điều kiện đó, yêu cầu người dân tự thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến có thể trở thành rào cản, thậm chí khiến một bộ phận người dân khó tiếp cận các quyền lợi chính đáng của mình. Tỉ lệ hồ sơ trực tuyến là một chỉ số cần thiết, nhưng không thể là thước đo duy nhất để đánh giá hiệu quả chuyển đổi số. Việc đánh giá còn phải căn cứ vào khả năng tiếp cận, mức độ thuận tiện và lợi ích thực tế mà người dân nhận được.
Một vấn đề khác là việc thực hiện các quy định về bảo vệ rừng.
Nghiêm cấm chặt phá rừng, khai thác lâm sản trái phép là yêu cầu cần thiết để bảo vệ tài nguyên và môi trường. Tuy nhiên, ở một số vùng miền núi, người dân còn nghèo, thiếu vật liệu xây dựng, việc vận chuyển vật liệu từ miền xuôi lên rất tốn kém. Nếu chỉ yêu cầu người dân bảo vệ rừng mà chưa quan tâm đầy đủ đến nhu cầu nhà ở, sinh kế và vật liệu thay thế hợp pháp thì việc thực hiện chính sách sẽ gặp nhiều khó khăn. Hai vấn đề trên cho thấy: Muốn chính sách đi vào cuộc sống, phải giải quyết đồng thời cả yêu cầu quản lý nhà nước và điều kiện thực tế của người dân.

Khắc phục khoảng cách giữa chính sách và khả năng thực hiện ở cơ sở
Những bất cập nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng điện, giao thông, viễn thông giữa các vùng miền còn chênh lệch. Khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ công và các nguồn lực hỗ trợ của người dân chưa đồng đều.
Bên cạnh đó, trong quá trình tổ chức thực hiện, có nơi còn nặng về chỉ tiêu, tiến độ và yêu cầu hành chính mà chưa đánh giá đầy đủ khả năng đáp ứng của từng nhóm dân cư. Việc khảo sát thực tế trước khi ban hành hoặc triển khai chính sách đôi khi chưa sâu sát, chưa dự báo hết những khó khăn có thể phát sinh. Đáng chú ý, một số chính sách còn thiếu sự liên kết đồng bộ. Chẳng hạn, bảo vệ rừng chưa gắn chặt với hỗ trợ nhà ở, tạo sinh kế và giảm nghèo; chuyển đổi số chưa đi đôi với đầu tư hạ tầng và hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ. Trách nhiệm này không chỉ thuộc về chính quyền cơ sở mà còn liên quan đến các cơ quan xây dựng chính sách, cơ quan quản lý chuyên ngành và đơn vị tổ chức thực hiện. Khi chính sách phát sinh bất cập, cần kịp thời kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh; không để khó khăn kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi và niềm tin của nhân dân.
Một số kiến nghị, giải pháp cần tập trung thực hiện
Một là đổi mới cách xây dựng và đánh giá chính sách pháp luật. Trước khi ban hành những quy định tác động trực tiếp đến đời sống, cần khảo sát thực tế tại các địa bàn khó khăn, lấy ý kiến người dân và chính quyền cơ sở. Phải đánh giá rõ điều kiện hạ tầng, kinh tế, trình độ tiếp cận và khả năng thực hiện; có lộ trình, hướng dẫn và cơ chế hỗ trợ phù hợp.
Hai là bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ công. Rà soát các thôn, bản còn thiếu điện lưới, giao thông khó khăn, chưa có sóng điện thoại hoặc Internet ổn định để xác định địa bàn ưu tiên, trách nhiệm và lộ trình đầu tư. Trong thời gian hạ tầng chưa đáp ứng, cần duy trì giải quyết thủ tục hành chính trực tiếp, bố trí cán bộ hỗ trợ tại xã, tổ chức các đợt hướng dẫn lưu động đến thôn, bản. Không để người dân mất quyền lợi chỉ vì thiếu thiết bị hoặc không thể truy cập mạng.
Ba là gắn bảo vệ rừng với bảo đảm nhà ở và sinh kế cho người dân. Thực hiện nghiêm pháp luật bảo vệ rừng, đồng thời rà soát nhu cầu nhà ở của hộ nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Có chính sách hỗ trợ kinh phí, vật liệu xây dựng hợp pháp; hướng dẫn sử dụng gỗ rừng trồng sản xuất, tre, nứa và các vật liệu thay thế phù hợp. Đồng thời, cần tạo điều kiện phát triển sinh kế, việc làm, kinh tế dưới tán rừng, giúp người dân có thu nhập ổn định từ việc bảo vệ tài nguyên.
Bốn là nâng cao trách nhiệm của chính quyền và cán bộ cơ sở. Cán bộ xã, thôn phải thường xuyên xuống địa bàn, nắm chắc hoàn cảnh từng hộ, trực tiếp lắng nghe và giải quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền. Những việc vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo, kiến nghị cấp trên xử lý; không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không để người dân phải đi lại nhiều lần. Cần duy trì đối thoại trực tiếp và công khai kết quả giải quyết kiến nghị của nhân dân.
Năm là tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật. Phải đánh giá hiệu quả chính sách bằng những chuyển biến thực chất trong đời sống, không chỉ bằng báo cáo hay các chỉ tiêu hành chính. Trong xử lý vi phạm cần phân biệt hành vi cố tình vi phạm, trục lợi với những trường hợp người dân gặp khó khăn khách quan, thiếu điều kiện thực hiện. Xử lý đúng pháp luật nhưng phải bảo đảm tính nhân văn, công bằng và phù hợp thực tế.
Để pháp luật thực sự là công cụ phục vụ nhân dân
Pháp luật được ban hành không chỉ nhằm quản lý xã hội mà trước hết phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và phục vụ cuộc sống của nhân dân. Một quy định muốn có sức sống phải bảo đảm cả tính đúng đắn, tính khả thi và sự đồng thuận xã hội.
Không thể yêu cầu người dân thực hiện công dân số khi chưa có điện, chưa có Internet; không thể chỉ yêu cầu bảo vệ rừng mà chưa quan tâm đến nhu cầu nhà ở và sinh kế; cũng không thể đánh giá hiệu quả chính sách chỉ bằng những con số, chỉ tiêu hành chính mà thiếu sự chuyển biến thực chất trong đời sống.
Điều người dân ở những vùng khó khăn mong muốn đôi khi rất giản dị: Có điện để sinh hoạt, có đường để đi lại, có sóng điện thoại để liên lạc, có điều kiện tiếp cận dịch vụ công và có mái nhà an toàn để ổn định cuộc sống. Muốn người dân nghiêm túc chấp hành pháp luật, trước hết Nhà nước phải tạo điều kiện để họ có thể thực hiện pháp luật. Muốn chuyển đổi số thành công, phải bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận. Muốn bảo vệ rừng bền vững, phải gắn trách nhiệm bảo vệ tài nguyên với bảo đảm đời sống và sinh kế của đồng bào.
Tiếng nói của cử tri từ cơ sở cần được lắng nghe và xem xét nghiêm túc trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật. Một Nhà nước pháp quyền thực sự vì nhân dân không chỉ ban hành những quy định đúng mà còn phải tổ chức thực hiện hiệu quả, kịp thời tháo gỡ khó khăn và chịu trách nhiệm trước nhân dân về kết quả thực hiện.
Pháp luật phải bắt nguồn từ cuộc sống, đi vào cuộc sống và vì cuộc sống của nhân dân. Đó không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật mà còn là thước đo trách nhiệm, hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của nhân dân với chính quyền.