Những chiếc ghế trống ở phòng xử án CT6 Kiến Hưng
Sáng 18/11/2026, trước vành móng ngựa Tòa án nhân dân TP Hà Nội, ông Lê Thanh Thản thừa nhận sai phạm tại dự án CT6 Kiến Hưng và gửi lời xin lỗi. Nhưng có những câu hỏi vẫn chưa có lời giải: Vì sao hơn mười ba năm qua, hàng trăm hộ dân vẫn chưa có sổ đỏ? Và ai sẽ ngồi vào những chiếc ghế trách nhiệm đang bỏ trống?
Một lời xin lỗi cùng câu hỏi chưa có lời đáp
Phiên xét xử sơ thẩm vụ án CT6 Kiến Hưng mở lại lần thứ hai sau khi hồ sơ bị trả để điều tra bổ sung. Trước Hội đồng Xét xử, bị cáo Lê Thanh Thản thừa nhận Viện Kiểm sát truy tố đúng tội, xin lỗi Tòa cùng những người mua nhà vì doanh nghiệp đã tự ý chuyển đổi công năng các hạng mục thương mại thành căn hộ.
Khoảnh khắc đáng nhớ nhất buổi sáng ấy không phải lời xin lỗi, mà là câu hỏi của chủ tọa: Vì sao đến nay các hộ dân vẫn chưa được cấp sổ? Ông Thản nói không biết, nhưng sau giải thích rằng “lúc đó cứ xây thôi”, đến khi xem bản đồ mới biết sai. Đọc thẳng, đó là bản tóm tắt của cả một thời kì: xây trước, hiểu sau; bán trước, hợp thức sau.

Phần tội: Cần tính đúng và đủ
Theo cáo trạng, từ tháng 3/2011, ông Thản quảng cáo dự án đã được phê duyệt, thiết kế tuân thủ quy định xây dựng, giá bán bao gồm quyền sử dụng đất. Thực tế, công trình tự ý tăng diện tích, tăng chiều cao, đổi công năng, tăng số căn hộ và dựng thêm hẳn tòa CT6C ngoài quy hoạch; khu thấp tầng lấn đất, vi phạm chỉ giới đường đỏ. Hậu quả là 519 căn hộ bán cho 519 khách hàng không thể cấp sổ đỏ, số tiền thu lợi bất chính được xác định hơn 531 tỉ đồng.
Có một mâu thuẫn trong lời khai: Bị cáo nói thời điểm triển khai không biết mình sai, nhưng chính ông lại kể khoảng 3.000 mét vuông đất quy hoạch nhà trẻ đã được doanh nghiệp tự ý chuyển sang xây nhà liền kề vì cho rằng nhà trẻ không dùng hết công năng. Không ai vô tình biến đất nhà trẻ thành nhà liền kề. Chuyển đổi công năng là một quyết định được tính toán bằng bài toán lợi nhuận. Hai lời khai ấy khó cùng đứng vững.
Mô hình vừa xây vừa bán còn phơi bày một thực tế: tiền của người mua đi trước, công trình đi sau, pháp lí đi sau cùng. Trong chuỗi ấy, khách hàng là nhà tài trợ vốn không được hỏi ý kiến, không có quyền chọn, và là người duy nhất không thể rút khỏi rủi ro.
Bị cáo cũng tranh luận về con số thu lợi bất chính, cho rằng chi phí đầu tư rất lớn nên mức quy kết chưa hợp lí. Đây là một câu hỏi pháp lí chính đáng: lợi bất chính tính trên doanh thu hay phần chênh lệch sau chi phí? Tòa sẽ trả lời. Nhưng cũng cần nhớ, người mua không có khoản “chi phí đầu tư” nào để khấu trừ. Thứ họ mất là toàn bộ quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản đã trả đủ tiền.
Phần “công”: Có không, và nên cân thế nào?
Công bằng mà nói, hệ sinh thái Mường Thanh một thời đã cung cấp những căn hộ giá thấp cho nhóm thu nhập trung bình, giúp hàng chục nghìn gia đình có mái nhà. Nhưng cái “công” ấy mang vết nứt từ gốc: nó được tạo ra bằng chính sai phạm. Giá bán thấp một phần vì chủ đầu tư đã cắt bớt chi phí cho đất công cộng, hạ tầng và an toàn, rồi chuyển hóa đơn sang người khác. Trong pháp luật, công không bù trừ cho tội; nó chỉ là tình tiết xem xét khi lượng hình.
