‘Siêu khuyển’ biến đổi gen có thể trở thành vũ khí bí mật mới của quân đội Mỹ
Warhound, startup do CEO tập đoàn công nghệ sinh học Colossal Biosciences Ben Lamm và nhà sáng lập công ty công nghệ quốc phòng Anduril Palmer Luckey khởi xướng, vừa ra mắt với 200 triệu USD vốn đầu tư.
Warhound đặt mục tiêu nhân bản những chó nghiệp vụ có thành tích tốt nhất, sau đó chỉnh sửa gen để giảm nguy cơ mắc bệnh di truyền. Lứa chó biến đổi gen đầu tiên dự kiến chào đời vào đầu năm 2027.
“Đây là tương lai khoa học viễn tưởng mà chúng ta từng được hứa hẹn”, Lamm nói với Forbes. Palmer Luckey diễn đạt ý tưởng ấy ngắn gọn hơn: “Người bạn tốt nhất của con người xứng đáng có công nghệ tốt nhất của con người”.
Warhound chính thức công khai hoạt động ngày 22/10, với mức định giá 1,2 tỉ USD sau vòng gọi vốn do Sequoia dẫn dắt. Trong số các nhà đầu tư có In-Q-Tel, quỹ đầu tư mạo hiểm có liên hệ với cộng đồng tình báo Mỹ. Công ty do David Spirk, cựu Giám đốc dữ liệu đầu tiên của Bộ Quốc phòng Mỹ, điều hành.
Palmer Luckey tham gia với vai trò đối tác nhưng không nắm cổ phần hay ghế trong hội đồng quản trị. Colossal sở hữu cổ phần và cấp phép công nghệ cho Warhound, còn Ben Lamm giữ một ghế trong hội đồng quản trị.
Lầu Năm Góc phụ thuộc chó nhập từ châu Âu
Drone và cảm biến ngày càng hiện đại, nhưng chó nghiệp vụ vẫn rất khó thay thế trong các nhiệm vụ như dò chất nổ hay tìm kiếm. Quân đội Mỹ thường sử dụng chó chăn cừu Đức, Malinois Bỉ và chó chăn cừu Hà Lan nhờ sự gan dạ, nhanh nhẹn, khứu giác tốt và khả năng huấn luyện cao, theo báo cáo tháng 2 của Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ.
Nút thắt lớn nhất nằm ở nguồn cung. Không quân Mỹ chịu trách nhiệm mua và huấn luyện chó nghiệp vụ cho các quân chủng, nhưng phần lớn vẫn phải nhập từ châu Âu. Theo Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), khoảng 85% số chó được mua đến từ Đức hoặc Hà Lan; Warhound đưa ra con số hơn 80%. Forbes cho biết chỉ khoảng 13% được sinh ra và huấn luyện trong chương trình của quân đội tại San Antonio, bang Texas.
Tỉ lệ bị loại cao khiến bài toán càng tốn kém. Theo Warhound, chưa đến một nửa số chó được mua về cuối cùng đủ tiêu chuẩn phục vụ. Điều đó đồng nghĩa quân đội có thể phải đưa khoảng 200 con qua quá trình tuyển chọn và huấn luyện mới có 100 con ra thực địa. Chi phí cho mỗi trường hợp thất bại không nhỏ. Số liệu của Không quân Mỹ năm 2020 cho thấy một con chó mua từ nhà nhân giống trong nước có giá khoảng 9.000 USD, còn chó nhập khẩu khoảng 5.500 USD. Riêng quá trình huấn luyện có thể tiêu tốn hơn 60.000 USD mỗi con.
Tính khí, môi trường sống và quá trình huấn luyện đều ảnh hưởng đến khả năng làm nhiệm vụ, nhưng yếu tố di truyền có thể khiến một con chó bị loại ngay từ đầu. Ông Lamm nhắc tới những vấn đề như thị lực kém, nguy cơ ung thư, loạn sản xương hông hay teo cơ. Joshua Morton, người từng xây dựng chương trình chó chiến đấu khi phục vụ trong lực lượng SEAL và hiện điều hành Canine Tactical, ước tính nhân giống tự nhiên chỉ tạo ra khoảng 10 - 15% chó trong mỗi lứa đạt tiêu chuẩn quân sự.
Chó biến đổi gen được tạo ra như thế nào
Warhound trước mắt tập trung vào chó Malinois Bỉ và chó chăn cừu Đức, đồng thời thu thập thêm một số mẫu từ Labrador. Các dòng tế bào lấy từ những chó nghiệp vụ có thành tích tốt đã được lưu trong ngân hàng sinh học, và theo Ben Lamm, việc chỉnh sửa gen trên những mẫu này đã bắt đầu.
Kế hoạch là nhân bản các cá thể đã chứng minh năng lực, sau đó loại bỏ hoặc điều chỉnh những biến thể di truyền có thể gây bất lợi. Mục tiêu ban đầu là giảm nguy cơ loạn sản xương hông, teo cơ và một số bệnh ung thư. Về lâu dài, nhóm nghiên cứu muốn hướng tới những đặc tính phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ, như tuổi thọ, tốc độ và đặc biệt là khứu giác để hỗ trợ phát hiện chất nổ.
