Robot hình người đang được tung hô quá mức so với năng lực thực tế

Tuy nhiên, đằng sau những màn trình diễn ấn tượng ấy là một thực tế khác: Robot hình người vẫn còn cách rất xa mục tiêu trở thành những “trợ lý đa năng” có thể thực hiện nhiều công việc khác nhau theo yêu cầu. Các chuyên gia robot học cho rằng khoảng cách giữa kỳ vọng và năng lực thực tế vẫn còn rất lớn, bất chấp những bước tiến nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi quảng cáo đi trước năng lực thực tế của robot hình người

Trong vài năm qua, robot hình người đã trở thành tâm điểm của cuộc đua công nghệ toàn cầu. Từ robot Optimus của Tesla do tỉ phú Elon Musk quảng bá, đến các sản phẩm của Figure AI, AgiBot hay Matrix Robotics, tất cả đều hướng đến hình ảnh những cỗ máy có thể thay thế con người trong công việc và cuộc sống hằng ngày.

Các video giới thiệu cho thấy robot có thể chạy bộ, gấp quần áo, dọn phòng khách, phục vụ cà phê hay dẫn khách tham quan. Những hình ảnh này khiến nhiều người tin rằng thời đại robot đa năng đã ở rất gần.

Tuy nhiên, tại Hội nghị Robotics Summit diễn ra ở thành phố Boston hồi cuối tháng 5, nhiều chuyên gia trong ngành đã đưa ra cái nhìn thực tế hơn.

Theo Chris Matthieu, đại diện công ty RealSense chuyên sản xuất camera cho robot, phần lớn robot hình người hiện nay vẫn phải dựa vào điều khiển từ xa hoặc chỉ thực hiện được một số nhiệm vụ cố định đã được lập trình sẵn.

Nói cách khác, nhiều robot xuất hiện trong các video quảng bá thực chất vẫn cần con người đứng phía sau hỗ trợ. Một số robot chỉ có thể hoạt động trong môi trường được kiểm soát chặt chẽ và thực hiện những thao tác lặp đi lặp lại.

Ví dụ, robot Neo của công ty 1X từng được giới thiệu là robot hình người đầu tiên sẵn sàng phục vụ người tiêu dùng trong gia đình. Nhưng sau đó, giới công nghệ phát hiện robot này vẫn được điều khiển bởi một người vận hành bên ngoài trong nhiều tình huống trình diễn.

Điều đó không có nghĩa ngành robot đang dậm chân tại chỗ. Trái lại, AI đang giúp robot tiến bộ với tốc độ chưa từng có. William Okazaki, đại diện hãng cảm biến Renesas, nhận định rằng sự phát triển của AI đã thúc đẩy ngành robot tăng tốc mạnh mẽ trong vài năm gần đây. Những khả năng từng được xem là bất khả thi nay đang dần trở thành hiện thực.

Dù vậy, khoảng cách giữa một robot biết thực hiện một nhiệm vụ cụ thể và một robot có thể ứng biến linh hoạt trong mọi tình huống vẫn là một thách thức rất lớn.

AI mở đường nhưng bài toán an toàn vẫn chưa có lời giải

Một trong những bước tiến quan trọng nhất hiện nay là sự xuất hiện của mô hình AI mang tên VLA (Vision-Language-Action).

Công nghệ này cho phép robot kết hợp hình ảnh thu được từ camera với các chỉ dẫn bằng ngôn ngữ tự nhiên để hiểu mình đang nhìn thấy gì và cần phải hành động ra sao.

Song song đó, các nhà phát triển còn xây dựng những “mô hình thế giới” (world model), hệ thống AI được huấn luyện trên khối lượng khổng lồ hình ảnh và video nhằm giúp robot dự đoán điều gì sẽ xảy ra trong môi trường thực.

Nhờ những công nghệ này, robot ngày nay đã có thể thực hiện nhiều thao tác tinh vi hơn trước rất nhiều. Đặc biệt, lĩnh vực chế tạo bàn tay robot, vốn được xem là “chén thánh” của ngành robot học, đang đạt được những bước tiến đáng kể.

Nhiều robot hiện có thể cầm nắm vật thể với lực rất nhẹ, thậm chí một số cảm biến còn nhận biết được khi đang chạm vào da người.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, robot đa năng thực thụ vẫn còn là mục tiêu của nhiều năm nữa.

Daniel Fan, đại diện công ty Innodisk, cho rằng những robot có khả năng làm được “mọi thứ” như con người sẽ cần thêm thời gian dài để hoàn thiện.

Ngay cả các robot tiên tiến đang được thử nghiệm trong nhà máy của Hyundai hay BMW cũng mới chỉ ở giai đoạn đánh giá khả năng vận hành, chưa phải sản phẩm hoàn chỉnh để triển khai đại trà.

Một trong những rào cản lớn nhất là dữ liệu. Robot cần học từ vô số tình huống thực tế để có thể phản ứng chính xác trong môi trường phức tạp của đời sống con người.

Để giải quyết vấn đề này, nhiều công ty đang lắp đặt camera tại nhà dân, nhà hàng, xưởng sản xuất hay văn phòng nhằm ghi lại các hoạt động thường ngày của con người phục vụ quá trình huấn luyện AI.

Tuy nhiên, khác với chatbot như ChatGPT, robot hoạt động trong thế giới vật lí. Một sai sót nhỏ có thể gây thương tích cho con người hoặc làm hỏng tài sản. Đó là lí do vấn đề an toàn đang trở thành thách thức lớn nhất đối với robot hình người.

Các kỹ sư có thể lập trình để robot không siết quá mạnh hoặc không tiến lại quá gần người dùng. Nhưng bản chất của các hệ thống AI hiện đại là hoạt động theo cơ chế xác suất, nghĩa là cùng một tình huống nhưng không phải lúc nào cũng đưa ra phản ứng giống nhau.

John Black, đại diện Brain Corp., cho rằng đây là vấn đề đáng lo ngại bởi ngay cả những người phát triển hệ thống cũng không thể giải thích hoàn toàn lí do AI đưa ra một quyết định cụ thể.

Theo ông, các robot sử dụng mô hình AI dạng “hộp đen” hiện vẫn còn rất xa mới đạt được mức độ an toàn cần thiết để hoạt động độc lập trong môi trường xã hội.

Vì thế, dù robot hình người đang tạo nên làn sóng đầu tư mạnh mẽ trên toàn cầu và AI đã mở ra những khả năng mới đầy hứa hẹn, các chuyên gia cho rằng tương lai nơi robot có thể thay thế con người trong nhiều công việc khác nhau vẫn chưa đến gần như những gì các video quảng bá đang thể hiện. Hiện tại, robot vẫn giỏi nhất khi được giao những nhiệm vụ cụ thể, trong môi trường được kiểm soát và dưới sự giám sát của con người.