TP.HCM vẽ lại bản đồ công nghiệp: Bán dẫn, robot, kinh tế tầm thấp ‘trỗi dậy’
Từ bán dẫn, robot, công nghệ sinh học đến kinh tế tầm thấp, năng lượng mới và điện toán lượng tử, TP.HCM đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao. Trọng tâm là làm chủ công nghệ, tăng tỉ lệ nội địa hóa và tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bốn trụ cột công nghiệp công nghệ cao dẫn dắt tăng trưởng
Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, đặt ra hướng chuyển dịch quan trọng: Từ phát triển công nghiệp theo chiều rộng sang nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng.
Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và sản xuất thông minh trở thành những động lực chủ yếu. Thành phố hướng đến nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ, tăng tỉ lệ nội địa hóa. Đặc biệt, doanh nghiệp trong nước phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hệ sinh thái công nghiệp được định hình với bốn nhóm: Công nghệ cao dẫn dắt tăng trưởng; công nghiệp nền tảng; công nghiệp có lợi thế cạnh tranh; công nghiệp cần hiện đại hóa, xanh hóa.
Bán dẫn là một trong những hướng đột phá đáng chú ý. TP.HCM không dừng ở gia công, lắp ráp mà hướng đến những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế vi mạch, kiểm thử, đóng gói, sản xuất linh kiện điện tử công nghệ cao và thiết bị tiên tiến.
Trong ngắn hạn, thành phố ưu tiên OSAT (lắp ráp, kiểm định, đóng gói bán dẫn) và các công đoạn sau của chuỗi sản xuất. Đây là bước đi tận dụng nguồn nhân lực kỹ thuật, hệ sinh thái hiện có để từng bước mở rộng sang thiết kế và gia công chip. Mục tiêu xa hơn là nâng vị thế của TP.HCM trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Công nghệ sinh học - dược phẩm cũng được đặt vào nhóm ngành dẫn dắt. Thành phố hướng đến trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và sản xuất dược phẩm hàng đầu cả nước. Các lĩnh vực trọng tâm gồm dược phẩm cao cấp, vaccine, chế phẩm sinh học và ứng dụng công nghệ sinh học trong y tế, nông nghiệp, môi trường.
Đáng chú ý, quy hoạch không chỉ nhấn vào sản xuất mà còn hướng đến hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển (R&D), thử nghiệm, thương mại hóa sản phẩm. Đây là nền tảng để thu hút các tập đoàn dược phẩm toàn cầu.
Một hướng phát triển mới là công nghệ robot. TP.HCM định hướng đưa robotics thành ngành công nghiệp hỗ trợ tự động hóa và sản xuất thông minh. Trọng tâm gồm robot công nghiệp, robot dịch vụ, robot y tế, hệ thống điều khiển thông minh, cảm biến và các giải pháp tự động hóa trong sản xuất, logistics, đô thị thông minh.
Bên cạnh ba lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp nền tảng tiếp tục giữ vai trò cốt lõi. Cơ khí chế tạo, chế tạo máy, công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao và phương tiện vận tải được định hướng phát triển để nâng cao năng lực tự chủ, tăng tỉ lệ nội địa hóa và củng cố chuỗi cung ứng trong nước.
Với nhóm ngành có lợi thế cạnh tranh, thành phố khai thác mối liên kết giữa sản xuất công nghiệp, hóa dầu, cảng biển và logistics. Các lĩnh vực trọng tâm gồm hóa chất, vật liệu, sản phẩm dầu mỏ tinh chế, cao su và nhựa chuyên dụng. Định hướng là chuyển sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao, nhất là vật liệu kỹ thuật và vật liệu xanh.
Trong khi đó, các ngành chế biến thực phẩm, dệt may, da giày, vật liệu xây dựng, nội thất gỗ và luyện kim sẽ được tái cơ cấu. Trọng tâm là tự động hóa, chuyển đổi số, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Đây là bước chuyển cần thiết để các ngành công nghiệp truyền thống thích ứng với yêu cầu sản xuất xanh.
Mở rộng không gian phát triển với các công nghệ mới nổi
Nếu bán dẫn, robot và dược phẩm là những trụ cột công nghiệp công nghệ cao, thì kinh tế tầm thấp, năng lượng mới, vật liệu tiên tiến và công nghệ lượng tử mở ra những không gian tăng trưởng mới.
