Sinh viên phát triển dự án AI về sức khỏe mắt, công bố 3 nghiên cứu quốc tế

Một người bị cận nhìn thế giới như thế nào? Người mắc bệnh về mắt sẽ gặp khó khăn gì trong sinh hoạt hàng ngày? Những câu hỏi tưởng như chỉ có thể giải thích bằng lời hoặc hình ảnh minh họa về sức khoẻ mắt lại được nhóm sinh viên phát triển thành một trải nghiệm trực quan trong dự án VISTA.

VISTA là dự án do nhóm sinh viên Trường Đại học FPT (FPTU) cơ sở Cần Thơ phát triển, ban đầu được xây dựng như một giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ mô phỏng hình ảnh trong giáo dục sức khỏe mắt. Dự án được xây dựng với mục tiêu giúp người bệnh và người chăm sóc trực quan hóa những thay đổi về thị lực, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin qua lời tư vấn hoặc hình ảnh minh họa.

Về mặt công nghệ, dự án kết hợp Computer Vision (Thị giác máy tính) và Deep Learning, cho phép hệ thống xử lý hình ảnh theo từng khung hình video và mô phỏng các biểu hiện thị giác khác nhau. Tùy theo bệnh lý hoặc mức độ suy giảm thị lực, hệ thống có thể tái hiện những trạng thái như nhìn mờ, giảm tương phản, biến dạng hình ảnh hoặc ảnh hưởng của đục thủy tinh thể. Với các tật khúc xạ, thuật toán sử dụng tham số diop để mô phỏng mức độ mờ tương ứng với tình trạng cận hoặc viễn thị.

Điểm khác biệt trong định hướng của VISTA là tập trung vào trải nghiệm và khả năng thấu hiểu của người dùng, thay vì chỉ cung cấp dữ liệu hay kết quả chuyên môn. Khi có thể trực tiếp trải nghiệm một hình ảnh được mô phỏng theo tình trạng thị lực, người dùng có thể hình dung cụ thể hơn những khó khăn mà người mắc bệnh gặp phải trong sinh hoạt hằng ngày. Đây là cơ sở để VISTA hướng tới ứng dụng trong hoạt động tư vấn và giáo dục sức khỏe mắt, hỗ trợ bác sĩ, nhân viên y tế hoặc người chăm sóc truyền tải thông tin về bệnh lý theo cách trực quan hơn.

Dự án cũng từng được FPTU hỗ trợ 50 triệu vốn khởi nghiệp và chính thức ký kết, bàn giao công nghệ cho bệnh viện mắt VISI Sóc Trăng. Đồng thời, dự án cũng đồng hành cùng các hoạt động triển khai các chương trình giáo dục cộng đồng về bệnh lý mắt tại Campuchia.

Từ sản phẩm ban đầu, nhóm tiếp tục mở rộng VISTA thành hướng nghiên cứu với ba câu hỏi chính: công nghệ có thể thực hiện đến đâu, người dùng có sẵn sàng tiếp nhận hay không và giải pháp có tạo ra hiệu quả trong giáo dục sức khỏe mắt hay không.

Mô hình Vision-Language Model: Ngôn ngữ giải thích bệnh võng mạc đái tháo đường

Một trong những hướng nghiên cứu quan trọng nhất của VISTA tập trung vào nền tảng công nghệ đứng phía sau dự án. Công trình “Seeing and Explaining Diabetic Retinopathy: An Explainable Vision-Language Model (VLM) for Fundus-Based Detection and Grading in Resource-Constrained Settings” nghiên cứu việc ứng dụng mô hình Thị giác - Ngôn ngữ (Vision-Language Model - VLM) có khả năng giải thích để phát hiện và phân loại bệnh võng mạc đái tháo đường từ ảnh đáy mắt.

Điểm đáng chú ý của hướng tiếp cận này nằm ở việc hệ thống không chỉ hướng đến kết quả nhận diện mà còn tập trung vào khả năng giải thích kết quả. Thay vì chỉ cung cấp một kết luận từ mô hình AI, công nghệ hướng đến việc giúp người dùng hiểu rõ hơn cơ sở của kết quả nhận diện, qua đó tăng tính trực quan và khả năng tiếp cận thông tin về bệnh lý mắt.

