Sâm Ngọc Linh và hành trình thành trung tâm công nghiệp dược liệu của Đà Nẵng

Sâm Ngọc Linh - "quốc bảo" dược liệu

Chiều tối 1/8, trong khuôn khổ ngày hội tôn vinh sâm Ngọc Linh thuộc Lễ hội Sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, củ Sâm Ngọc Linh trên 35 năm tuổi được đấu giá thành công với mức 725 triệu đồng.

Củ sâm này của Công ty CP Trồng trọt, chế biến dược liệu Quảng Nam, nặng khoảng 0,9kg, vừa xuất sắc đoạt giải Nhất nhóm sâm trên 10 năm tuổi tại hội thi sâm Ngọc Linh đẹp 2026 diễn ra trước đó.

Với trên 35 năm tuổi, hình dáng đẹp, chất lượng vượt trội và giá trị dược liệu cao, củ sâm được hội đồng chuyên môn đánh giá nổi bật về giá trị khoa học, tính thẩm mỹ cũng như ý nghĩa bảo tồn nguồn gen quý của sâm Ngọc Linh.

Được mệnh danh là "quốc bảo" của Việt Nam, sâm Ngọc Linh không chỉ nổi tiếng bởi giá trị dược liệu mà còn là biểu tượng của tri thức bản địa, sinh kế bền vững và khát vọng đưa ngành dược liệu Việt Nam vươn tầm thế giới.

Theo Viện Dược liệu (Bộ Y tế), sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) là loài đặc hữu hẹp của Việt Nam, phân bố chủ yếu ở vùng núi Ngọc Linh thuộc TP. Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi, ở độ cao từ 1.500 - 2.100 mét.

Các nghiên cứu đã xác định loài sâm này chứa 87 hợp chất saponin cùng nhiều hoạt chất đặc trưng, tạo nên giá trị khác biệt về dược học và lợi thế cạnh tranh so với nhiều loài sâm trên thế giới.

Loại sâm này còn được đồng bào dân tộc Xơ Đăng dưới ngọn núi Ngọc Linh gọi là "thuốc giấu", mang giá trị văn hóa, lịch sử và y học độc đáo, gắn bó chặt chẽ với đời sống của cộng đồng bản địa.

Từ xa xưa, sâm Ngọc Linh được sử dụng như một loại thần dược để chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe và tăng cường sức đề kháng trong điều kiện khắc nghiệt của rừng núi.

Việc khai thác, trồng, và chế biến sâm được thực hiện theo các phương pháp truyền thống, dựa trên sự quan sát tinh tế về môi trường, đất đai và điều kiện sinh thái. Mỗi năm, sản lượng sâm đạt khoảng 100 tấn, con số mở ra cơ hội lớn cho ngành kinh tế đặc thù.

Ngày 14/5/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận tri thức dân gian về khai thác, trồng, và chế biến sâm Ngọc Linh tại Nam Trà My là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhiều năm qua, các địa phương chủ yếu tập trung bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu, trong khi chế biến sâu, xây dựng thương hiệu còn hạn chế, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chưa có doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt chuỗi giá trị.

Về xúc tiến thương mại, Sở Công Thương TP. Đà Nẵng thông tin đã đưa sâm Ngọc Linh tiếp cận các thị trường Hàn Quốc, Thái Lan, Indonesia và Malaysia với số lượng nhỏ. Tuy nhiên, việc xuất khẩu chính thống vẫn vướng do chưa hoàn thiện mã số vùng trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Về bảo vệ thương hiệu, sâm Ngọc Linh đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chỉ dẫn địa lý, áp dụng tại các vùng thuộc Kon Tum và Quảng Nam - Đà Nẵng trước đây.

Cơ quan chuyên môn đang khảo sát để mở rộng chỉ dẫn địa lý sang các vùng trồng khác, đồng thời xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm chế biến sâu, hoàn thiện hai công cụ pháp lý này vào năm 2027.

Mở đường đưa sâm Ngọc Linh ra thế giới

Năm 2026 đánh dấu một bước phát triển mới khi lễ hội Sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026 kết nối vùng sâm Ngọc Linh với trung tâm đô thị Đà Nẵng và mở rộng tầm vóc quốc tế.

Từ quảng bá một sản vật quý, lễ hội hướng tới kiến tạo không gian hợp tác về khoa học, công nghệ, thương mại, đầu tư, du lịch và chăm sóc sức khỏe.

Ông Hồ Quang Bửu - Phó chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng cho hay, sau khi mở rộng địa giới hành chính, Đà Nẵng có diện tích hơn 11.800 km², dân số trên 3 triệu người, sở hữu hệ sinh thái đa dạng từ biển, đồng bằng đến miền núi. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu quý, đặc biệt là sâm Ngọc Linh - loài đặc hữu được xem là “Quốc bảo Việt Nam”, có giá trị dược học và kinh tế cao.

Bên cạnh đó, thành phố hiện có trên 800 loài dược liệu phân bố chủ yếu tại khu vực miền núi, là nguồn tài nguyên sinh học quý giá, góp phần phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông Bửu cho biết, những năm qua công tác bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu trên địa bàn luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của Chính phủ.

Nổi bật là Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và Đề án phát triển, hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.

Trên cơ sở đó, TP. Đà Nẵng đã ban hành nhiều chương trình, đề án và cơ chế, chính sách nhằm bảo tồn, phát triển vùng trồng, thúc đẩy sản xuất sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có tiềm năng.

Cùng với đó, thành phố tích cực phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, cấp thành phố, tập trung vào bảo tồn nguồn gen, nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, theo ông Bửu, việc phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu vẫn còn nhiều khó khăn như quy mô sản xuất chưa tương xứng với tiềm năng, chuỗi liên kết còn hạn chế, công nghệ chế biến sâu chưa phát triển mạnh, công tác bảo vệ tài nguyên dược liệu còn đối mặt với nhiều thách thức.

Do đó, thành phố đang đánh giá toàn diện thực trạng, tiềm năng, cơ chế chính sách và các kết quả nghiên cứu về sâm Ngọc Linh, dược liệu; tập hợp kinh nghiệm phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sâu và mở rộng xuất khẩu; thúc đẩy liên kết giữa nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp gắn với hợp tác quốc tế để hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất đến thương mại hóa; đồng thời tăng cường xúc tiến đầu tư, chuyển giao công nghệ và mở rộng thị trường, phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế dược liệu của thành phố.

Từ đó, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và triển khai hiệu quả các chương trình phát triển sâm Ngọc Linh, từng bước đưa sản phẩm quốc gia trở thành thương hiệu có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.