Đáng chú ý, kinh tế tầm thấp được xác định là động lực phát triển mới của thành phố. Không gian khai thác không còn giới hạn trên mặt đất mà mở rộng lên không phận thấp, gắn với hệ sinh thái công nghệ và phương tiện bay thế hệ mới.

TP.HCM hướng đến thương mại hóa các ứng dụng có nhu cầu cao như logistics, du lịch, vận tải hành khách và quản lý đô thị. Để làm được điều đó, thành phố cần hệ sinh thái đồng bộ, từ hạ tầng bay, nền tảng điều phối không phận đến trí tuệ nhân tạo (AI).
Đặc biệt, quy hoạch đặt mục tiêu phát triển năng lực nghiên cứu, sản xuất và xuất khẩu thiết bị bay không người lái (UAV/Drone), phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL). Đây không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mới mà còn mở ra hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ mới.
Ở lĩnh vực năng lượng, TP.HCM hướng đến làm chủ các công nghệ chiến lược phục vụ chuyển đổi xanh và mục tiêu Net Zero. Các hướng nghiên cứu, thử nghiệm gồm hydrogen, năng lượng hạt nhân thế hệ mới (SMR), năng lượng đại dương và năng lượng sinh học.
Năng lượng nguyên tử được định vị như một lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật quan trọng. Thành phố chú trọng xây dựng năng lực nghiên cứu, thiết kế và tư vấn kỹ thuật để hỗ trợ chương trình điện hạt nhân quốc gia. Đồng thời, mở rộng ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp và môi trường.
Cùng với năng lượng, vật liệu tiên tiến là nền tảng cho công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh. TP.HCM tập trung nghiên cứu, thương mại hóa các loại vật liệu hiệu năng cao như composite, sợi carbon, hợp kim tiên tiến, nhựa kỹ thuật và vật liệu chức năng mới.
Một lĩnh vực có tính chiến lược dài hạn khác là điện toán và truyền thông lượng tử. Thành phố định hướng trở thành trung tâm ứng dụng, dịch vụ và đào tạo nhân lực lượng tử của khu vực phía Nam.
Các hướng phát triển gồm dịch vụ điện toán lượng tử trên nền tảng đám mây (QCaaS), thí điểm truyền thông lượng tử và phân phối khóa lượng tử (QKD). Những công nghệ này được định hướng ứng dụng trong tài chính, logistics, vật liệu, năng lượng và hạ tầng số.
Hạ tầng điện toán, trung tâm dữ liệu: Nền móng cho công nghiệp tương lai
Muốn phát triển công nghiệp công nghệ cao, TP.HCM cần một hạ tầng dữ liệu đủ mạnh. Vì vậy, quy hoạch đặt trọng tâm chuyển từ lưu trữ truyền thống sang cung cấp năng lực điện toán và trí tuệ nhân tạo quy mô lớn.
Thành phố định hướng xây dựng các trung tâm dữ liệu hiệu năng cao, tích hợp GPU, điện toán đám mây và hệ thống làm mát tiên tiến. Hạ tầng này phục vụ tài chính, logistics, thương mại điện tử, y tế số, giáo dục và chính quyền số.

Điểm đáng chú ý là định hướng hình thành các cụm trung tâm dữ liệu xanh, quy mô lớn. Các cụm này gắn với nguồn điện sạch, cáp quang biển và hạ tầng viễn thông quốc tế. Yêu cầu đặt ra là sử dụng hiệu quả năng lượng, nước và tăng khả năng tích hợp năng lượng tái tạo.
Cùng với đó, điện toán đám mây chủ quyền được phát triển nhằm bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu và khả năng liên thông giữa các hệ thống.
Thành phố cũng hướng đến xây dựng hạ tầng điện toán biên đồng bộ, an toàn và linh hoạt. Công nghệ này cho phép xử lý dữ liệu ngay tại nơi phát sinh, đáp ứng yêu cầu thời gian thực trong giao thông, logistics, y tế và đô thị thông minh.
Từ bán dẫn, robot, dược phẩm đến kinh tế tầm thấp, năng lượng mới và lượng tử, quy hoạch cho thấy tham vọng mở rộng nền tảng công nghiệp của TP.HCM.
Không chỉ thu hút đầu tư sản xuất, thành phố muốn tiến sâu vào nghiên cứu, thiết kế, làm chủ công nghệ và phát triển sản phẩm có giá trị cao. Hạ tầng dữ liệu, năng lượng và vật liệu sẽ là những nền móng để hiện thực hóa hướng đi này.

