Sầu riêng ĐBSCL rớt giá nặng nề, giải pháp nào tháo gỡ?

Những vướng mắc trong khâu kiểm nghiệm sầu riêng xuất khẩu đang trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất đối với ngành sầu riêng tại Đồng Tháp khi bước vào chính vụ năm 2026. Từ kiến nghị của Hiệp hội Sầu riêng tỉnh đến tờ trình của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN & MT) tỉnh Đồng Tháp, bức tranh chung cho thấy áp lực ngày càng gia tăng lên nông dân, doanh nghiệp và toàn chuỗi xuất khẩu, đặc biệt trong bối cảnh thị trường chủ lực là Trung Quốc.

Những vướng mắc trong khâu kiểm nghiệm

Theo Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, mùa thu hoạch năm nay diễn ra trong điều kiện nhiều biến động. Nhu cầu thị trường vẫn lớn, nhưng hoạt động thu mua và xuất khẩu lại bị gián đoạn do những bất cập trong hệ thống kiểm nghiệm chất lượng. Đáng chú ý, nhiều phòng kiểm nghiệm đang rơi vào tình trạng quá tải, khiến thời gian xử lý mẫu kéo dài, làm chậm tiến độ đóng gói và xuất khẩu.

Không chỉ vậy, một số đơn vị kiểm nghiệm còn tạm ngưng nhận mẫu mà không có thông báo trước, khiến doanh nghiệp và hợp tác xã lúng túng trong tổ chức sản xuất. Việc thiếu thông tin minh bạch đã làm gia tăng tâm lý lo lắng, thậm chí gây hoang mang trong cộng đồng người trồng sầu riêng.

Một vấn đề nổi cộm khác là sự thiếu thống nhất trong tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm giữa các vùng. Theo phản ánh từ Hiệp hội, có tình trạng một số phòng kiểm nghiệm chỉ ưu tiên hoặc chỉ nhận mẫu từ khu vực miền Đông và Tây Nguyên, trong khi từ chối mẫu đến từ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Điều này đặt các doanh nghiệp và nông dân miền Tây vào thế bất lợi, dù sản phẩm vẫn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật.

Trong khi đó, số liệu từ Sở NN & MT cho thấy sản lượng sầu riêng của Đồng Tháp năm nay đạt mức cao, ước khoảng 111.221 tấn. Riêng tháng 5 chiếm hơn 74.000 tấn, tháng 6 khoảng 36.000 tấn. Đây là thời điểm “vàng” để tiêu thụ và xuất khẩu, nhưng cũng chính là lúc những bất cập trong kiểm nghiệm bộc lộ rõ nhất.

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở NN & MT tỉnh Đồng Tháp cho biết, từ cuối tháng 4/2026 đến nay, thị trường tiêu thụ sầu riêng và mít gặp nhiều khó khăn. Giá thu mua giảm mạnh, doanh nghiệp hạn chế thu mua, nguyên nhân chủ yếu do ách tắc trong khâu kiểm nghiệm các chỉ tiêu như Cadimi và Vàng O – những yêu cầu bắt buộc đối với hàng xuất khẩu sang Trung Quốc.

Điều đáng nói là, theo phản ánh của doanh nghiệp, kết quả kiểm tra sàng lọc tại vườn cho thấy hàm lượng Cadimi đều nằm trong ngưỡng cho phép, thậm chí thấp hơn quy định của phía Trung Quốc. Tuy nhiên, khi gửi mẫu đến các phòng kiểm nghiệm chính thức, nhiều lô hàng vẫn bị từ chối tiếp nhận. Sự bất nhất này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm suy giảm niềm tin của doanh nghiệp và nông dân.

Những hệ lụy từ thị trường sầu riêng

Thực trạng này kéo theo hệ lụy lớn: việc không thể hoàn tất kiểm nghiệm khiến hàng hóa không đủ điều kiện xuất khẩu, dẫn đến ùn ứ tại vườn, gián đoạn thu mua, kéo giá xuống thấp. Đây la tình hình chung ở các tỉnh ĐBSCL. Người trồng sầu riêng – vốn đã đầu tư lớn về chi phí sản xuất – đối mặt với nguy cơ thua lỗ, trong khi doanh nghiệp cũng chịu áp lực tài chính và hợp đồng.

