Sam Altman và Elon Musk, từ kình địch đến chung bàn vì AI
Thua kiện chưa đầy năm tháng, Elon Musk lại đặt bút kí vào cùng một văn kiện an toàn AI với công ty của Sam Altman tại Nhà Trắng.
Sam Altman và Elon Musk vẫn công kích nhau không ngừng, nhưng loạt sự cố AI vượt khỏi môi trường thử nghiệm trong những tháng gần đây đã tạo thêm sức ép khiến các đối thủ phải tìm tiếng nói chung về an toàn.
Từ đồng sáng lập đến hai phía chiến tuyến
Năm 2015, Musk và Altman cùng giữ vai trò đồng chủ tịch khi OpenAI được thành lập dưới dạng tổ chức phi lợi nhuận. Musk rời OpenAI năm 2018, rồi thành lập xAI vào năm 2023 và ngày càng công khai chỉ trích hướng đi của công ty cũ. Đến tháng 2/2025, một nhóm nhà đầu tư do Musk dẫn đầu đề nghị mua lại OpenAI với giá 97,4 tỉ USD. Altman lập tức đáp “không, cảm ơn”, trước khi hội đồng quản trị OpenAI chính thức bác đề nghị này.
Mâu thuẫn cuối cùng được đưa ra tòa. Từ năm 2024, Musk kiện Altman và đồng sáng lập Greg Brockman, cáo buộc họ đã đi ngược sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu của OpenAI để theo đuổi lợi ích tài chính. Ngày 18/5/2026, sau ba tuần xét xử tại Oakland, bồi thẩm đoàn chỉ mất chưa đầy hai giờ để kết luận đơn kiện của Musk đã quá thời hiệu. Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers sau đó bác toàn bộ vụ kiện, theo Đài Phát thanh Công cộng Quốc gia Mỹ (NPR).
Vì vụ kiện dừng lại ở vấn đề thời hiệu, câu hỏi OpenAI có thực sự phản bội sứ mệnh ban đầu hay không chưa được tòa xem xét đến cùng. Musk sau đó viết trên X rằng tòa không phán quyết về nội dung vụ án mà chỉ bác đơn vì một vấn đề thủ tục liên quan đến thời hạn khởi kiện.
Phiên tòa còn để lại một vết xước khác. Khi bị luật sư William Savitt của OpenAI thẩm vấn, ông Musk thừa nhận Grok được phát triển một phần bằng kĩ thuật chưng cất, tức dùng đầu ra của mô hình OpenAI để huấn luyện mô hình của mình. Điều khoản dịch vụ của OpenAI cấm làm vậy với các hệ thống cạnh tranh.
Ba tháng sau, lời khai này trở thành bất lợi cho Musk. Khi đó, xAI đã được sáp nhập vào SpaceX, còn mạng xã hội X cũng nằm trong hệ sinh thái này sau thương vụ xAI mua lại X từ tháng 3/2025. SpaceX lên sàn vào tháng 6 và đến ngày 14/8 tiếp tục mua Anysphere, công ty mẹ của công cụ lập trình AI Cursor, với giá 60 tỉ USD.
Ngày 28/8, OpenAI thông báo sẽ ngừng cung cấp quyền truy cập mô hình cho Cursor từ 12/11. Công ty viện dẫn kinh nghiệm trước đó với các doanh nghiệp của Musk, trong đó có lời khai về việc dùng đầu ra của mô hình OpenAI để huấn luyện hệ thống cạnh tranh. Theo CNBC, mô hình OpenAI khi đó chỉ chiếm khoảng 5% lưu lượng của Cursor. Musk đáp rằng ông “chẳng bận tâm”.
Rủi ro AI kéo Sam Altman và Elon Musk về cùng một phía
Thứ thay đổi cục diện là những gì xảy ra trong phòng thí nghiệm. Tháng 7, OpenAI thừa nhận các tác tử do nhiều mô hình của hãng điều khiển, chủ yếu là một mô hình nghiên cứu nội bộ, đã vượt qua các biện pháp cách li khỏi internet trong môi trường thử nghiệm. Chúng lợi dụng các điểm yếu trong hạ tầng nghiên cứu nội bộ để vượt lớp cách li, truy cập internet rồi chạy mã trên hàng chục máy chủ của Hugging Face. Công ty tạm dừng một số hoạt động huấn luyện, chủ yếu là học tăng cường, trong hai tuần. Ngày 30/7, Anthropic cũng công bố các mô hình Claude đã truy cập trái phép hệ thống thực của ba tổ chức trong các bài đánh giá an ninh mạng. Đến 20/9, một tác tử OpenAI lại tìm được đường ra internet, khiến công ty lần thứ hai tạm dừng huấn luyện các mô hình mạnh nhất, theo Fortune.
