Quà tặng trong phiên livestream Tikok sau khi tài khoản bị khóa thuộc về ai?

Xoay quanh câu chuyện pháp lí này, Một Thế Giới đã có cuộc phỏng vấn Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật thuộc Đoàn Luật sư TP.Hồ Chí Minh. Luật sư Bình đã có những phân tích chuyên sâu dưới góc độ pháp luật Việt Nam.

Ranh giới pháp lí giữa xử lí vi phạm nội dung và quyền tài sản

- Thưa luật sư, trong phiên livestream có hàng triệu người xem, khi tài khoản bị khóa do vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng, việc toàn bộ số tiền này bị giữ lại có hợp pháp không?

Luật sư Diệp Năng Bình: Cần phân biệt quyền sở hữu tiền được tặng và quyền rút tiền từ nền tảng. Pháp luật Việt Nam chưa có quy định riêng về tiền quà tặng mạng xã hội, nên quan hệ này chịu sự điều chỉnh của điều khoản sử dụng mà người dùng đã chấp nhận khi tạo tài khoản. Theo Điều 3 và Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng dựa trên nguyên tắc tự do thỏa thuận. Nếu chính sách quy định nền tảng có quyền tạm giữ hoặc hủy quyền rút tiền khi vi phạm, việc áp dụng này có cơ sở từ hợp đồng.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa TikTok được tùy tiện tịch thu tài sản. Việc giữ lại phải đảm bảo minh bạch, đúng điều khoản và không trái pháp luật. Để kết luận việc giữ tiền có hợp pháp hay không, cần xem xét lý do khóa tài khoản, mức độ vi phạm và chính sách thanh toán áp dụng tại thời điểm đó.

- Việc ngắt kết nối livestream và TikTok khóa tài khoản vì lỗi phát ngôn phản cảm là hợp lệ, nhưng việc đóng băng số tiền hoa hồng/quà tặng tích lũy từ trước có vượt quá giới hạn và xâm phạm quyền sở hữu tài sản không?

Luật sư Diệp Năng Bình: Cần tách bạch hai vấn đề: quyền xử lí nội dung vi phạm (ngắt livestream, khóa tài khoản) là hợp lệ nếu đúng thỏa thuận. Ngược lại, việc khóa tài khoản không đồng nghĩa với việc TikTok có quyền tịch thu số tiền đã tích lũy hợp pháp trước thời điểm vi phạm.

Theo Điều 158 và Điều 163 Bộ luật Dân sự 2015, quyền sở hữu tài sản được pháp luật bảo hộ. Nếu khoản tiền đã đáp ứng đủ điều kiện thanh toán, việc giữ lại phải có căn cứ rõ ràng trong điều khoản sử dụng. Nếu giữ tiền tùy tiện, nền tảng có thể đối mặt với tranh chấp dân sự về quyền tài sản.

Giá trị pháp lí của điều khoản dịch vụ và thẩm quyền của cơ quan quản lí

- Các điều khoản dịch vụ cho phép TikTok toàn quyền vô hiệu hóa số dư khi tài khoản bị khóa có bị coi là bất lợi, áp đặt một chiều và vô hiệu theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 không?

Luật sư Diệp Năng Bình: Không thể khẳng định mọi điều khoản đều vô hiệu hoặc đều hợp pháp. Theo Điều 25 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, hợp đồng theo mẫu không được chứa điều khoản loại trừ trách nhiệm, tước bỏ quyền khiếu nại hoặc đơn phương thay đổi mà không có căn cứ hợp lí.

Nếu quy định cứ khóa tài khoản là xóa sạch số dư mà không phân biệt mức độ vi phạm hay có cơ chế giải trình, điều khoản đó có nguy cơ bị coi là bất lợi và vô hiệu. Ngược lại, nếu áp dụng cho các hành vi vi phạm nghiêm trọng như gian lận, rửa tiền và đã được công khai minh bạch từ đầu, thì có thể phù hợp với nguyên tắc tự do thỏa thuận.

-Đối với nền tảng xuyên biên giới, các cơ quan quản lí nhà nước có thẩm quyền yêu cầu minh bạch và hoàn trả dòng tiền cho người dùng hay không?

Luật sư Diệp Năng Bình: Các cơ quan quản lí nhà nước có thẩm quyền yêu cầu nền tảng ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm hoặc cung cấp thông tin theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa trao quyền cho cơ quan quản lí buộc nền tảng phải hoàn trả doanh thu phát sinh từ hợp đồng dịch vụ.

Bản chất khoản doanh thu này là quan hệ dân sự. Nếu có tranh chấp, người dùng cần khiếu nại hoặc khởi kiện ra tòa án. Cơ quan nhà nước chỉ có thể yêu cầu giải trình, còn việc hoàn trả tiền phải do cơ quan tài phán quyết định dựa trên chứng cứ cụ thể.

Rào cản pháp lý khi khởi kiện đòi tài sản số

- Nếu tài khoản muốn khởi kiện TikTok để đòi lại số tiền quà tặng, việc vi phạm nội dung có làm mất đi quyền khởi kiện dân sự không?

Luật sư Diệp Năng Bình: Việc vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng không làm mất quyền khởi kiện dân sự theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Tuy nhiên, có quyền khởi kiện không đồng nghĩa yêu cầu sẽ được chấp nhận.

Tòa án sẽ đánh giá toàn diện hợp đồng, quy định xử lí doanh thu khi vi phạm và điều kiện thanh toán. Nếu TikTok chứng minh được việc giữ tiền đúng theo điều khoản dịch vụ do người dùng đã chấp nhận, đó sẽ là căn cứ bảo vệ quan điểm của họ; ngược lại, nếu người khởi kiện chứng minh được khoản tiền đã phát sinh hợp pháp và bị giữ trái thỏa thuận, Tòa án sẽ xem xét bảo vệ.

Dưới góc độ thực tiễn, bất lợi lớn nhất của người khởi kiện không phải là việc tài khoản từng bị khóa, mà là việc TikTok có thể sử dụng chính hành vi vi phạm đó làm căn cứ để chứng minh rằng người dùng đã vi phạm Điều khoản dịch vụ và vì vậy không còn đủ điều kiện để được thanh toán doanh thu theo cơ chế của nền tảng. Nếu không chứng minh được việc TikTok đã áp dụng Điều khoản dịch vụ sai hoặc vượt quá phạm vi thỏa thuận giữa các bên, thì khả năng được Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện sẽ gặp không ít khó khăn. Đây là rào cản pháp lý lớn nhất trong các tranh chấp liên quan đến doanh thu từ nền tảng số hiện nay.

- Việc tài khoản từng bị cơ quan chức năng hoặc nền tảng lưu ý về vi phạm sẽ phải đối mặt với những bất lợi và rào cản pháp lí nào tại Việt Nam?

Luật sư Diệp Năng Bình: Dù không mất quyền khởi kiện, đây là yếu tố bất lợi lớn vì ảnh hưởng trực tiếp đến căn cứ hưởng doanh thu. Người khởi kiện chịu gánh nặng chứng minh theo Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 rằng khoản tiền đã đủ điều kiện thanh toán và việc giữ tiền là trái pháp luật hoặc trái thỏa thuận.

Bên cạnh đó, việc TikTok là doanh nghiệp nước ngoài đặt trụ sở ở nước ngoài cũng gây ra rào cản về thẩm quyền, pháp luật áp dụng và chi phí tố tụng. Bất lợi lớn nhất là nền tảng sẽ dùng chính hành vi vi phạm để chứng minh người dùng không đủ điều kiện nhận doanh thu.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn luật sư!