Sinh viên Singapore thất nghiệp tăng do trí tuệ nhân tạo

Singapore vừa cam kết rót hơn 1 tỉ đô la Singapore (tương đương khoảng 782 triệu USD) để xây dựng một trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI) tầm cỡ thế giới.Tuy nhiên, đằng sau những con số đầu tư ấn tượng, một trong những kiến trúc sư trưởng của chiến lược này lại gióng lên hồi chuông cảnh báo về hướng tiếp cận hiện tại.

Ông Leslie Teo, Giám đốc cấp cao tại AI Singapore – chương trình nghiên cứu và phát triển AI quốc gia được thành lập từ năm 2017 – nhận định rằng quốc gia này đang đối mặt với một rào cản mang tính cấu trúc: quá chú trọng vào việc đào tạo những "người sử dụng" AI, trong khi thứ đất nước thực sự khát khao là những "người kiến tạo" cốt lõi. Trong lúc các doanh nghiệp đang ráo riết ứng dụng công nghệ tự động hóa và cắt giảm mạnh tay lực lượng nhân sự trẻ, định hướng đào tạo này có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với tương lai của nền kinh tế số Singapore.

Nghịch lý đào tạo và cú sốc trên thị trường lao động trẻ

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang định hình lại hoàn toàn cấu trúc chi phí và cách thức vận hành của các doanh nghiệp trên toàn cầu, và Singapore không phải là ngoại lệ. Trong một cuộc phỏng vấn, ông Leslie Teo đã đưa ra một nhận định thẳng thắn và gai góc về thực tế chốn công sở hiện đại: "Nhân viên cấp thấp có chi phí rẻ, nhưng AI thậm chí còn rẻ hơn". Lời khẳng định này phản ánh một xu hướng đáng lo ngại khi các công ty ngày càng ngần ngại trong việc tuyển dụng và đào tạo nhân sự mới ra trường, thay vào đó, họ giao phó các tác vụ cơ bản cho những hệ thống thuật toán tự động.

Sự thay đổi vũ bão này đang để lại những vết xước rõ rệt trên bức tranh thị trường lao động. Theo khảo sát việc làm sinh viên tốt nghiệp thường niên mới nhất của các trường đại học tại Singapore, tỷ lệ sinh viên mới ra trường tìm được việc làm toàn thời gian và dài hạn đã sụt giảm xuống còn 74,4% trong năm 2025, trượt dốc so với mức 79,4% của năm trước đó. Sự sụt giảm này cho thấy các kỹ năng làm việc truyền thống đang dần mất đi sức hút trước những cỗ máy thông minh không biết mệt mỏi.

Để giải quyết bài toán nâng cao kỹ năng cho người dân, công cụ chủ lực hiện tại của chính phủ Singapore là SkillsFuture, một chương trình tín dụng đào tạo quốc gia nhằm trợ cấp các khóa học cho công dân xuyên suốt sự nghiệp của họ. Chỉ tính riêng trong năm 2025, đã có khoảng 606.000 cá nhân tham gia vào các chương trình đào tạo được chính phủ hỗ trợ. Dù tỷ lệ tham gia là những con số biết nói, ông Teo chỉ ra rằng điểm yếu cốt tử của hệ thống này nằm ở tốc độ phản ứng.

Các chương trình đào tạo chính quy đòi hỏi một quy trình thiết kế, phê duyệt và triển khai theo từng bước bài bản. Hậu quả là, vào thời điểm một giáo trình được chính thức thông qua, nội dung của nó có thể đã lỗi thời hàng năm trời so với thực tế của ngành. Trí tuệ nhân tạo là một lĩnh vực mà "những gì bạn biết hôm nay và những gì bạn biết ngày mai có thể hoàn toàn trái ngược nhau", ông Teo nhấn mạnh.