Tuy vậy, chỉnh sửa gen không đồng nghĩa chỉ cần thay một gen là có thể tạo ra một con chó tốt hơn. Những đặc điểm như tính khí hay khứu giác thường chịu ảnh hưởng của nhiều gen, đồng thời còn phụ thuộc vào môi trường sống và quá trình huấn luyện. Ngay cả chó nhân bản cũng không chắc sẽ có hành vi giống hệt cá thể gốc.
Những thử nghiệm trước cho thấy hiệu quả chỉnh sửa gen ở chó từng khá thấp. Năm 2015, các nhà khoa học Trung Quốc sử dụng CRISPR/Cas9 để vô hiệu hóa gen myostatin ở chó beagle, nhằm thúc đẩy phát triển cơ bắp. Từ 65 phôi được chỉnh sửa, 27 chó con chào đời nhưng chỉ hai con mang đột biến mục tiêu, trong đó một trường hợp chưa được chỉnh sửa hoàn toàn.
Nhân bản chó nghiệp vụ không phải ý tưởng chưa từng có. Năm 2009, hải quan Hàn Quốc đưa vào sử dụng sáu chó đánh hơi được nhân bản. Warhound sẽ giao công đoạn này cho ViaGen, công ty công nghệ sinh sản ở Texas được Colossal mua lại tháng 11/2025. Lứa chó đầu tiên chuẩn bị được nhân bản và Lamm hi vọng chúng có thể bắt đầu phục vụ trong khoảng hai năm.
Colossal cũng bước vào dự án với không ít tranh cãi. Năm 2025, công ty tuyên bố “hồi sinh” dire wolf, một loài họ chó lớn từng sống ở châu Mỹ và tuyệt chủng khoảng 10.000 năm trước, bằng cách chỉnh sửa tế bào sói xám rồi nhân bản. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cho rằng những con vật này về bản chất vẫn là sói xám được chỉnh sửa gen để mang một số đặc điểm giống dire wolf, chứ chưa thể xem là loài tuyệt chủng được hồi sinh.
Đường tới thực địa vẫn dài
Công nghệ sinh học mới chỉ là một nửa tham vọng của Warhound. Phần còn lại đến từ Anduril, hãng quốc phòng được định giá 61 tỉ USD hồi tháng 5, với các thiết bị như áo giáp, kính bảo vệ, thiết bị bảo vệ tai và áo tích hợp cảm biến để truyền dữ liệu về cho người điều khiển. Ben Lamm nhấn mạnh các công nghệ này hiện chỉ được gắn bên ngoài cơ thể, “đặt lên mình con chó, không cấy vào con chó”.
Khách hàng Warhound nhắm tới gồm Bộ Quốc phòng Mỹ, lực lượng cảnh sát và các đơn vị ứng cứu khẩn cấp. Công ty chưa công bố giá và cũng chưa xác nhận hợp đồng nào đã được kí. Theo Fortune, Ben Lamm còn đang tính tới mô hình “Canine-as-a-Service”, trong đó chính phủ nhận nguồn cung chó đã qua huấn luyện theo định kì thay vì mua từng con riêng lẻ. Cách làm này phần nào giống mô hình thuê bao mà Lầu Năm Góc đã quen sử dụng với phần mềm và dịch vụ công nghệ.
Phúc lợi động vật cũng là một vấn đề khó bỏ qua. Warhound đang phối hợp với Hiệp hội Nhân đạo Mỹ để chứng nhận chương trình huấn luyện, đồng thời hướng tới việc đưa chó giải ngũ về với người điều khiển cũ hoặc chương trình nhận nuôi phù hợp. Tuy nhiên, điều kiện chăm sóc trong hệ thống hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Báo cáo tháng 2 của Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết 10 trong 12 cơ sở nuôi chó quân sự được kiểm tra không đạt yêu cầu, với các vấn đề như nắng nóng, nấm mốc và thiếu nhân sự chăm sóc.
Khung pháp lí cho chó chỉnh sửa gen vẫn chưa thật sự rõ ràng. FDA quản lí các thay đổi gen có chủ đích ở động vật dựa trên mức độ rủi ro. Một số trường hợp phải được xem xét trước khi đưa ra thị trường, trong khi động vật không dùng làm thực phẩm và đã chịu sự giám sát của cơ quan liên bang khác có thể không cần trải qua đầy đủ quy trình này. Warhound hiện chưa công bố những con chó của mình sẽ được quản lí theo cơ chế nào.
Chuyên gia Morton cho rằng nhân bản có thể “thay đổi cuộc chơi”, nhưng cũng cảnh báo rủi ro đi kèm. Nếu một khiếm khuyết di truyền chưa được phát hiện, nó có thể tiếp tục bị sao chép ở các thế hệ sau. “Tôi hy vọng họ hiểu mình đang làm gì, nếu không họ sẽ chỉ loay hoay mãi”, ông nói với Forbes. Cho đến khi lứa chó đầu tiên chào đời và trải qua huấn luyện thực tế, tham vọng của Warhound vẫn mới dừng ở phòng thí nghiệm.
