Nông nghiệp thông minh

Bón phân đúng: Từ kết quả khoa học đến vùng nguyên liệu lúa xanh

Văn Kim Khanh • 21/11/2026 16:33

Khởi động vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Cờ Đỏ, Cần Thơ, thuộc Đề án Một triệu ha.

Đưa công nghệ vào từng hàng lúa

Trên cánh đồng Hợp tác xã (HTX) Thương mại và Sản xuất Trưng Tín, xã Cờ Đỏ, TP. Cần Thơ, giải pháp gieo sạ hàng kết hợp vùi phân mở ra cách tiếp cận mới. Máy gieo sạ hàng khí động của Công ty Tư Sang kết hợp kĩ thuật vùi phân bón dinh dưỡng thế hệ mới MTK, đưa hạt giống và phân bón xuống ruộng theo hàng. Giải pháp hướng đến bố trí đầu vào hợp lí ngay từ đầu vụ.

nong dânnnew 1
Sự kiện ngày 21/11 tại xã Cờ Đỏ do IRRI và Sở NN&MT TP. Cần Thơ phối hợp tổ chức. Ảnh: Văn Kim Khanh

Hoạt động nằm trong lễ khởi động vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, phát thải thấp thuộc Đề án Một triệu ha, do Viện nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), trong khuôn khổ dự án “Scaling for Impact” có sự phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP. Cần Thơ tổ chức ngày 21/11. Sự kiệnchính là trình diễn kĩ thuật máy gieo sạ hàng khí động kết hợp vùi phân bón do IRRI, Công ty Tư Sang và Công ty MTK tham gia thực hiện.

Điểm đáng chú ý là kết nối cơ giới hóa với quản lí dinh dưỡng. Khi gieo sạ và vùi phân cùng quy trình, người sản xuất có thể giảm một lượt ra đồng bón phân. Phân được đặt gần khu vực rễ lúa phát triển, giúp cây tiếp cận dinh dưỡng. Cách làm đòi hỏi tính toán lượng phân phù hợp từng thửa ruộng.

nong dân new 5
Nông dân tham quan máy sạ hàng khí động. Ảnh: Văn Kim Khanh

TS. Nguyễn Văn Hùng, Chuyên gia khoa học cao cấp IRRI, cho biết: “Hiệu quả kĩ thuật đã được kiểm chứng qua các mô hình. Khi mở rộng áp dụng tại vùng nguyên liệu, điều quan trọng là giúp nông dân thực hiện đúng Quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp và duy trì qua từng vụ lúa. Chúng tôi mong muốn những kết quả nghiên cứu trở thành cách làm thường xuyên trên đồng ruộng”.

Bón phân đúng, giảm lãng phí đầu vào

Phân bón là khoản chi phí trong sản xuất lúa. Cây trồng cần được cung cấp đúng loại, đúng lượng, đúng thời điểm và đúng vị trí. Bón không phù hợp nhu cầu cây lúa và điều kiện đất có thể làm giảm hiệu quả đầu tư, tăng nguy cơ tác động môi trường. Vì vậy, vùi phân kết hợp gieo sạ hàng cần nằm trong tổng thể quản lý dinh dưỡng.

Ông Phạm Quốc Trung, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần MTK Hữu Thành, chia sẻ: “Là người làm phân bón, tôi quan tâm nhất là mỗi kí phân bà con bón xuống, cây lúa dùng được bao nhiêu?”.

nong dân new 6
Nông dân xem trình diễn gieo sạ bằng máy khí động. Ảnh: Văn Kim Khanh

Trọng tâm giải pháp không phải tăng lượng phân, mà sử dụng hiệu quả dinh dưỡng. Vị trí phân vùi theo hàng có thể gắn với vùng rễ; tuy nhiên, lượng và loại phân cần căn cứ đặc điểm chân ruộng, giống lúa và quy trình canh tác. Hiệu quả cần theo dõi qua năng suất, chi phí vật tư, công lao động và khả năng giảm thất thoát dinh dưỡng.

Cùng với thiết bị gieo sạ và kĩ thuật vùi phân, công cụ RCM- giới thiệu nhằm hỗ trợ khuyến nghị quản lí dinh dưỡng phù hợp từng ruộng, giúp nông dân có thêm căn cứ sử dụng phân bón. Bón phân đúng cần triển khai suốt quá trình canh tác, kết hợp theo dõi sinh trưởng và điều chỉnh kĩ thuật.

Liên kết vùng nguyên liệu để nhân rộng

Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với tổ chức sản xuất có hợp tác xã, nông dân, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn. Hợp tác xã hướng dẫn thành viên tiếp cận quy trình, phối hợp cơ giới hóa trong thực tiễn, kết nối doanh nghiệp, ghi nhận khó khăn và tổng hợp kết quả qua từng vụ lúa.

nong dạn new 8
Trình diễn gieo sạ hàng bằng máy khí động và vùi phân. Ảnh: Văn Kim Khanh

Ông Võ Anh Kiệt, Giám đốc HTX Thương mại và Sản xuất Trưng Tín, chia sẻ: “Chúng tôi mong bón phân đúng cách sẽ giúp bà con bớt tốn tiền phân và có thêm lãi sau mỗi vụ lúa. Hợp tác xã cần hướng dẫn cụ thể để bà con dễ làm theo. Chúng tôi cũng muốn phối hợp với doanh nghiệp để bà con yên tâm hơn về đầu ra”.

Giải pháp kĩ thuật phải gắn với lợi ích kinh tế và liên kết tiêu thụ. Vùng nguyên liệu Trưng Tín hướng đến bón phân đúng, sử dụng giống và vật tư hợp lí, quản lí nước, cơ giới hóa, quản lí rơm rạ và phụ phẩm theo hướng tuần hoàn. Các chỉ tiêu sản xuất, phát thải sẽ được theo dõi để đánh giá, nhân rộng.

Hoạt động tại Cờ Đỏ diễn ra trong giai đoạn 2026-2030 của Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030”, tập trung mở rộng diện tích, nhân rộng giải pháp canh tác hiệu quả.

Dự án Sử dụng Phân bón Đúng (Fertilize Right) do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tài trợ qua Cơ quan Nông nghiệp Đối ngoại (FAS), IRRI triển khai cùng Bộ NN&MT. Tập huấn quản lí dinh dưỡng, tham vấn bản đồ dinh dưỡng đất hỗ trợ đưa kĩ thuật vào thực tế.

Máy gieo sạ hàng khí động của Công ty Tư Sang kết hợp kĩ thuật vùi phân MTK cho thấy nông nghiệp thông minh cần thiết bị phù hợp, quản lí dinh dưỡng khoa học và tổ chức sản xuất theo chuỗi. Một lần trình diễn chưa đủ chứng minh hiệu quả trên mọi chân ruộng; cần theo dõi chi phí, kết quả qua các vụ và hướng dẫn vận hành đúng quy trình.

Khi công nghệ được kiểm chứng, hợp tác xã tổ chức áp dụng và doanh nghiệp đồng hành, nông dân có thêm cơ hội giảm chi phí, sử dụng đầu vào hiệu quả, nâng cao giá trị sản phẩm. Đây là nền tảng để Cần Thơ tiến gần mục tiêu lúa chất lượng cao, phát thải thấp, góp phần chuyển đổi nông nghiệp ĐBSCL bền vững.

Văn Kim Khanh