Sinh viên sử dụng ChatGPT: Công cụ hỗ trợ và mối nguy tiềm ẩn
Việc sinh viên sử dụng ChatGPT khi đang học gây nhiều tranh luận. Công cụ này vừa mang lại lợi ích trong học tập, vừa tiềm ẩn nguy cơ nếu bị lạm dụng, đặt ra yêu cầu quản lý và định hướng phù hợp.
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) những năm gần đây đã tạo ra nhiều thay đổi trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là ở bậc đại học.
Trong đó, ChatGPT là công cụ nổi bật, nhanh chóng trở thành trợ thủ quen thuộc của nhiều sinh viên. Với khả năng trả lời nhanh chóng, tổng hợp thông tin đa dạng và gợi ý cách giải quyết vấn đề, ChatGPT giúp sinh viên rút ngắn thời gian tìm kiếm tài liệu, đồng thời hỗ trợ việc học tập trở nên thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc sử dụng ChatGPT trong môi trường đại học cũng đặt ra không ít lo ngại về nguy cơ làm suy giảm năng lực tư duy và vi phạm nguyên tắc học thuật.
Đối với nhiều sinh viên, ChatGPT mang lại sự tiện lợi khi cần giải thích một khái niệm khó, tóm tắt một vấn đề phức tạp hoặc đề xuất ý tưởng ban đầu cho một bài tập nghiên cứu.
Công cụ này còn hỗ trợ rèn luyện ngoại ngữ, chuẩn bị dàn ý thuyết trình hay soạn thảo văn bản ở mức cơ bản. Nhờ đó, sinh viên tiết kiệm thời gian, tiếp cận thông tin nhanh và có thêm nguồn tham khảo phong phú.
Sự xuất hiện của ChatGPT cũng phần nào giúp thu hẹp khoảng cách giữa những người có khả năng tự học tốt và những người gặp khó khăn trong tiếp cận kiến thức, qua đó tạo thêm cơ hội học tập công bằng hơn.
Kết quả nghiên cứu do Tiến sĩ Greeni Maheshwari, giảng viên cấp cao Đại học RMIT, thực hiện cho thấy 85% sinh viên đánh giá cao các yếu tố như tính dễ sử dụng, khả năng cá nhân hóa và mức độ tương tác khi tiếp cận ChatGPT.
Những yếu tố này có ảnh hưởng đáng kể đến thái độ và hành vi sử dụng công cụ. Ngược lại, cảm nhận về độ tin cậy và mức độ thông minh của ChatGPT không chi phối quyết định sử dụng.
Theo khảo sát, từ 50 đến 70% sinh viên từng sử dụng ChatGPT cho mục đích học tập. Trong số này, 80% dùng để tìm kiếm thông tin và giải đáp thắc mắc, 60% hỗ trợ viết bài luận và làm bài tập, 40% luyện tập ngôn ngữ và cải thiện kỹ năng viết.
Tuy nhiên, những lợi ích này chỉ phát huy khi sinh viên biết cách sử dụng một cách thông minh và có chọn lọc. Trên thực tế, nhiều trường hợp lạm dụng ChatGPT để hoàn thành bài tập, thậm chí sao chép nguyên văn câu trả lời mà không chỉnh sửa hoặc kiểm chứng.
Điều này tiềm ẩn nguy cơ làm mất dần khả năng tự học, tư duy phản biện và sáng tạo cá nhân - vốn là những năng lực cốt lõi trong môi trường đại học. Một công cụ thông minh nếu bị biến thành “lối tắt” sẽ không giúp sinh viên nâng cao tri thức, mà chỉ tạo ra cảm giác học tập bề ngoài, thiếu nền tảng vững chắc.
Bên cạnh đó, ChatGPT không phải lúc nào cũng đưa ra thông tin chính xác. Nội dung được tạo ra đôi khi còn sai lệch, thiếu nguồn trích dẫn hoặc chưa cập nhật. Nếu sinh viên chỉ dựa vào những dữ liệu này để làm luận văn, bài tập hoặc nghiên cứu khoa học mà không kiểm chứng, kết quả học tập dễ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Đây là lý do các trường đại học trên thế giới cũng như tại Việt Nam ngày càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trang bị kỹ năng số và tư duy kiểm chứng thông tin cho sinh viên trong thời đại trí tuệ nhân tạo.
Một vấn đề khác là khía cạnh đạo đức học thuật. Việc sao chép nội dung từ ChatGPT để nộp dưới danh nghĩa sản phẩm của bản thân có thể bị coi là đạo văn, ảnh hưởng đến uy tín và kết quả học tập.
Không ít trường hợp giảng viên phát hiện sinh viên sử dụng AI một cách thiếu minh bạch, dẫn đến kỷ luật. Do đó, sử dụng ChatGPT cần gắn với ý thức trách nhiệm và tuân thủ các quy định học thuật của nhà trường. Thay vì dùng để thay thế, sinh viên nên coi đây là công cụ tham khảo nhằm mở rộng góc nhìn, từ đó phát triển ý tưởng theo cách riêng.
Để hạn chế mặt tiêu cực, nhiều ý kiến cho rằng các trường đại học không nên cấm tuyệt đối ChatGPT, mà cần định hướng sinh viên sử dụng hợp lý.
Một số trường ở nước ngoài đã đưa ra quy định yêu cầu sinh viên phải nêu rõ khi sử dụng AI trong bài tập. Cách tiếp cận này vừa khuyến khích sự trung thực, vừa cho phép khai thác lợi ích công nghệ trong khuôn khổ. Ở Việt Nam, các cơ sở giáo dục đại học cũng có thể tham khảo để xây dựng quy định phù hợp, đồng thời tổ chức tập huấn kỹ năng khai thác AI, giúp sinh viên hiểu cách tận dụng công cụ một cách an toàn và hiệu quả.
Thực tế, sinh viên cũng có những quan điểm khác nhau về việc sử dụng ChatGPT trong học tập. Nguyễn Minh Anh, sinh viên năm thứ 3 Trường đại học Bách khoa TP.HCM cho rằng: “ChatGPT rất hữu ích trong việc tìm tài liệu tham khảo và gợi ý ý tưởng khi làm bài tập nhóm. Tuy nhiên, nếu chỉ sao chép nguyên văn thì sẽ không học được gì. Tôi thường coi đây như một người thầy hỗ trợ, nhưng phần quan trọng vẫn phải do mình tự làm”.
Ý kiến này phản ánh thực tế rằng ChatGPT có thể trở thành công cụ học tập hiệu quả, nhưng chỉ khi sinh viên chủ động và có thái độ sử dụng đúng đắn.
Có thể thấy, ChatGPT không phải mối nguy hại cố hữu đối với sinh viên, mà là một công cụ có tính hai mặt. Lợi ích hay tác hại phụ thuộc phần lớn vào cách người sử dụng tiếp cận và ứng xử.
Trong bối cảnh giáo dục đại học đang thúc đẩy chuyển đổi số, việc định hướng sinh viên biết cách sử dụng trí tuệ nhân tạo đúng chỗ, đúng mục đích và trong khuôn khổ học thuật sẽ là chìa khóa để vừa tận dụng được giá trị của công nghệ, vừa bảo đảm chất lượng đào tạo.
Điều quan trọng là không để sự tiện lợi của AI trở thành cái cớ cho sự lười biếng trí tuệ, mà phải coi đó là chất xúc tác cho việc học tập chủ động, sáng tạo và có trách nhiệm.
