Bạn đọc

El Niño gia tăng, TP. Hồ Chí Minh chủ động bảo vệ nguồn nước

PV • 19/11/2026 19:30

Là một siêu đô thị, TP Hồ Chí Minh với gần 14 triệu và hoạt động sản xuất, kinh doanh sôi động bậc nhất cả nước nên nhu cầu nước sạch rất lớn trong hoạt động hàng ngày.

Tuy nhiên, trước bối cảnh biến đổi khí hậu, đặc biệt là hiện tượng Niño đang tăng mạnh, dự báo có thể kéo dài đến đầu năm 2027 đã ảnh hưởng không nhỏ đến nguồn nước sản xuất của các nhà máy nước trên địa bàn thành phố.

Nguy cơ giảm chất lượng

potal-nganh-cap-nuoc-tp-ho-chi-minh-chu-dong-ung-pho-truoc-hien-tuong-el-nino-keo-dai-stand.avif
Cán bộ, nhân viên Nhà máy nước Tân Hiệp kiểm tra hệ thống xử lý nước trước khi bơm vào nguồn cung cấp. Ảnh: Trung Tuyến/TTXVN

Là người có gần 40 năm gắn bó với công tác quản lý nguồn nước thô từ sông Đồng Nai cung cấp cho Nhà máy nước Thủ Đức (Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn), ông Đinh Xuân Hòa, Phó ban Vận hành Nhà máy nước Thủ Đức, phụ trách Trạm bơm Hóa An nhận thấy rõ sự suy giảm chất lượng nguồn nước tại khu vực này.

Ông Đinh Xuân Hòa cho biết: "Trước đây, chất lượng nước sông vào cả mùa nắng lẫn mùa mưa đều tương đối trong và ít rác thải. Tuy nhiên hiện nay, tình trạng đô thị hóa và mất rừng đã tác động lớn đến nguồn nước, khiến nước vào mùa mưa rất đục; chỉ cần mưa khoảng 1–2 giờ là chất lượng nước đã biến đổi ngay. Do thời gian nước chảy từ trạm bơm về đến Nhà máy nước Thủ Đức chỉ mất khoảng 30 phút, đơn vị buộc phải giám sát chặt chẽ, liên tục các chỉ số, đặc biệt là độ đục, nhằm cảnh báo sớm để nhà máy kịp thời điều chỉnh quy trình xử lý, tránh ảnh hưởng đến chất lượng nước sạch."

a2.avif
Cán bộ, nhân viên Nhà máy nước Tân Hiệp lấy mẫu nước để kiểm tra tại hệ thống chứa nước lấy từ sông Sài Gòn. Ảnh: Trung Tuyến/TTXVN

Trong khi đó, tại Trạm bơm Hòa Phú thuộc Nhà máy nước Tân Hiệp (Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn), nơi cung cấp nguồn nước chính ở khu vực phía Tây Thành phố, diễn biến bất thường của thời tiết, ô nhiễm môi trường cũng đã tác động lớn đến nguồn nước thô của nhà máy. Ông Lương Quang Thùy, Phó giám đốc Nhà máy nước Tân Hiệp, cho biết: Hiện nay, việc biến đổi khí hậu, đặc biệt là hiện tượng El Nino có thể gây ra hạn hán kéo dài, làm suy giảm dòng chảy và gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn. Bên cạnh đó, chất lượng nước sông của Sài Gòn càng ngày càng biến động phức tạp, tiềm ẩn các nguy cơ ô nhiễm. Đây là những thách thức lớn, đòi hỏi trạm bơm Hòa Phú phải tăng cường giám sát, cũng như chủ động điều chỉnh chế độ vận hành làm sao để đảm bảo được nguồn nước được phục vụ sản xuất.

Dưới góc độ nghiên cứu, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hồng, Phó phân viện trưởng, Viện khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển, cho biết: Với tác động của El Nino mạnh lên trong thời gian sắp tới, nhu cầu nguồn nước của TP. Hồ Chí Minh rất lớn. Mỗi năm, Thành phố có nhu cầu vào khoảng 11,2 tỷ m3 nước cho các mục đích sử dụng, đặc biệt là sản xuất (sản xuất công nghiệp, dịch vụ khác) và nước sinh hoạt. Trong tổng lượng nước cung cấp, nhu cầu sản xuất công nghiệp, thương mại chiếm khoảng 40%; nước sinh hoạt chiếm khoảng 12–15%; phần còn lại phục vụ cho các mục đích khác. Về nguồn cung, TP. Hồ Chí Minh chủ yếu sử dụng nguồn nước từ hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai, đặc biệt là khu vực lưu vực thượng lưu tại hồ Dầu Tiếng và hồ Trị An. Đây là hai hồ chứa chính để trữ nước cũng như điều tiết nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho người dân TP Hồ Chí Minh.

