Robot AI đánh thức mỏ vàng công nghệ bị bỏ quên
Một hệ thống robot AI tại Đan Mạch đang biến laptop cũ thành thiết bị có giá trị, chỉ bằng một thao tác nhỏ. Mở ra hướng kinh doanh mới từ rác thải điện tử trong tương lai. Theo The Next Web.
Rác thải điện tử đang gia tăng với tốc độ vượt khỏi khả năng xử lý của nhiều quốc gia. Phần lớn thiết bị công nghệ bị thải bỏ đều chưa được tái chế đúng chuẩn. Theo The Next Web, khoảng 78% rác điện tử toàn cầu bị đổ bỏ hoặc xử lý trong điều kiện không an toàn. Chỉ riêng năm 2024, thế giới đã tiêu thụ hơn 1,22 tỉ điện thoại thông minh cùng hàng tỉ thiết bị khác, tạo nên chu kỳ tiêu dùng nhanh khó kiểm soát.
Liên Hợp Quốc dự báo lượng rác thải điện tử có thể đạt 80 triệu tấn vào năm 2030. Con số đó đủ để chất đầy 1,5 triệu xe tải 40 tấn chạy vòng quanh trái đất. Ông Eric Ingebretsen, Giám đốc thương mại của SK Tes, cho biết doanh nghiệp của ông hiện vận hành 40 cơ sở xử lý thiết bị cũ trên toàn cầu. Và, mỗi năm tiếp nhận hàng trăm triệu pound thiết bị công nghệ cần xử lý.
Trong bối cảnh đó, các ý tưởng mới nhằm tận dụng giá trị của thiết bị cũ đang được chú ý. Một trong số đó đến từ Viện Công nghệ Đan Mạch, nơi các nhà nghiên cứu đang phát triển robot có khả năng tân trang laptop để giảm rác thải. Theo The Next Web, nhóm của ông Mikkel Labori Olsen đang xây dựng hệ thống robot dùng trí tuệ nhân tạo để thay thế màn hình laptop tự động và chính xác. Đây vốn là công đoạn thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ, nhưng lại khó tuyển lao động do tính lặp lại.
Hệ thống gồm cánh tay robot, bộ dụng cụ chuyên dụng và camera nhận dạng. Robot được huấn luyện để tháo lớp bảo vệ, mở vít và tách màn hình mà không làm hỏng linh kiện bên trong. Nhóm nghiên cứu đã huấn luyện robot để xử lý 2 dòng máy đầu tiên và đang mở rộng sang nhiều thương hiệu khác. Olsen cho biết việc thay một linh kiện đơn giản như màn hình có thể giúp thiết bị tăng giá trị gấp nhiều lần so với đưa vào dây chuyền nghiền nát để tái chế. Một chiếc laptop tân trang có thể bán lại khoảng 200 euro, trong khi giá trị thu hồi từ vật liệu tái chế chỉ khoảng 10 euro.
Tuy nhiên, robot hóa quy trình tân trang không dễ dàng. Trí tuệ nhân tạo rất dễ gặp khó khăn khi gặp chi tiết nằm ngoài dữ liệu huấn luyện. Chẳng hạn, chỉ một con vít có màu khác cũng có thể khiến robot dừng lại và yêu cầu con người hỗ trợ. Vì vậy, theo Olsen, các hệ thống robot xử lý rác thải điện tử hiện nay vẫn cần người giám sát để can thiệp, khi có tình huống bất ngờ.
Giá trị kinh tế của rác thải điện tử ngày càng rõ ràng. Theo báo cáo mà The Next Web dẫn lại từ Astute Group, một tấn điện thoại thông minh bỏ đi, chứa lượng vàng nhiều hơn cả một tấn quặng vàng tự nhiên. Ngoài vàng, đồng, bạc, palladium và nhiều kim loại đất hiếm khác, đều là vật liệu thiết yếu của ngành sản xuất thiết bị hiện đại. Tuy vậy, hầu hết rác thải điện tử vẫn chưa được khai thác đúng mức vì chi phí tự động hóa cao và sự đa dạng lớn của thiết bị.
Tại Đan Mạch, nhiều doanh nghiệp đã chọn hướng đi tân trang thay vì tái chế vật liệu. Các công ty như Tier 1A, Refurb hay Greenmind cho thấy mô hình này có thể mở rộng với quy mô 2.000 thiết bị mỗi ngày. Thách thức lớn nhất hiện nay đến từ thiết kế sản phẩm ngày càng nhỏ gọn, linh kiện gắn bằng keo thay vì vít khiến việc tháo lắp khó khăn hơn. Đây cũng là lý do khiến robot và trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong tương lai.
Nhóm của Olsen đặt mục tiêu tạo ra hệ thống robot hoàn chỉnh có thể đưa vào sử dụng thực tế, hỗ trợ doanh nghiệp tân trang thiết bị tại Đan Mạch và nhiều quốc gia khác. Các tiến bộ trong nhận dạng hình ảnh và trí tuệ nhân tạo đang mở ra khả năng để robot phân loại, nhận diện và tháo dỡ thiết bị với độ chính xác cao. Khi công nghệ trưởng thành, những hệ thống này có thể mở khóa nguồn tài nguyên đang bị bỏ quên trong rác thải điện tử và biến nó thành giá trị kinh tế bền vững cho kỷ nguyên số.
