Rà soát điểm thi 2026: Dữ liệu phải cảnh báo sớm
Từ vụ việc tại Tuyên Quang, việc rà soát điểm thi 2026 cần dựa trên dữ liệu, kiểm tra chéo và trách nhiệm rõ ở từng khâu.
Bộ GD-ĐT đã yêu cầu giám đốc các Sở GD-ĐT chủ động phát hiện, kiểm tra, xác minh và xử lí các dấu hiệu bất thường trong kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nếu có. Các địa phương phải tổng hợp kết quả rà soát, đánh giá nguyên nhân, kiến nghị giải pháp và gửi báo cáo về Bộ trước ngày 10/7.
Yêu cầu trên được đưa ra sau vụ kết quả bài thi môn Toán cao bất thường tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Theo thông tin công bố, hơn 290 trong số 328 thí sinh, thuộc dải số báo danh từ 080163xx đến 080166xx, đạt từ 9 điểm Toán trở lên; trong đó hơn 140 em đạt điểm 10. Điểm trung bình của nhóm này là 9,58, cao nhất cả nước.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã giao Bộ GD-ĐT phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan rà soát tổng thể kết quả kì thi trên phạm vi cả nước. Kết quả bước đầu chưa phát hiện dấu hiệu bất thường trong khâu in sao, vận chuyển, bảo quản đề thi, bài thi và chấm thi. Tuy nhiên, dữ liệu môn Toán tại điểm thi trên được xác định có dấu hiệu bất thường, cần tiếp tục làm rõ, nhất là ở khâu coi thi.
Trao đổi với Một Thế Giới, thầy Nguyễn Hữu Danh, Trường THPT Thanh Bình, TP.HCM cho rằng việc rà soát cần được tiến hành khách quan, đúng quy trình và thận trọng với quyền lợi của từng thí sinh.
Thầy Danh không bình luận trách nhiệm của các cá nhân khi cơ quan chức năng chưa công bố kết luận cuối cùng. Theo thầy, sự việc cho thấy dữ liệu kết quả thi có thể được sử dụng hiệu quả hơn để nhận diện sớm những khu vực cần kiểm tra.
Dữ liệu chỉ khoanh vùng, không thay kết luận
Theo thầy Nguyễn Hữu Danh, việc phân tích không nên chỉ dừng ở phổ điểm chung của một môn thi. Cơ quan quản lí có thể đối sánh kết quả theo địa phương, hội đồng thi, điểm thi và phòng thi để phát hiện những nhóm dữ liệu chênh lệch lớn so với mặt bằng tương đồng.
Một điểm thi có tỉ lệ điểm cao không đồng nghĩa với sai phạm. Kết quả khác biệt có thể đến từ chất lượng học sinh, quá trình đào tạo, điều kiện ôn tập hoặc đặc điểm của từng trường. Dữ liệu chỉ cho biết nơi nào cần được kiểm tra thêm, không thể thay thế việc xác minh và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
“Dữ liệu không thay thế kết luận kiểm tra, nhưng có thể giúp khoanh vùng những nội dung cần xem xét”, thầy Danh nói.
Ngoài phổ điểm chung, cơ quan chuyên môn có thể so sánh với kết quả các năm trước, những trường có điều kiện đào tạo tương đồng và quá trình học tập của học sinh.
Bộ GD-ĐT cho biết tổ công tác tại Tuyên Quang đã đối sánh dữ liệu điểm thi với kết quả học tập của thí sinh. Cách làm này có thể cung cấp thêm căn cứ kiểm tra, nhưng không nên dùng riêng điểm học bạ hoặc kết quả thi thử để đánh giá một cá nhân.
Điểm số trong quá trình học giữa các trường được hình thành trong những điều kiện khác nhau. Một thí sinh có điểm thi cao hơn học bạ chưa thể bị xem là có biểu hiện bất thường. Việc đối sánh chỉ phù hợp khi dựa trên nhiều nguồn dữ liệu và xem xét theo nhóm, tránh suy diễn từ một trường hợp riêng lẻ.
Phân tích dữ liệu nên trở thành công việc thường xuyên, thay vì chỉ được thực hiện sau khi xuất hiện phản ánh. Hệ thống có thể xây dựng các tiêu chí cảnh báo để cơ quan chuyên môn kịp thời kiểm tra những cụm điểm số khác biệt.
