Steve Jobs đưa ‘tập trung’ lên hàng đầu ở Apple, OpenAI và Anthropic đã hiểu vì sao

Trận chiến mới nhất trong cuộc cạnh tranh đắt đỏ nhất lịch sử công nghệ thực ra đã bắt đầu vài năm trước bằng một tin nhắn trên nền tảng Slack.

“Tôi muốn khoe một công cụ mới mà tôi đang mày mò phát triển”, kỹ sư Boris Cherny gửi cho các đồng nghiệp tại Anthropic năm 2024. Chẳng bao lâu sau, cả công ty này đều dùng công cụ đó.

Ngày nay, hàng triệu người biết đến nó với tên gọi Claude Code. Claude Code đã chinh phục Thung lũng Silicon, làm rung chuyển Phố Wall và thậm chí khiến đối thủ lớn nhất của Anthropic là OpenAI phải lao đao.

Trên hành trình đó, Claude Code cũng làm lộ ra một điều cốt lõi về thành công trong kinh doanh.

Từ rất lâu trước khi Boris Cherny (hiện phụ trách Claude Code) gửi tin nhắn định mệnh ấy, các nhà sáng lập Anthropic đã chọn một chiến lược có phần ngược đời nhưng lại định hình toàn bộ công ty: Tập trung vào lập trình viên và khách hàng doanh nghiệp thay vì người dùng phổ thông.

Chính quyết định này khiến các kỹ sư Anthropic có cái nhìn rất rõ ràng về bản sắc công ty. Và khi được giao nhiệm vụ xây dựng một công cụ lập trình AI, Boris Cherny biết chính xác người dùng của mình là ai. Kết quả là Claude Code ra đời.

Sự tập trung đó đã biến một dự án phụ thành sản phẩm chủ lực của cả công ty khởi nghiệp AI có trụ sở ở thành phố San Francisco (Mỹ).

Trong bất kỳ lĩnh vực kinh doanh nào, tập trung là một lợi thế. Song, điều này đặc biệt quan trọng trong ngành mà khả năng là vô hạn và mức độ cạnh tranh mang tính sống còn. Khi các công ty có thể xây dựng gần như bất cứ thứ gì, điều khó nhất lại là biết không nên xây cái gì.

OpenAI đang học bài học đó theo cách không hề dễ dàng. Tuần này, các lãnh đạo OpenAI đang tái định hướng công ty và gấp rút điều chỉnh chiến lược để đáp ứng nhu cầu về năng suất kinh doanh trong doanh nghiệp.

Đây là một sự chuyển hướng đáng chú ý của gã khổng lồ đã gần như tạo ra thị trường AI cho người dùng phổ thông với ChatGPT - sản phẩm AI phổ biến nhất đến nay. Tuy nhiên, ngày càng nhiều người và doanh nghiệp đang dành thời gian và tiền bạc cho Claude của Anthropic hay Google Gemini.

Khi AI tiến hóa, từ chỉ trò chuyện sang làm việc thay con người, OpenAI buộc phải thích nghi.

“Chúng ta không thể bỏ lỡ khoảnh khắc này chỉ vì bị phân tâm bởi những dự án bên lề”, bà Fidji Simo, Giám đốc điều hành mảng ứng dụng của OpenAI, nói với nhân viên.

Thật trùng hợp, công ty từng viết ra cẩm nang về cách chống lại sự phân tâm lại ở gần đó, trong thung lũng Silicon. “Chìa khóa của chúng tôi là sự tập trung, mà cốt lõi là bỏ qua những việc không quan trọng, chỉ giữ lại những việc thực sự đáng làm”, Tim Cook (Giám đốc điều hành Apple) từng nói.

“Tập trung” là ưu tiên hàng đầu

Nguyên tắc này đã là nền tảng của Apple suốt 50 năm. Ngay từ những ngày đầu, Apple đã công bố một tài liệu triết lý, trong đó nhấn mạnh “tập trung” là ưu tiên hàng đầu.

“Để làm tốt những việc quyết định làm, chúng ta phải loại bỏ tất cả những cơ hội không quan trọng”, Mike Markkula, nhà đầu tư đầu tiên và từng là Chủ tịch Apple, viết.

Nửa thế kỷ sau, Tim Cook diễn đạt lại: “Bạn phải nói không với rất nhiều ý tưởng thực sự tốt, để có chỗ cho những ý tưởng xuất sắc”.

Giống nhiều ý tưởng xuất sắc khác của Apple, nguyên tắc này xuất phát từ Steve Jobs. Ông có thể khiến công chúng hào hứng với lời hứa one more thing (một điều nữa), nhưng luôn tin vào sức mạnh của việc làm ít thứ hơn.