Với bề dày hơn hai thập kỷ công tác tại các tổ chức tài chính hàng đầu như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), quỹ đầu tư quốc gia GIC Pte và tập đoàn công nghệ Grab Holdings Ltd., vị chuyên gia này tin rằng đã đến lúc chính phủ cần phải can thiệp sâu hơn. Khi khu vực tư nhân thoái lui khỏi trách nhiệm hướng dẫn nhân sự trẻ, nhà nước cần phải bước lên và coi việc đào tạo giai đoạn đầu sự nghiệp như một loại hàng hóa công cộng thiết yếu, nhằm đảm bảo lực lượng lao động không bị tụt hậu ngay từ vạch xuất phát.

Nguy cơ phụ thuộc công nghệ và khát vọng làm chủ luật chơi

Đối với ông Teo và các nhà hoạch định chiến lược tại AI Singapore, những rủi ro không chỉ dừng lại ở câu chuyện việc làm hay tỷ lệ thất nghiệp. Trong một thế giới nơi AI đã trở thành ưu tiên chiến lược hàng đầu, các nền kinh tế lớn như Mỹ và Trung Quốc đang rót những khoản ngân sách khổng lồ vào nghiên cứu cơ bản, cơ sở hạ tầng điện toán và thu hút nhân tài để xây dựng năng lực nội địa vững chắc. Cuộc chạy đua vũ trang công nghệ toàn cầu này đặt ra những câu hỏi sinh tử cho các nền kinh tế có quy mô nhỏ hơn như Singapore về cách thức duy trì nhịp độ cạnh tranh.

Rủi ro lớn nhất đối với một quốc gia là việc phó mặc toàn bộ hệ thống AI cho các nền tảng được phát triển từ bên ngoài. Các quốc gia chỉ đơn thuần "sử dụng" công nghệ ngoại nhập sẽ tự tước đi quyền lực định hình cách thức công nghệ đó tiến hóa, cũng như việc nó sẽ phục vụ cho lợi ích của ai. Quá trình phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo luôn tiềm ẩn những định kiến về văn hóa, ngôn ngữ và hệ giá trị cốt lõi của quốc gia tạo ra nó. Do đó, ông Teo đưa ra lời cảnh báo: "Có những quyết định tối quan trọng về công nghệ và kiến trúc hệ thống, nếu bạn không có mặt tại bàn đàm phán, bạn sẽ vĩnh viễn mất đi tiếng nói của mình".

Nhận thức rõ mối đe dọa từ sự phụ thuộc này, Singapore đang nỗ lực hết sức để giành lấy một vị trí xứng đáng tại bàn đàm phán toàn cầu. Dấu ấn đậm nét nhất của nỗ lực này là việc chương trình AI Singapore đã tự chủ phát triển thành công SEA-LION, một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) được thiết kế tinh chỉnh đặc biệt cho hệ sinh thái văn hóa và ngôn ngữ của khu vực Đông Nam Á. Mô hình mang tính bản lề này hiện đang được nhiều doanh nghiệp lớn trong khu vực, điển hình như tập đoàn công nghệ GoTo Group của Indonesia, tích cực ứng dụng vào các hoạt động thực tiễn.

Thành công bước đầu của SEA-LION là một minh chứng cho thấy tiềm năng to lớn của các kỹ sư trong nước. Tuy nhiên, nó cũng đưa Singapore quay trở lại với câu hỏi cốt lõi mang tính định mệnh. Bài toán cuối cùng mà đảo quốc này phải đối mặt không phải là mức độ tham gia vào làn sóng AI sâu rộng đến đâu, mà là năng lực tự chủ thực sự đạt đến cấp độ nào. Nguồn ngân sách hơn 1 tỉ SGD (782 triệu USD) sẽ chỉ phát huy tối đa giá trị nếu nó giải quyết được trăn trở lớn nhất của ông Teo: liệu quốc gia này có thể tự đào tạo và giữ chân một đội ngũ chuyên gia đủ tầm vóc để trực tiếp kiến tạo nên các hệ thống AI cốt lõi, thay vì chỉ tạo ra một lực lượng lao động khổng lồ chỉ biết bấm nút và thao tác trên những cỗ máy do người khác làm chủ.