Thực tế thị trường cho thấy giá sầu riêng đang giảm sâu. Tại nhiều địa phương vùng ĐBSCL, giá thu mua tại vườn chỉ còn khoảng 20.000–30.000 đồng/kg đối với giống RI6, trong khi trước Tết Nguyên đán có thời điểm đạt 80.000–90.000 đồng/kg. Nhiều điểm bán lẻ ven đường tại Cần Thơ chỉ còn 25.000–30.000 đồng/kg, thậm chí xuất hiện tình trạng bán “giải cứu”.

Ông Nguyễn Văn Thanh, một nhà vườn tại xã Thới Lai (TP.Cần Thơ), cho biết năm nay giá sầu riêng rớt mạnh khiến người trồng lỗ nặng. “Sau Tết, sầu riêng loại xuất khẩu giá 90.000 đồng/kg, nay chỉ còn khoảng 20.000-30.000 đồng/kg. Với mức giá này, nhà vườn gần như không có lợi nhuận”, ông Thanh nói.

Tại xã Ngũ Hiệp, một trong những vùng trồng trọng điểm của Đồng Tháp, nhiều hộ dân cũng rơi vào cảnh khó khăn. Ông Dương Văn Đây, chủ vườn 2 ha sầu riêng, cho biết: “Nhờ xử lý sầu riêng ra hoa sớm nên tôi đã bán được hơn 15 tấn với giá cao 90.000 đồng/kg từ đầu năm. Tuy nhiên, nếu thu hoạch hiện tại, giá sầu riêng từ 20.000-30.000 đồng/kg nhà vườn gần như phá huề".

Đáng chú ý, dù đã có mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, nhiều lô hàng sầu riêng miền Tây vẫn bị từ chối kiểm nghiệm. Theo báo cáo của Sở NN&MT tỉnh Đồng Tháp, các phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc phê duyệt hiện không tiếp nhận mẫu từ khu vực miền Tây, dù sản phẩm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cho rằng: “Điều kiện lấy mẫu hiện nay đang gây bất lợi cho khu vực ĐBSCL khi yêu cầu vùng trồng, thu hoạch và đóng gói phải cùng khu vực miền Đông hoặc Tây Nguyên".

Không chỉ đối mặt với rào cản kiểm nghiệm, ngành sầu riêng còn chịu áp lực cạnh tranh từ các quốc gia khác. Ông Lê Chí Thiện, Phó giám đốc Sở NN & MT tỉnh Đồng Tháp, cho biết sầu riêng Việt Nam đang cạnh tranh gay gắt với sản phẩm từ Thái Lan tại thị trường Trung Quốc.

Cần nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn

Trước tình hình này, Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp kiến nghị cần sớm tháo gỡ “điểm nghẽn” kiểm nghiệm bằng cách mở rộng hệ thống phòng kiểm nghiệm, đảm bảo tiếp nhận mẫu công bằng giữa các vùng và minh bạch thông tin. Hiệp hội rau quả và ngành nông nghiệp nên có giải pháp đồng bộ cho vấn đề này.

Ở góc độ quản lý, ông Lê Hà Luân, cho biết: “Sở đã đề xuất Bộ NN & MT chỉ đạo các trung tâm kiểm nghiệm tăng cường lấy mẫu, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu. Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp cũng đề xuất kết nối doanh nghiệp thu mua với các vùng đã có mã số, tổ chức lấy mẫu trước thu hoạch và xây dựng “luồng xanh” cho các vùng đạt chuẩn nhằm đảm bảo dòng chảy xuất khẩu thông suốt".

Về lâu dài, giải pháp căn cơ là nâng cao chất lượng sản xuất, kiểm soát chặt việc sử dụng phân bón và hóa chất, đồng thời đầu tư hệ thống kiểm nghiệm hiện đại để chủ động trong kiểm định chất lượng. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng là hướng đi cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Có thể thấy, bài toán sầu riêng hiện nay không chỉ là vấn đề giá cả mà còn là câu chuyện về tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và năng lực thị trường. Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, ngành sầu riêng Đồng Tháp và toàn vùng ĐBSCL hoàn toàn có thể vượt qua giai đoạn khó khăn, hướng tới phát triển bền vững.