Sách do con người viết sẽ trở nên xa xỉ trong thời đại AI?

Điều này làm dấy lên lo ngại về sự hình thành của một thị trường văn học hai cấp, nơi chỉ những người giàu mới có khả năng mua sách do các nhà văn con người viết. Independent mới đây đã có bài viết sâu sắc về xu hướng này.

Thách thức từ khả năng bắt chước nhanh chóng của AI

Nỗi lo của các nhà văn xuất phát từ tốc độ và quy mô mà AI đang xâm nhập thế giới văn học. Các nền tảng AI miễn phí hiện có thể tạo ra những đoạn văn “gần đạt” chỉ trong vài giây. Ví dụ, một câu mở đầu theo phong cách của tiểu thuyết gia, nhà biên kịch nổi tiếng Ian McEwan có thể hơi hoa mỹ so với văn phong thực, nhưng với phần lớn độc giả, đó vẫn là một sự mô phỏng đủ giống... ông.

Chỉ cần nhập yêu cầu với bất kỳ tác giả có kho tác phẩm phong phú, như nhà văn Nhật Haruki Murakami, Margaret Atwood, Stephen King hay Sarah Maas... AI có thể tạo ra bản sao phong cách của họ. Không chỉ diễn ra trong vài giây, quá trình này còn hoàn toàn miễn phí, cho phép tạo ra hàng nghìn cuốn sách mà tổng chi phí là 0 đồng.

Rõ ràng, điều này dẫn đến vô số vấn đề, không chỉ là những tác động tài chính tiêu cực đối với các tác giả mà còn là việc đánh cắp tài sản trí tuệ của họ. Ngay cả trong lĩnh vực phi hư cấu, nơi nội dung thường mang tính khách quan và dựa trên sự kiện, nhiều người đã sẵn sàng đón nhận tài liệu do AI tạo ra.

Tuy nhiên, sự phân biệt này bỏ qua một thực tế rằng những nhà văn phi hư cấu giỏi nhất - là con người - vẫn tổng hợp các sự kiện một cách cảm động, thú vị và cẩn thận như bất kỳ đồng nghiệp viết tiểu thuyết nào của họ.

Nguy cơ thị trường hai cấp: Khi sách thành món đồ xa xỉ

Một câu hỏi bày tỏ sự lo ngại đặc biệt đã được TS Clementine Collett, nhà nghiên cứu chính, tác giả của báo cáo Cambridge và đồng thời là một tiểu thuyết gia, nêu ra: Liệu sự phổ biến của tiểu thuyết do AI tạo ra có thể dẫn đến việc hình thành một hệ thống hai cấp trong thế giới văn học hay không?

TS Collett cho biết, đây là một mối quan tâm thực sự từ những người sáng tạo văn học. Bà cảnh báo rằng tác phẩm do con người viết sẽ trở thành một "món đồ xa xỉ đắt tiền hơn," trong khi nội dung do AI tạo ra sẽ "rẻ hoặc miễn phí". Việc mọi người ngoại trừ giới nhà giàu bị "mắc kẹt" trong một thư viện đầy rẫy sách giả, thiếu đi suy nghĩ, cảm xúc và trái tim con người, có thể nghe hơi xa vời. Tuy nhiên, nhiều khái niệm từng chỉ xuất hiện trong phim khoa học viễn tưởng (Black Mirror) đang nhanh chóng trở thành hiện thực, chẳng hạn như sự phổ biến của các mối quan hệ với chatbot hay các phương tiện hỗ trợ AI trong tư vấn chuyện đau buồn.

Thị trường hai cấp trong văn học là một khái niệm "đáng sợ" và việc mở rộng khoảng cách này là một điều nguy hiểm. Trên thực tế, một sự chia rẽ đã tồn tại: đọc sách là một đặc quyền dành cho những người có thời gian, và sách có thể là một thứ xa xỉ nhỏ. Theo một cuộc khảo sát năm 2022, cứ 5 trẻ em ở Anh thì có một em không sở hữu cuốn sách nào của riêng mình.

Các thể loại văn học, đặc biệt là lãng mạn và tội phạm, cũng được cho là gặp rủi ro cao nhất. Điều này là do cấu trúc của chúng thường mang tính công thức hơn, khiến AI dễ dàng sao chép.

Tuy nhiên, TS Collett chỉ ra rằng giả định này đã bỏ qua những nhà văn thể loại giỏi, những người mang lại các yếu tố bất ngờ và mới lạ. Sự thật là nhu cầu đối với các loại tiểu thuyết này rất lớn - quá lớn, có lẽ, đến mức ngay cả những tác giả năng suất nhất cũng không thể đáp ứng kịp tốc độ mà độc giả mong muốn.

“

Để dễ hình dung: sự tràn vào của AI trong văn học giống như việc sản xuất hàng loạt tranh in thay cho nghệ thuật gốc. Chúng ta có thể mua hàng triệu bản sao giá rẻ, nhưng chỉ tác phẩm do bàn tay và tâm hồn con người tạo ra mới mang lại giá trị thật sự.

Giữ vững giá trị con người và lời kêu gọi hành động

Mặc dù có những lo ngại sâu sắc, không phải ai cũng bi quan. Tobi Coventry, một nhà tìm kiếm bản quyền sách để chuyển thể thành phim. Ông có cuốn tiểu thuyết đầu tay He’s the Devil - một trong những tác phẩm được mong chờ nhất năm sau, không tin rằng sách của con người sẽ biến mất. Coventry tin rằng việc quá tập trung vào AI có thể là một chu kỳ tự kéo dài, và có thể ngăn cản mọi người viết. Ông nhấn mạnh rằng cách duy nhất để chống lại điều này là "tiếp tục viết".

Coventry lạc quan: "Tôi thực sự nghĩ rằng mọi người sẽ luôn muốn những giọng nói của con người và muốn biết rằng một người đã ngồi xuống, suy nghĩ và điều đó đến từ bộ não và trái tim của họ và đi vào bạn với tư cách là người đọc". Ông không nghĩ rằng điều đó sẽ mất đi.

Tuy nhiên, việc AI len lỏi vào nghệ thuật - nơi từng là “phòng tuyến cuối cùng” chống lại tự động hóa - đang diễn ra nhanh chóng và đáng sợ, theo mô tả của . Mặc dù đã có sự phẫn nộ chính đáng vào năm 2023 khi Marvel sử dụng AI cho phần mở đầu của loạt phim Secret Invasion trên Disney+, nhưng chỉ hai năm sau, sự phẫn nộ đó đã lắng xuống.

Khi Netflix xác nhận đã sử dụng cảnh quay AI tạo sinh lần đầu tiên trong một chương trình truyền hình của mình (để mô tả sự sụp đổ của một tòa nhà trong loạt phim khoa học viễn tưởng The Eternaut), vẫn có sự bất mãn, nhưng ít tiêu đề báo chí hơn nhiều.

Dù vậy, việc ra mắt diễn viên AI Tilly Norwood trong năm nay đã gây ra sự tức giận trên diện rộng.

Cuối cùng, cho dù một câu văn do AI tạo ra có vẻ ngoài và âm thanh giống câu của Ian McEwan đến đâu, nó sẽ không bao giờ là câu văn của ông. TS Collett cảnh báo rằng việc phải đọc sách AI do chi phí cao của sách do con người viết sẽ có "những tác động lớn đến xã hội", và bà kêu gọi chính phủ thiết lập các "rào chắn" xung quanh AI để bảo vệ ngành công nghiệp văn hóa này.