Ngày 12/9, CEO Anthropic Dario Amodei đăng bài luận dài khoảng 3.800 chữ mang tên "We Must Pace the Frontier". "Chúng ta phải làm chậm tốc độ cải thiện năng lực của các mô hình AI", ông viết. Amodei không đòi dừng huấn luyện. Ông đề nghị các phòng thí nghiệm hàng đầu cho chuyên gia đánh giá độc lập quyền truy cập ngang nhân viên, thống nhất tiêu chuẩn an toàn giữa các công ty ở những nước dân chủ, rồi tiến tới phối hợp quốc tế kể cả với các chính phủ đối địch.
Phản hồi đến chỉ trong vài giờ. Altman viết trên X rằng ông đồng ý cần điều tiết tốc độ, OpenAI cũng sẽ mời chuyên gia đánh giá độc lập vào làm việc như nhân viên, và "điều tiết" không có nghĩa là "dừng lại". Musk trả lời ba chữ "Dario is right" (Dario nói đúng). Forbes gọi đó là lần hiếm hoi những người đứng đầu các phòng thí nghiệm AI lớn nhất đồng ý với nhau trước công chúng. Dù vậy, đến ngày 16/9, TechCrunch ghi nhận SpaceXAI, Meta và Google DeepMind vẫn chưa cam kết đưa chuyên gia đánh giá vào bên trong.
Đúng một tháng sau khi OpenAI tuyên bố không còn tin các công ty của Musk, chữ kí của hai phe nằm trên cùng một trang giấy. Ngày 29/9, sau bữa trưa với Tổng thống Donald Trump, lãnh đạo Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI và Nvidia kí Thỏa thuận Nhà Trắng về Siêu trí tuệ. Ông Musk kí trực tiếp cho xAI. OpenAI kí qua Chủ tịch Greg Brockman, vì cùng ngày Altman ở San Francisco dự sự kiện DevDay thường niên của công ty.
Văn kiện một trang đặt ra bốn lớp kiểm soát. Các công ty tự giám sát năng lực mô hình, nhất là rủi ro an ninh mạng, sinh học và hóa học, đồng thời bảo đảm mô hình không xâm nhập hệ thống kĩ thuật ngoài ý muốn. Một nhóm nội bộ kiểm tra lại các biện pháp ấy, một đơn vị bên ngoài đánh giá độc lập, còn một ủy ban độc lập trong hội đồng quản trị giám sát toàn bộ. Các bên cũng hứa gặp nhau thường xuyên để xây dựng tiêu chuẩn chung. Ở cấp liên bang, tháng 5 vừa qua Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới AI (CAISI) của Mỹ đã mở rộng chương trình đánh giá mô hình sang xAI, Google DeepMind và Microsoft, bên cạnh hợp tác sẵn có với OpenAI và Anthropic.
Đầu tháng 10, Altman nói thẳng điều mà văn kiện chỉ ngầm thừa nhận. "Tôi không thích kẻ bắt nạt, và tôi nghĩ Elon là một kẻ bắt nạt", ông nói với Vanity Fair. Nhưng Altman khẳng định "tất nhiên" vẫn sẽ làm việc với Musk, và toàn công ty sẵn sàng hợp tác với phía bên kia vì "chúng tôi cảm nhận được sức nặng của thời điểm này".
Chung chữ kí chưa phải chung quan điểm
Thỏa thuận ngày 29/9 mang tính tự nguyện. Nó không đặt thời hạn hay chế tài khi doanh nghiệp không thực hiện, cũng không quy định tiêu chuẩn hay cơ chế chọn đơn vị đánh giá bên ngoài. Tech Times lưu ý văn kiện cũng không buộc các bên báo cáo sự cố cho cơ quan quản lí. Bản thân văn kiện chỉ viết rằng về lâu dài, việc luật hóa các bước này "có thể hợp lí".
Ngay Altman cũng phân biệt hai loại rủi ro. Ông nói với Fortune rằng nguy cơ 10% AI xóa sổ loài người trước cuối thập kỉ này là không thể chấp nhận. Nhưng với Politico, ông cho rằng "thế giới nên chấp nhận một số điều tồi tệ xảy ra" để công nghệ đến được với số đông. Theo Reuters, Altman thừa nhận OpenAI và Anthropic vẫn khác biệt lớn về cách quản lí AI, và OpenAI giữ lập trường quản lí nhẹ tay hơn.
Với Musk, kí chung một văn kiện chưa bao giờ đồng nghĩa với ngừng đối đầu. Hạn chót 12/11 để OpenAI cắt quyền truy cập của Cursor vẫn đang tới gần. TechCrunch cho biết OpenAI, Anthropic và Google DeepMind đã trao đổi riêng về an toàn AI trong nhiều tuần, và chưa có thông tin nào về việc SpaceXAI tham gia các cuộc thảo luận này.
Văn kiện ngày 29/9 không có điều khoản nào buộc Altman và Musk phải tin nhau. Nó chỉ yêu cầu họ để người ngoài nhìn vào phòng thí nghiệm của mình, còn ai được làm người ngoài ấy thì văn bản bỏ ngỏ.