Đây cũng là hướng nghiên cứu gắn với một bài toán thực tế khi khả năng hỗ trợ sàng lọc và giáo dục sức khỏe mắt tại những khu vực còn thiếu bác sĩ chuyên khoa hoặc hạn chế về nguồn lực y tế. Trong định hướng của nhóm, công nghệ không nhằm thay thế vai trò của bác sĩ mà đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ, góp phần đưa thông tin về bệnh lý mắt đến gần người dùng theo cách trực quan và dễ hiểu hơn.

Công trình được nhóm VISTA thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy Võ Hoàng Tú và đã được chấp nhận tại The 5th International Conference on Intelligence of Things - ICIT 2026, dự kiến diễn ra tại Đại học Sejong (Seoul, Hàn Quốc) vào ngày 15-16/10/2026. Hội thảo tập trung vào các nghiên cứu và kết quả mới trong những lĩnh vực như Trí tuệ nhân tạo vạn vật, Internet vạn vật, hệ thống viễn thông, hệ thống thông minh và các ứng dụng liên quan. Theo thông tin từ ban tổ chức, các bài nghiên cứu được chấp nhận và trình bày tại hội nghị sẽ được xuất bản trong kỷ yếu Springer thuộc series Lecture Notes on Data Engineering and Communications Technologies.

Đánh giá tâm lý & hành vi người dùng: Cơ sở để công nghệ đi vào thực tiễn

Một giải pháp công nghệ dù có khả năng vận hành tốt vẫn cần được người dùng đón nhận để tạo ra giá trị trong thực tế. Từ câu hỏi đó, nhóm VISTA tiếp tục phát triển công trình “AI-Enabled Visual Simulation for Eye Health Education: Drivers of Users’ Adoption Intentions”, nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ mô phỏng hình ảnh bằng AI trong giáo dục sức khỏe mắt.

Nếu nghiên cứu tại ICIT 2026 tập trung vào “công nghệ có thể làm được gì”, công trình tại ICHSM 2026 đi sâu hơn vào câu hỏi “người dùng có muốn sử dụng công nghệ hay không và vì sao?”. Nghiên cứu xem xét những yếu tố có thể thúc đẩy hoặc cản trở mức độ sẵn sàng sử dụng VISTA của người dùng. Qua đó, nhóm hướng đến việc xác định những điều kiện cần thiết để một giải pháp giáo dục sức khỏe ứng dụng công nghệ mới không chỉ hoạt động hiệu quả về mặt kỹ thuật mà còn mang lại giá trị thiết thực, dễ tiếp cận và tạo dựng được sự tin tưởng.

Kết quả từ nghiên cứu trở thành cơ sở để nhóm tiếp tục nhìn lại sản phẩm dưới góc độ người dùng từ đó điều chỉnh VISTA phù hợp hơn với nhu cầu, kỳ vọng và khả năng tiếp nhận công nghệ.

Công trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của TS. Nguyễn Trọng Luân - Chủ nhiệm bộ môn Trải nghiệm Khởi nghiệp. Đáng chú ý, bài nghiên cứu nhận được mức đánh giá “Strongly Accept” từ hội đồng phản biện, thể hiện đánh giá tích cực đối với chất lượng học thuật, tính phù hợp và giá trị đóng góp của công trình.

Đồng thời, công trình nghiên cứu cũng đã được chấp nhận xuất bản và trình bày trực tiếp tại The 9th International Conference on Healthcare Service Management - ICHSM 2026, diễn ra tại Đại học Süleyman Demirel (Isparta, Thổ Nhĩ Kỳ), từ ngày 24-26/09/2026. Hội thảo ICHSM 2026 hướng đến kết nối các nhà nghiên cứu, chuyên gia chăm sóc sức khỏe, công nghệ và quản lý để cùng trao đổi về sự giao thoa giữa quản lý dịch vụ chăm sóc sức khỏe và những tiến bộ công nghệ. Theo thông tin từ ban tổ chức, kỷ yếu hội nghị sẽ được gửi tới Ei Compendex và Scopus để xem xét lập chỉ mục.

Với VISTA, nghiên cứu này bổ sung một lớp giá trị quan trọng chính là việc công nghệ không được đánh giá đơn thuần bằng khả năng kỹ thuật, mà còn cần được nhìn từ góc độ trải nghiệm, niềm tin và mức độ sẵn sàng tiếp nhận của con người.