a31.avif
Cán bộ, nhân viên Nhà máy nước Tân Hiệp lấy mẫu nước để kiểm tra tại hệ thống chứa nước lấy từ sông Sài Gòn. Ảnh: Trung Tuyến/TTXVN

Khi nguồn nước ít hơn, ô nhiễm hơn cũng đồng nghĩa với khả năng tự làm sạch của sông giảm đi, ảnh hưởng đến chất lượng nước thô. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nước vẫn tiếp tục tăng, đặc biệt trong những giai đoạn nắng nóng kéo dài, nhu cầu sử dụng cho sinh hoạt, sản xuất tăng cao. Ông Trần Kim Thạch, Giám đốc quản lý chất lượng nước của Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn cho biết: Đối với mùa khô, chúng tôi luôn phải theo dõi nồng độ diễn biến của độ mặn, hàm lượng chlorua. Nếu hàm lượng lên cao, chúng tôi sẽ triển khai ngay các phương án ứng phó. Đây là vấn đề quan trọng nhất trong việc làm sao ứng phó nhanh nhất với những biến động về nguồn nước để đảm bảo chất lượng nước cho toàn thành phố.

Ngay từ đầu năm, Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn đã xây dựng các phương án để sẵn sàng ứng phó với mùa khô 2026-2027. Đối với nguồn nước, Tổng công ty đã phối hợp với các đơn vị quản lý đầu nguồn như là Công ty Thủy điện Trị An, Công ty Khai thác Thủy lợi miền Nam... để có xây dựng những kế hoạch vận hành chi tiết trong mùa khô năm nay, đặc biệt là việc chia sẻ dữ liệu để làm sao vận hành tối ưu nguồn nước. Theo ông Trần Kim Thạch, tại các nhà máy nước cũng tăng cường công tác dự phòng về hóa chất, về trang thiết bị để đảm bảo sẵn sàng ứng phó.

Ứng dụng công nghệ

a41.avif
Nhân viên Nhà máy nước Tân Hiệp (Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn) theo dõi hệ thống xử lý nước qua trung tâm điều khiển, vận hành cấp nước. Ảnh: Trung Tuyến/TTXVN

Để cảnh báo sớm các bất thường về độ mặn cũng như chất lượng nước thô trước khi đưa về Nhà máy nước xử lý, các đơn vị sản xuất nước sạch của Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn cũng đã chủ động triển khai ứng dụng những công nghệ và hệ thống quan trắc tự động.

Ông Nguyễn Duy Anh, Phó giám đốc Nhà máy nước Thủ Đức (Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn): Nhà máy đã đầu tư và ứng dụng hệ thống quan trắc chất lượng nước thô tự động, liên tục tại trạm bơm nhằm theo dõi liên tục các thông số chất lượng nguồn nước, qua đó kịp thời phát hiện và cảnh báo những bất thường trước khi đưa nước về Nhà máy xử lý. Theo dõi liên tục các chỉ tiêu về TSS (tổng chất rắn lơ lửng trong nước), COD (nhu cầu oxy hóa học), Amoni, nhiệt độ, pH, độ dẫn điện, độ đục để giám sát diễn biến chất lượng nước sông Đồng Nai, kịp thời nhận diện những thay đổi bất thường của nguồn nước. Ngoài ra, tại Trạm bơm Hóa An có trang bị quan trắc tự động chỉ tiêu độ mặn và độ đục nhằm theo dõi, cảnh báo sớm nguy cơ xâm nhập mặn. Các dữ liệu này được sử dụng làm cơ sở để Nhà máy chủ động điều chỉnh chế độ khai thác và phương án xử lý, đảm bảo chất lượng nước sạch cấp ra mạng lưới.

a51.avif
Nhân viên Nhà máy nước Tân Hiệp (Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn) thực hiện kiểm tra nguồn nước thô lấy từ sông Sài Gòn. Ảnh: Trung Tuyến/TTXVN

Hiện nay, với công suất thiết kế 750.000 m³/ngày đêm, Nhà máy nước Thủ Đức cơ bản đáp ứng được nhu cầu sử dụng nước của người dân, kể cả trong các đợt cao điểm mùa khô. Để duy trì hoạt động ổn định, ông Nguyễn Duy Anh cho biết: Nhà máy đã tăng cường dung tích bể chứa nhằm chủ động tích trữ nước, điều tiết lưu lượng và áp lực cấp nước trên mạng lưới; đồng thời, chuẩn bị đầy đủ vật tư, thiết bị dự phòng, tăng tần suất kiểm tra, bảo trì máy móc để kịp thời xử lý, thay thế khi có sự cố. Về lâu dài, Nhà máy cũng đã có chủ trương đầu tư mới Trạm bơm cấp II, tuyến ống truyền tải nước thô DN2400 nhằm nâng cao năng lực cấp nước, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng của Thành phố.