Chiến lược tập trung như vậy không tự nhiên có ở tất cả các doanh nhân ngày nay, dù họ lớn lên ngưỡng mộ Steve Jobs. Khi khởi nghiệp, người sáng lập cần sáng tạo, không ngừng nghỉ, có phần “ảo tưởng” và cực kỳ tham vọng. Gần như tất yếu, họ nhanh chóng chán những gì đã xây dựng và muốn làm thứ mới. Chính động lực đã thúc đẩy người sáng lập làm một việc, lại tiếp tục kéo họ sang việc tiếp theo.

Song khi bán NeXT và quay lại Apple, Steve Jobs đã cứu công ty bằng cách đơn giản hóa dòng sản phẩm. Ông đã thu hẹp trọng tâm tổ chức vào ma trận 2x2: người tiêu dùng và chuyên nghiệp, máy tính để bàn (desktop) và máy tính xách tay (laptop). Sự rõ ràng đến từng chi tiết của Steve Jobs đã dẫn đến ra đời của những sản phẩm kỳ diệu. Bằng cách bỏ qua PDA, Apple đã có nguồn lực để sản xuất iPod, sau đó là iPhone.

Nói cách khác, huyền thoại Apple loại bỏ những cơ hội không quan trọng để theo đuổi những điều đúng đắn.

“Tôi thực sự tự hào về những thứ chúng tôi chưa làm, cũng như những gì chúng tôi đã làm”, Steve Jobs nói năm 2008.

OpenAI và Anthropic: Hai hướng đi khác biệt

Một năm qua, OpenAI đã cố gắng làm mọi thứ: công cụ tạo video, trình duyệt web, quảng cáo trong ChatGPT, thiết bị phần cứng bí mật… Đáng chú ý nhất là nền tảng lập trình AI Codex, hiện là một phần trong kế hoạch “siêu ứng dụng” của công ty.

Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, mô tả cách tiếp cận này như “đặt cược vào hàng loạt startup” bên trong chính công ty. Song khi đến lúc tập trung vào những canh bạc có khả năng thắng lợi, những người sáng lập thường cần người vận hành giỏi. Sam Altman đã chiêu mộ Fidji Simo, cựu giám đốc điều hành Instacart từng lãnh đạo ứng dụng Facebook, để làm đúng điều đó.

“Khi những hướng đi mới bắt đầu hiệu quả, điều quan trọng là phải tập trung gấp đôi vào chúng”, Fidji Simo viết trên mạng xã hội X tuần này.

Tại Anthropic, Giám đốc điều hành Dario Amodei lại chọn hướng đi hoàn toàn khác: Đặt cược vào ít thứ hơn, không trình duyệt, không video, không thiết bị phần cứng. Khi mua quảng cáo tại Super Bowl (trận chung kết Giải bóng bầu dục quốc gia Mỹ) vào tháng 2 vừa qua, Anthropic chỉ để khoe về việc giữ cho Claude không có quảng cáo và “đá xoáy” ChatGPT vì điều này.

Trong phần lớn giai đoạn bùng nổ AI, việc các công ty AI hàng đầu có giữ kỷ luật hay bị phân tán dường như không quan trọng. OpenAI từng dẫn trước quá xa khiến khó ai nghĩ đối thủ nào có thể bắt kịp. Song trong năm qua, cuộc đua AI đã trở nên gay cấn hơn. Cách đây không lâu, OpenAI đột nhiên thấy mình chịu áp lực dữ dội từ sự trỗi dậy của Google đến mức Sam Altman đã tuyên bố “báo động đỏ”.

Trong khi đó, Anthropic tiếp tục tập trung vào một loại mã khác.

Claude Code được phát hành ra công chúng năm ngoái, vài tháng sau khi xuất hiện trên màn hình của Boris Cherny. Anthropic kiếm tới 80% doanh thu từ doanh nghiệp và nhóm khách hàng này rất ưa chuộng sản phẩm của họ. Công cụ lập trình AI của Anthropic vốn đã rất mạnh tiếp tục được cải tiến, trở nên tốt hơn nữa.

Đến cuối năm 2025, khi OpenAI đang cạnh tranh gay gắt với Google, Anthropic đã phát hành mô hình Claude Opus 4.5 mạnh mẽ đến mức biến những người không biết lập trình thành nhà phát triển, và khiến những lập trình viên thực thụ cảm thấy như được gắn động cơ phản lực. Nó biến kỹ năng lập trình, vốn rất giá trị, thành việc đơn giản là nói cho Claude biết bạn cần viết gì.

Điều đó cho thấy vì sao lựa chọn thông minh nhất trong AI là nói “không” với gần như mọi thứ và nói “có” với người đang miệt mài phát triển một công cụ hoàn toàn mới.