SpaceX: Starlink ghi nhận 164.000 trường hợp có nguy cơ va chạm trong 6 tháng
SpaceX lên tiếng chỉ trích các đối thủ sau hàng loạt vụ suýt va chạm với mạng lưới vệ tinh Starlink của công ty.
Trong một bài viết trên blog đăng hôm 7/10, SpaceX cảnh báo rằng những đơn vị vận hành không chia sẻ dữ liệu về quỹ đạo vệ tinh của họ đang chơi một trò đối đầu nguy hiểm trên quỹ đạo Trái đất.
SpaceX hiện có khoảng 11.000 vệ tinh Starlink trên quỹ đạo. Công ty của Elon Musk cho biết mạng lưới Internet vệ tinh này đã có nguy cơ suýt va chạm với khoảng 650 vệ tinh khác vào năm 2026, trong đó một nửa không chia sẻ thông tin về vị trí và quỹ đạo của chúng.
Trong bài viết, SpaceX đặc biệt cảnh báo về hai vụ suýt va chạm vệ tinh nguy hiểm.
Tháng 8, vệ tinh của SpaceX chỉ cách một vệ tinh khác 134 m. Vệ tinh Starlink buộc phải xoay các tấm pin mặt trời của mình sang tư thế “mỏng như lưỡi dao” để tránh va chạm, sau khi vệ tinh kia bất ngờ thay đổi hướng di chuyển.
SpaceX cho biết một vệ tinh Starlink cũng suýt va chạm với vật thể khác vào tháng 10/2025, sau khi vệ tinh kia thay đổi quỹ đạo. Theo SpaceX, quỹ đạo mới khiến hai vệ tinh có nguy cơ chỉ cách nhau 57 m.
Không phải ai cũng công khai dữ liệu về quỹ đạo của các vệ tinh như SpaceX
SpaceX công khai dữ liệu về quỹ đạo của các vệ tinh Starlink, nhưng không phải nhà vận hành nào cũng làm như vậy. Công ty hàng không vũ trụ Mỹ cho rằng sự thiếu hụt thông tin này đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra va chạm vệ tinh thảm khốc.
Các nhà thiên văn học đã cảnh báo trong nhiều năm rằng số lượng vật thể ngày càng tăng trên quỹ đạo đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra chuỗi va chạm vệ tinh không thể kiểm soát. Kịch bản này có thể tạo ra một đám mây mảnh vỡ khiến một số khu vực trên quỹ đạo Trái đất không còn sử dụng được, thậm chí có thể cản trở hoàn toàn khả năng tiếp cận không gian của nhân loại.
Trong bài viết, SpaceX cho biết mạng lưới Starlink đã phát hiện khoảng 164.000 trường hợp có nguy cơ suýt va chạm trong 6 tháng qua. Công ty đã liên hệ với các nhà vận hành khác để cảnh báo họ về những thiếu sót trong hệ thống đánh giá và phát hiện nguy cơ va chạm. Một số đơn vị thậm chí không biết những vấn đề này tồn tại cho đến khi được SpaceX thông báo.
SpaceX: Phần lớn vệ tinh không chia sẻ dữ liệu quỹ đạo có nguồn gốc từ Trung Quốc
Đây không phải lần đầu SpaceX phàn nàn về tình trạng không gian trên quỹ đạo ngày càng chật chội. Hồi tháng 1, SpaceX thông báo hạ độ cao quỹ đạo khoảng 4.400 vệ tinh Starlink để giảm thiểu nguy cơ va chạm. Động thái này diễn ra vài tháng sau sự cố suýt va chạm với 9 vệ tinh của Trung Quốc.
Theo dữ liệu do SpaceX công bố, phần lớn vệ tinh có những lần tiếp cận gần với Starlink trong năm 2026 nhưng không chia sẻ dữ liệu quỹ đạo đều có nguồn gốc từ Trung Quốc.
SpaceX cũng từng đối mặt với những phàn nàn về quỹ đạo của các vệ tinh Starlink. Năm 2021, Trung Quốc đã khiếu nại với Liên Hợp Quốc rằng hai vệ tinh Starlink suýt va chạm với trạm vũ trụ Thiên Cung của nước này.
SpaceX đang chuẩn bị mở rộng Starlink trên quy mô rất lớn dù đây vốn đã là chòm vệ tinh lớn nhất thế giới với khoảng cách vượt xa các đối thủ. Elon Musk từng cho biết công ty tên lửa này có kế hoạch phóng tới 100.000 vệ tinh Starlink và triển khai khoảng 1 triệu trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo những năm tới.