Ngưỡng điểm cao không thể là căn cứ duy nhất. Cơ quan quản lí cần xem xét tỉ lệ câu trả lời giống nhau, sự phân bố điểm giữa các phòng thi, mức chênh lệch với những nhóm thí sinh tương đồng và các dấu hiệu kĩ thuật khác.
Kiểm soát phải để lại dấu vết
Phó Thủ tướng đã yêu cầu Bộ GD-ĐT rà soát quy chế tổ chức thi, tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn như sử dụng máy quét cầm tay, lắp camera tại phòng thi và kiểm tra công tác nhân sự.
Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi được đặt trong một quy trình có người chịu trách nhiệm. Camera phải được lưu trữ đầy đủ, quản lí đúng thẩm quyền và có cơ chế trích xuất khi cần kiểm tra. Máy quét có thể hỗ trợ phát hiện thiết bị vi phạm, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào người sử dụng và việc thực hiện đúng quy trình.
Các khâu coi thi, thu bài, kiểm đếm, niêm phong và bàn giao bài thi cần để lại dấu vết kiểm tra. Biên bản phải ghi rõ thời gian, người thực hiện và người tiếp nhận. Khi phát sinh chênh lệch, cơ quan chức năng có thể xác định sự việc xảy ra tại khâu nào.
Cán bộ coi thi và giám sát cần được kiểm tra chéo, tập huấn kĩ về quy chế, tình huống phát sinh và trách nhiệm cá nhân.
Với bài thi trắc nghiệm, dữ liệu quét ban đầu, lịch sử xử lí tệp, quyền truy cập hệ thống và các lần điều chỉnh phải được quản lí chặt chẽ. Với bài thi tự luận, việc chấm độc lập, kiểm dò và nhập điểm cần tuân thủ đầy đủ quy định.
Kiểm soát không có nghĩa là tăng thêm nhiều thủ tục. Một quy trình chỉ có giá trị khi giúp phát hiện sai lệch và xác định được người chịu trách nhiệm. Thêm thiết bị hoặc biên bản nhưng không kiểm tra việc thực hiện sẽ khó tạo ra thay đổi thực chất.
Minh bạch nhưng không làm tổn thương thí sinh
Kết quả kì thi liên quan trực tiếp đến cơ hội học tập của hàng trăm nghìn thí sinh. Quá trình rà soát vì vậy phải đồng thời làm rõ dấu hiệu bất thường và bảo vệ quyền lợi của những em không liên quan đến sai phạm.
Thông báo kết luận của Phó Thủ tướng yêu cầu công khai thông tin chính xác, kịp thời, đồng thời bảo vệ danh tính, tâm lí và quyền lợi hợp pháp của thí sinh. Phương án xử lí phải bảo đảm các em đủ điều kiện vẫn kịp đăng ký xét tuyển năm 2026.
Theo thầy Nguyễn Hữu Danh, trong thời gian xác minh, các kết quả chưa có kết luận không nên bị đưa ra bình luận hoặc quy kết trên mạng xã hội. Những suy đoán dựa vào điểm số có thể gây tổn thương cho học sinh, kể cả khi các em không liên quan đến sai phạm.
Cơ quan quản lí cần thông tin rõ phạm vi rà soát, cơ sở kiểm tra và nguyên tắc bảo vệ quyền lợi thí sinh. Khi có kết quả chính thức, nội dung công bố phải đủ cụ thể để phụ huynh và học sinh hiểu kết quả được xử lí như thế nào và có ảnh hưởng ra sao đến việc xét tuyển.
Việc rà soát kết quả thi trên toàn quốc không đồng nghĩa với nghi ngờ toàn bộ kì thi. Hoạt động này cần tập trung vào những dấu hiệu đã được dữ liệu nhận diện và được xác minh bằng quy trình chuyên môn.
Dữ liệu có nhiệm vụ phát hiện tín hiệu. Quy trình có nhiệm vụ kiểm chứng. Cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm đưa ra kết luận. Khi ba phần này được thực hiện rõ ràng, kết quả kỳ thi mới được bảo vệ bằng căn cứ.