Về khắc phục hậu quả, bị cáo cho biết đã nộp 504 tỉ đồng vào cơ quan thi hành án dân sự. Đó là hành động thực chất, cần ghi nhận. Song đặt cạnh con số 531 tỷ đồng của cáo trạng, khoản tiền này vẫn chênh khoảng 27 tỉ - đúng phần bị cáo đang tranh luận.
Bị cáo còn xin nộp 50% lợi nhuận vào ngân sách và xin chuyển đổi các công trình thương mại thành căn hộ cho thuê. Mức 50% này khác cơ sở tính với mức 50% trong công thức của Nghị quyết HĐND thành phố ngày 28/10: một bên tính trên lợi nhuận, một bên tính trên suất vốn đầu tư. Nhưng cả hai chung một logic: dùng tiền đổi lấy sự tồn tại. Đó chính là “phạt cho tồn tại”, nay hiện ra ngay trong đề nghị của bị cáo. Xã hội phải tự hỏi ranh giới nằm ở đâu giữa tiền nộp để sửa sai và tiền nộp để hợp thức hóa cái sai.
Cũng tại phiên tòa, ông Thản thừa nhận các dự án khác còn nhiều sai phạm và xin thời gian khắc phục. Đây là lời thừa nhận có giá trị nhất về mặt công khai, xác nhận bức tranh 12 dự án đang được cơ quan chức năng xử lí. Và cũng vì thế, chữ “thời gian” mà bị cáo xin phải được cân nhắc kỹ, bởi cư dân đã trả giá cho sự chờ đợi suốt hơn mười ba năm kể từ ngày nhận bàn giao tháng 1/2013.
Những chiếc ghế trống
Phiên tòa chỉ có chỗ cho những người có tên trong cáo trạng. Những người không ngồi ở đó không hẳn vô can hay có tội, mà đơn giản là trách nhiệm của họ không được xét tại đây. Ngoài một số cựu cán bộ cấp phường và thanh tra xây dựng cấp quận bị truy tố về tội thiếu trách nhiệm, phần dưới đây gọi tên những tầng trách nhiệm xa hơn.
Chiếc ghế thứ nhất là của người duyệt và người giám sát. Bị cáo khai suốt thời gian xây dựng không có thanh tra, kiểm tra; chính quyền phường, quận không xuống, không có văn bản đình chỉ, chỉ duy nhất một quyết định xử phạt hành chính. Lời khai có lợi cho bản thân bị cáo và chưa được kiểm chứng thì không thể mặc nhiên coi là sự thật. Nhưng cũng không thể gạt đi: một khối nhà với 438 căn hộ không thể mọc lên vô hình giữa Hà Đông trong chưa đầy hai năm. Bị cáo gọi đó là “không ai nhắc”, cáo trạng gọi đó là “thiếu trách nhiệm”. Hai cách diễn đạt về cùng một khoảng trống.
Chiếc ghế thứ hai: Bị cáo kể lãnh đạo tỉnh Hà Tây cũ ngày nào cũng hỏi thăm vì sợ ông bỏ đi. Lời này cần phải làm rõ, vì Hà Tây sáp nhập vào Hà Nội từ tháng 8/2008, trước khá xa thời điểm mở bán năm 2011. Nhưng gạt chi tiết thời gian sang một bên, thấy một điều có thật: một thời, không ít địa phương coi nhà đầu tư lớn là ân nhân cần giữ chân hơn là đối tượng cần quản lí, thành ra quy hoạch cũng chỉ là một bản vẽ.
Chiếc ghế thứ ba là của những mắt xích hợp thức từng phần. Khi một khu dân cư vận hành hơn mười năm, có điện nước, có trường học, thì với người dân, Nhà nước đã gật đầu bằng hành động dù chưa ký trên giấy. Từng cơ quan có thể chỉ làm đúng chức năng hẹp của mình, nhưng tổng hòa của những tín hiệu ấy là một sự thừa nhận ngầm, và chưa ai phải trả lời cho cái tổng đó.
