Sàn giao dịch tài sản số: Việt Nam khó ‘đấu’ trực diện, cần chiến lược khác biệt

Với việc Luật Công nghiệp công nghệ số được thông qua, lần đầu Việt Nam có một khung pháp lý điều chỉnh về tài sản số. Ngoài ra, Quốc hội cũng đã thông qua Nghị quyết về phát triển trung tâm tài chính, cho phép xây dựng các sàn giao dịch chuyên biệt, bao gồm cả sàn giao dịch tài sản mã hóa, mở ra cơ hội để Việt Nam từng bước đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp, ngân hàng trong nước, như Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ thương (TCBS), Ngân hàng TMCP Quân đội (MB)… đang tích cực chuẩn bị để tham gia sân chơi tiền số. Dự kiến, Việt Nam sẽ có khoảng 5 sàn giao dịch tài sản số có khả năng kết nối với các sàn quốc tế được thử nghiệm.

Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với ông Lê Sỹ Nguyên, Giám đốc điều hành sàn giao dịch Web3 BITGP xoay quanh vấn đề này.

- Việt Nam đang tiến hành thí điểm sàn giao dịch tài sản số. Theo ông, chính sách này tác động thế nào đến lĩnh vực tài chính nói riêng cũng như nền kinh tế nói chung?

- Ông Lê Sỹ Nguyên: Trong vài năm gần đây, Việt Nam chứng kiến sự dịch chuyển rõ rệt của lĩnh vực tài sản số. Từ chỗ chỉ tập trung vào giao dịch nhỏ lẻ trên các sàn nước ngoài, nay đã có định hướng pháp lý và thí điểm trong nước.

Người dùng ngày càng quan tâm đến yếu tố minh bạch, bảo mật và các giải pháp tài chính số gắn liền với đời sống thực tế.

Tôi cho rằng đây là giai đoạn “chuyển mình” từ thị trường tự phát sang một thị trường có quản lý, hướng đến an toàn và bền vững.

Tôi đánh giá rất cao bước đi thí điểm này. Chính sách thí điểm sẽ giúp Nhà nước vừa bảo vệ được nhà đầu tư, vừa có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện luật. Đối với lĩnh vực tài chính, thí điểm sẽ mang lại tính minh bạch hơn cho dòng vốn, tăng khả năng quản lý thuế và phòng chống rửa tiền.

Với nền kinh tế nói chung, đây là cơ hội để thu hút đầu tư công nghệ, tạo thêm việc làm trong mảng an ninh mạng, quản trị rủi ro và blockchain – những lĩnh vực mà Việt Nam đang cần thúc đẩy.

- Theo ông, đâu là những điểm quan trọng nhất khi xây dựng chính sách cho các sàn giao dịch tài sản số?

- Ông Lê Sỹ Nguyên: Điểm then chốt là chính sách phải vừa khuyến khích đổi mới, vừa bảo vệ người dùng. Một sàn giao dịch minh bạch không chỉ là nơi mua bán, mà còn là nơi xây dựng chuẩn mực cho thị trường. Các yêu cầu như KYC, AML, công bố dữ liệu thanh khoản hay bảo vệ tài sản người dùng cần được xem là nền tảng, không phải là gánh nặng.

Thứ nhất, cần có cơ chế cấp phép rõ ràng, tiêu chuẩn vốn và quản trị minh bạch.

Thứ hai, phải đảm bảo an toàn lưu ký, tách biệt tài sản khách hàng, có cơ chế bằng chứng dự trữ (Proof of Reserves) như BITGP và Bitget đang áp dụng.

Thứ ba, chính sách cần quy định chặt chẽ về AML/KYC, giám sát thị trường và phòng chống thao túng giá.

Và cuối cùng, nên có lộ trình chuyển tiếp để doanh nghiệp nội địa có thời gian thích ứng.

Chúng tôi kỳ vọng sẽ có các tiêu chí rõ ràng cho sandbox, cho phép thử nghiệm các mô hình như token hóa tài sản thực, ví lưu ký phi tập trung, hoặc dịch vụ thanh khoản tự động, nhưng vẫn trong khuôn khổ được giám sát. Khi đó, cả nhà đầu tư và doanh nghiệp đều sẽ yên tâm hơn.

- Dưới góc nhìn của ông, đâu là những rào cản lớn nhất khi cấp phép và vận hành các sàn giao dịch tài sản số?

- Ông Lê Sỹ Nguyên: Rào cản đầu tiên là chi phí và năng lực tuân thủ - một sàn muốn đạt chuẩn quốc tế phải đầu tư rất lớn vào hệ thống bảo mật, lưu ký, giám sát giao dịch.

Rào cản thứ hai là nguồn nhân lực: Hiện nay, nhân sự hiểu cả blockchain lẫn quản trị rủi ro và pháp lý còn rất hạn chế.

Thứ ba là tính liên ngành: Tài sản số nằm ở giao thoa của tài chính, công nghệ và pháp luật, nên nếu thiếu một cơ quan đầu mối, việc cấp phép và quản lý sẽ bị chồng chéo.

- Tài sản số là lĩnh vực Việt Nam đi sau nhiều nước trên thế giới. Theo ông, cần giải pháp gì để sàn giao dịch tài sản số của Việt Nam có thể “cạnh tranh” được với các sàn lớn trên thế giới, đã có thâm niên hoạt động?

- Ông Lê Sỹ Nguyên: Tôi nghĩ chúng ta không thể “đấu” trực diện về quy mô ngay lập tức, mà nên chọn chiến lược khác biệt. Các sàn Việt Nam có thể tập trung vào lợi thế nội địa: on-ramp VND an toàn, dịch vụ hỗ trợ 24/7 bằng tiếng Việt, tốc độ KYC nhanh.

Ngoài ra, cần chứng minh minh bạch bằng các chuẩn quốc tế như Quỹ bảo vệ người dùng trị giá hàng trăm triệu USD, hay cơ chế PoR mà Bitget và BITGP đang triển khai. Nếu làm tốt, sàn Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng niềm tin trong nước, rồi từng bước mở rộng ra khu vực.

Chúng ta có thể tham khảo bài học kinh nghiệm từ một số nơi như châu Âu, Singapore, Hongkong, Dubai.

Ví dụ, từ kinh nghiệm của châu Âu với đạo luật MiCA, chúng ta cần một khung pháp lý thống nhất, phân loại tài sản rõ ràng, và quan trọng là có giai đoạn chuyển tiếp để thị trường thích ứng.

Hay như kinh nghiệm từ Singapore, cần luôn đặt “người dùng lên trước”, nghĩa là bảo vệ tài sản nhà đầu tư và quản trị rủi ro vận hành ngay từ ngày đầu.

Hoặc từ Hongkong và Dubai, kinh nghiệm là có thể đi nhanh, nhưng phải có cơ quan chuyên trách làm đầu mối và áp tiêu chuẩn lưu ký, bảo mật chặt chẽ.

- Xin cảm ơn ông!