Bài toán kiểm soát giao thông trên quỹ đạo
Vấn đề mà SpaceX nêu ra cho thấy việc tránh va chạm trên quỹ đạo ngày càng giống bài toán kiểm soát giao thông. Các nhà vận hành không thể chỉ dựa vào việc theo dõi vị trí hiện tại của từng vệ tinh mà còn phải biết chúng sẽ di chuyển như thế nào trong những giờ tiếp theo.
SpaceX cho biết cập nhật dữ liệu quỹ đạo Starlink thường xuyên và cung cấp thông tin dự báo vị trí trong 72 giờ. Công ty cũng duy trì đội ngũ trực 24/7 để phối hợp với các nhà vận hành khác khi phát hiện nguy cơ va chạm. Các nhà vận hành được khuyến khích công khai dữ liệu quỹ đạo, thông tin liên lạc và tình trạng vệ tinh có khả năng điều khiển quỹ đạo.
Hiện SpaceX còn có hệ thống Stargaze, sử dụng các cảm biến sao trên vệ tinh Starlink để quan sát vật thể xung quanh. Stargaze có thể phát hiện những thay đổi quỹ đạo nhanh hơn các phương thức theo dõi truyền thống và tạo cảnh báo tiếp cận gần.
Cảm biến sao là thiết bị quang học trên tàu vũ trụ, dùng camera để quan sát các ngôi sao và xác định chính xác hướng mà vệ tinh đang quay.
Điều đáng lo là khả năng tự điều chỉnh quỹ đạo của một vệ tinh không thể bảo đảm an toàn nếu dữ liệu về vệ tinh khác không đầy đủ hoặc thay đổi quá bất ngờ. Khi một vệ tinh đột ngột đổi quỹ đạo, hệ thống theo dõi và cảnh báo va chạm có thể chỉ có một khoảng thời gian rất ngắn để xác định nguy cơ và đưa ra phương án xử lý. Vì vậy, SpaceX cho rằng việc chia sẻ dữ liệu quỹ đạo chính xác và kịp thời giữa các nhà vận hành là rất quan trọng để giảm nguy cơ va chạm.
Cơ quan Quản lý Viễn thông Liên bang Mỹ (FCC) cũng đặt ra nhiều yêu cầu với Starlink liên quan đến an toàn quỹ đạo. Theo các điều kiện cấp phép, SpaceX phải đánh giá cảnh báo nguy cơ va chạm, thực hiện các biện pháp giảm rủi ro khi cần thiết và phối hợp với nhà vận hành tàu vũ trụ khác. FCC cũng yêu cầu SpaceX theo dõi tình trạng các vệ tinh gặp sự cố và hạn chế việc triển khai thêm trong một số trường hợp nếu số lượng vệ tinh hỏng tích lũy vượt ngưỡng quy định.
Áp lực này sẽ còn lớn hơn khi Starlink tiếp tục mở rộng. Tháng 1/2026, FCC cho phép SpaceX triển khai thêm 7.500 vệ tinh Starlink thế hệ thứ hai. Qua đó, số vệ tinh Starlink thế hệ thứ hai được cấp phép tăng lên 15.000. Đến ngày 7/10, FCC tiếp tục chuẩn bị các quy định mới cho dịch vụ kết nối trực tiếp giữa vệ tinh và điện thoại, lĩnh vực mà SpaceX đang muốn mở rộng mạnh.
Trong khi đó, các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng vấn đề không chỉ nằm ở những vệ tinh đang hoạt động. Hàng chục nghìn vật thể do con người tạo ra đang được theo dõi trên quỹ đạo, bên cạnh lượng lớn mảnh vỡ nhỏ khó phát hiện.
Theo trang thống kê môi trường của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cập nhật ngày 31/7, có khoảng 47.140 vật thể đang được theo dõi trên quỹ đạo Trái đất, với tổng khối lượng hơn 17.000 tấn. Tuy nhiên, đây chỉ là những vật thể đủ lớn để các hệ thống theo dõi phát hiện và lập danh mục. ESA ước tính còn khoảng 68.450 vật thể lớn hơn 10 cm, khoảng 1,5 triệu mảnh vỡ lớn hơn 1 cm đến 10 cm và khoảng 230 triệu mảnh vỡ có kích thước từ 1 mm đến 1 cm.
Điều này khiến mỗi vệ tinh mới được phóng không chỉ tạo thêm năng lực kết nối mà còn làm tăng khối lượng công việc cho hệ thống theo dõi và tránh va chạm. Với Starlink, thách thức không đơn thuần là đưa thêm hàng nghìn vệ tinh lên quỹ đạo, mà còn phải bảo đảm chúng có thể hoạt động an toàn trong môi trường ngày càng đông đúc.