Chiếc ghế thứ tư là của người giữ hồ sơ suốt một thập kỷ. Sau kết luận thanh tra năm 2016, vụ việc chủ yếu nằm yên trong các văn bản trả lời kiến nghị cử tri. Sự chậm trễ cũng là một loại trách nhiệm, dù không phải lúc nào cũng là trách nhiệm hình sự.
Người dân là ai trong vụ việc này?
Trước hết, theo cáo trạng, cư dân là bị hại. Họ kí hợp đồng có ghi quyết định cấp phép xây dựng, được hứa hỗ trợ cấp sổ và đã trả đủ tiền. Họ không có lỗi và không thể bị đối xử như bên hưởng lợi từ sai phạm. Nghị quyết của HĐND thành phố ngày 28/10 cũng khẳng định: người không phải di dời không phải nộp phí khắc phục thay chủ đầu tư.
Thứ hai, cần nhìn nhận thẳng thắn bằng sự tôn trọng: sức hút của nhà giá rẻ đã khiến nhiều người mua đặt niềm tin vào uy tín thương hiệu hơn là rà soát pháp lí. Đó không phải lỗi, mà là bài học đắt giá rằng pháp lí là một phần cấu thành giá trị căn nhà. Song, nghĩa vụ minh bạch thông tin thuộc về chủ đầu tư và cơ quan quản lí, không thể trút lên vai những người gom góp cả đời để mua một chốn an cư.
Thứ ba, tiếng nói của cư dân đang đứng trước bài toán kĩ thuật nghiệt ngã. Nguyện vọng được ở lại và cấp sổ, hoặc nhận bồi thường theo giá thị trường là chính đáng. Nhưng con số dự kiến do một đại biểu HĐND nêu cho thấy hơn 3.900 căn hộ cao tầng có thể phải phá dỡ. Không ai có thể hứa giữ lại mọi căn hộ, bởi an toàn chịu lực và phòng cháy chữa cháy không phải thứ để thương lượng.
Cuối cùng là những người vắng mặt khỏi phòng xử án. Con số 519 căn hộ chỉ là một lát cắt. Toàn bộ 12 dự án có tới 18.184 căn hộ dôi ra so với quy hoạch tại HH Linh Đàm, VP Linh Đàm, Tân Triều, Xa La, Đại Thanh... Số phận của hàng vạn cư dân ấy đang nằm trong một nghị quyết hành chính.
Công tội phân minh: Một bản kê
Tội của người xây đã được thừa nhận và tòa sẽ định lượng. Lỗi của người giám sát chưa được chứng minh hết ở mức cá nhân, nhưng khoảng trống quản lí là có thật. Thiệt hại của người mua không có tỉ lệ lỗi nào, cần được bù đắp thỏa đáng và sớm nhất. Và món nợ của hệ thống là đã để sai phạm thành chuyện thường, để mười năm trôi qua giữa hai tờ văn bản.
Câu hỏi của chủ tọa - vì sao đến nay dân vẫn chưa có sổ - không thể chỉ do một người đứng trước vành móng ngựa trả lời. Một bản án nghiêm minh sẽ làm rõ phần tội của bị cáo; phần còn lại phải do một nền quản trị minh bạch giải đáp.
Bởi vậy, phép thử thật sự sau phiên tòa này không nằm ở mức án bao nhiêu năm tù, mà ở chỗ những chiếc ghế trống kia sẽ được lấp đầy bằng sự thật, hay bằng sự im lặng.
Những con số đáng chú ý tại Vụ án CT6 Kiến Hưng
- 519 căn hộ: Số căn hộ không thể cấp sổ đỏ tại dự án CT6 Kiến Hưng do xây dựng sai quy hoạch, lấn chiếm đất và chuyển đổi công năng trái phép.
- 531 tỉ đồng: Số tiền thu lợi bất chính cáo trạng quy kết đối với bị cáo Lê Thanh Thản (bị cáo đã nộp khắc phục 504 tỉ đồng).
- 18.184 căn hộ: Tổng số căn hộ dôi ra so với quy hoạch được duyệt trên toàn bộ 12 dự án liên quan đến hệ sinh thái Mường Thanh tại Hà Nội.
- Hơn 13 năm: Thời gian cư dân CT6 Kiến Hưng chờ đợi quyền sở hữu hợp pháp kể từ thời điểm nhận bàn giao nhà (tháng 1/2013).