Từ ý định sử dụng đến bằng chứng về hiệu quả thực tế

Sau khi nghiên cứu nền tảng công nghệ và tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận của người dùng, nhóm dự án VISTA tiếp tục đặt ra câu hỏi ở cấp độ ứng dụng: Trải nghiệm mô phỏng hình ảnh có thực sự giúp người dùng hiểu tốt hơn về bệnh lý mắt?

Đây là trọng tâm của công trình “Immersive Visual Simulation Enhances Ophthalmic Education for Caregivers: Evidence from a PLS-SEM Study” (tạm dịch “Mô phỏng hình ảnh nhập vai nâng cao hiệu quả giáo dục nhãn khoa dành cho người chăm sóc: Bằng chứng từ nghiên cứu PLS-SEM”).

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của trải nghiệm mô phỏng hình ảnh nhập vai trong việc hỗ trợ người chăm sóc tiếp nhận và hiểu kiến thức về bệnh lý mắt. Nếu hai công trình trước tập trung lần lượt vào công nghệ và ý định chấp nhận thì nghiên cứu này tiến thêm một bước khi tìm kiếm bằng chứng về giá trị ứng dụng thực tế của VISTA trong giáo dục sức khỏe mắt.

Thông qua nghiên cứu, nhóm hướng đến việc làm rõ khả năng của mô phỏng hình ảnh trong việc biến những kiến thức vốn khó hình dung về nhãn khoa trở nên trực quan, dễ hiểu và dễ ghi nhớ hơn. Trải nghiệm này cũng có thể giúp người chăm sóc hình dung rõ hơn về trải nghiệm thị giác của người mắc bệnh, từ đó nâng cao nhận thức đối với việc chăm sóc và theo dõi sức khỏe mắt.

Công trình được thực hiện với sự phối hợp của nhân sự Tập đoàn Y khoa VISI, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của ông Nguyễn Tiến Đức - Giám đốc Vận hành Tập đoàn (Group COO). Nghiên cứu đã chính thức được chấp thuận báo cáo tại ba hội nghị chuyên ngành được tổ chức trong khuôn khổ sự kiện AOC 2026, gồm: The 5th Asia Optometric Congress - Hội nghị Khúc xạ Nhãn khoa Châu Á lần thứ 5; The 10th ASEAN Optometric Conference - Hội thảo Khúc xạ Nhãn khoa Đông Nam Á lần thứ 10; The 5th Optometry Vietnam Conference - Hội thảo Khúc xạ Nhãn khoa Toàn quốc lần thứ 5. Sự kiện dự kiến diễn ra tại Cung Hội nghị Quốc tế Ariyana Đà Nẵng vào ngày 19-20/09/2026, hướng đến kết nối mạng lưới khúc xạ nhãn khoa trong khu vực, chia sẻ những tiến bộ trong chăm sóc mắt và thúc đẩy ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao sức khỏe thị giác tại Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ba công trình của VISTA tạo thành một chuỗi nghiên cứu có sự kế thừa rõ ràng. Tại ICIT 2026, nhóm tập trung vào nền tảng kỹ thuật, phát triển mô hình Vision-Language có khả năng phát hiện, phân loại và giải thích bệnh võng mạc đái tháo đường từ ảnh đáy mắt. Tại ICHSM 2026, nghiên cứu chuyển sang góc độ người dùng, tìm hiểu những yếu tố tác động đến ý định chấp nhận công nghệ mô phỏng hình ảnh bằng AI trong giáo dục sức khỏe mắt. Đến AOC 2026, nhóm tiếp tục đánh giá hiệu quả ứng dụng thực tế, xem xét khả năng của trải nghiệm mô phỏng hình ảnh nhập vai trong việc hỗ trợ người chăm sóc tiếp nhận và hiểu kiến thức nhãn khoa.

Điểm đáng chú ý của VISTA không nằm ở việc một đồ án sinh viên có thêm một sản phẩm công nghệ, mà ở quá trình tiếp tục đặt câu hỏi và kiểm chứng sản phẩm bằng nghiên cứu. Từ khả năng của thuật toán, mức độ chấp nhận của người dùng đến hiệu quả trong giáo dục sức khỏe, nhóm đang mở rộng một ý tưởng ban đầu thành chuỗi nghiên cứu có nhiều hướng tiếp cận.