Tại Nhà máy nước Tân Hiệp, khi ngưỡng độ mặn tăng cao, nhà máy sẽ phối hợp với các đơn vị thủy lợi đề nghị xả nước để đẩy lượng mặn, đồng thời điều chỉnh lưu lượng giảm hoặc ngưng, dừng bơm nước thô khi ngưỡng độ mặn vượt mức an toàn. Ngoài ra, nhà máy cũng phối hợp với nhà máy nước Kinh Đông để bổ sung nguồn nước sạch, pha loãng nguồn nước có độ mặn cao để duy trì việc cấp nước liên tục cho người dân thành phố.

a61.avif
Nhân viên Phòng kiểm nghiệm chất lượng nước của Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn thực hiện kiểm tra chất lượng nguồn nước thô lấy từ sông Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Tuấn/TTXVN

Trước bối cảnh nguồn nước thô đang bị tác động lớn của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, việc quản lý chất lượng nước trước khi đưa vào hệ thống cấp nước sạch cho người dân được tiến hành chặt chẽ, nghiêm ngặt. Ông Trần Kim Thạch, Giám đốc quản lý chất lượng nước của Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn, cho biết: Việc làm sao để đảm bảo chất lượng nước là một trong những nhiệm vụ hàng đầu đối với ngành nước TP Hồ Chí Minh.

Hiện tại, phòng thí nghiệm đang triển khai được khoảng 60 chỉ tiêu, trong đó có những chỉ tiêu liên quan đến hợp chất hữu cơ, được đánh giá là một trong những cái có khả năng trong tương lai sẽ phát triển nhiều, chúng tôi cũng đang phát triển. Đối với việc ứng phó nhanh với các biến động về nguồn nước, chúng tôi có các thiết bị online, cái này khoảng 2 phút chúng tôi sẽ đo một lần để phát hiện nhanh kịp thời biến động về chất lượng nước.

a71.avif
Nhân viên Nhà máy nước Thủ Đức (thuộc Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn), kiểm tra hệ thống bể lắng, lọc nước nhằm theo dõi chất lượng nước trong quá trình sản xuất nước sạch. Ảnh: Hoàng Tuấn/TTXVN

Dưới góc độ quản lý nguồn nước, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hồng, nhấn mạnh: Hiện nay, hiện tượng El Nino tác động nóng lên do tác động của biến đổi khí hậu, do đó, TP.Hồ Chí Minh và các tỉnh nam bộ cần phải ứng phó, chuyển từ tư duy xử lý, ứng phó sang cái thích ứng, thích ứng với hiện tượng khí hậu cực đoan thường xuyên xảy ra, đặc biệt là các chu kỳ của El Nino, nhiệt độ, lượng mưa thay đổi theo các kịch bản biến đổi khí hậu.

Trước những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và áp lực đô thị hóa, Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn đã đầu tư và đưa vào hoạt động Trung tâm Vận hành hệ thống cấp nước (SWOC) trong nhiều năm qua và đang hướng đến mô hình vận hành cấp nước an toàn, thông minh và tự động, phù hợp với chiến lược chuyển đổi số năm 2030.

a81.avif
Nhân viên Nhà máy nước Thủ Đức (thuộc Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn), kiểm tra hệ thống bể lắng, lọc nước nhằm theo dõi chất lượng nước trong quá trình sản xuất nước sạch. Ảnh: Hoàng Tuấn/TTXVN

Ông Phạm Quốc Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Vận hành hệ thống cấp nước, cho biết: Trong thời gian tới, Trung tâm sẽ từng bước nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và công nghệ bản sao số (Digital Twin) trong quản lý vận hành nhằm nâng cao khả năng phân tích, dự báo và tối ưu hóa hoạt động cấp nước. Đồng thời, tăng cường khai thác dữ liệu quan trắc chất lượng nguồn nước để chủ động nhận diện các nguy cơ do biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và ô nhiễm nguồn nước, từ đó hỗ trợ xây dựng các phương án ứng phó phù hợp. Bên cạnh đó, Trung tâm sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu, nâng cao năng lực dự phòng và bảo đảm an toàn thông tin, tạo nền tảng cho việc vận hành hệ thống cấp nước ngày càng đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Về lâu dài, Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn hướng đến việc chuyển từ vận hành theo tình huống sang vận hành chủ động, có khả năng dự báo và thích ứng linh hoạt, góp phần bảo đảm cung cấp nước sạch an toàn, liên tục cho người dân, đồng thời sử dụng hiệu quả tài nguyên nước và nâng cao khả năng ứng phó của hệ thống cấp nước Thành phố trước những thách thức trong tương lai.

PV