Sử dụng AI tại nơi làm việc: Càng dùng nhiều, càng năng suất

Một trong những nghiên cứu lớn nhất về tác động của AI tại nơi làm việc vừa được PwC công bố, mang đến những phát hiện bất ngờ. Trái ngược với những lo ngại rằng AI sẽ thay thế con người, dữ liệu cho thấy những người sử dụng AI thường xuyên đang gặt hái được những lợi ích đáng kể - từ năng suất cao hơn đến cảm giác an toàn trong công việc tốt hơn.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là mức độ sử dụng AI vẫn còn khá thấp. Chỉ có 14% nhân viên báo cáo sử dụng các công cụ AI tạo sinh mỗi ngày (tăng nhẹ từ 12% năm ngoái) và chỉ một nửa số người được khảo sát (54%) đã từng sử dụng AI cho công việc của họ trong năm qua.

Khoảng cách giữa người dùng và người không dùng

Con số thực sự gây ấn tượng nằm ở sự chênh lệch giữa những người sử dụng AI hằng ngày và những người không dùng. Những người dùng AI thường xuyên báo cáo những lợi ích rõ rệt: 92% cảm thấy năng suất được cải thiện (so với 58% ở nhóm không dùng), 58% cảm thấy an toàn hơn về công việc (so với 36%), và 52% có mức lương tốt hơn (so với 32%).

Những con số này không chỉ là những cảm nhận chủ quan. Chúng phản ánh một thực tế: những người biết cách tận dụng AI đang có lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với đồng nghiệp của họ. Câu hỏi đặt ra không phải là liệu AI có giúp ích hay không, mà là tại sao chỉ có một thiểu số nhỏ người lao động đang tận dụng được lợi thế này.

Nếu việc sử dụng AI tạo sinh hằng ngày còn thấp (14%), thì việc sử dụng tác nhân AI (agentic AI) - các hệ thống AI có khả năng tự động thực hiện các tác vụ phức tạp - còn thấp hơn nhiều, chỉ có 6%. Báo cáo của PwC chỉ ra rằng điều này có thể liên quan đến cơ hội đào tạo và phát triển nghề nghiệp không đồng đều.

Trong khi 72% lãnh đạo cấp cao và 66% quản lý cảm thấy họ có đủ nguồn lực học tập, chỉ có 51% nhân viên không giữ chức vụ quản lý có cùng cảm giác này. Khoảng cách này tạo ra một vấn đề nghiêm trọng: những người cần AI nhất để nâng cao năng suất lại là những người ít được tiếp cận với đào tạo và hỗ trợ nhất.

Thêm vào đó, với chỉ 43% người lao động được tăng lương năm ngoái và 35% cảm thấy quá tải ít nhất một lần mỗi tuần, động lực để tiến bộ có thể thấp và sự muốn thay đổi cách làm việc có thể không còn nhiều. Khi con người đã kiệt sức, việc học một công cụ mới - dù nó có hữu ích đến đâu - có thể trở thành gánh nặng thêm thay vì giải pháp.

Tái định nghĩa quan hệ giữa con người và máy móc

Pete Brown, Lãnh đạo Lực lượng lao động Toàn cầu của PwC, nhấn mạnh: "Bản thân công việc cần được thiết kế lại và mối quan hệ đối tác giữa con người và máy móc cần được tái định nghĩa. Việc làm đúng điều này sẽ quyết định liệu AI tạo sinh có trở thành động cơ thực sự cho tăng trưởng và hòa nhập, hay chỉ là một cơ hội bị bỏ lỡ".

Đây là lời cảnh báo quan trọng. AI không tự động mang lại lợi ích - nó đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong cách chúng ta tổ chức công việc, đào tạo nhân viên và xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Nếu chỉ đơn giản triển khai công cụ mà không có chiến lược rõ ràng, doanh nghiệp có nguy cơ tạo ra sự phân hóa giữa những người có thể và không thể sử dụng AI.

Để tận dụng tối đa tiềm năng của AI, PwC đề xuất các doanh nghiệp thực hiện bốn bước cụ thể. Thứ nhất, thừa nhận sự không chắc chắn mà nhân viên đang cảm thấy, đặc biệt là ở các vị trí cơ bản. Giải quyết những mối lo ngại này và mở rộng đối thoại sẽ giúp họ cảm thấy được hỗ trợ hơn. Nicki Wakefield, Lãnh đạo Khách hàng & Ngành toàn cầu của PwC, nhấn mạnh: "Người lao động phát triển tốt khi họ hiểu kế hoạch - sự liên kết với lãnh đạo giúp động lực tăng lên 78%".

Thứ hai, doanh nghiệp cần truyền đạt rõ ràng tầm nhìn của họ về AI, bao gồm cả việc họ thấy AI có thể hỗ trợ ở đâu và những công cụ nào họ dự định sử dụng. Sự mơ hồ chỉ tạo ra lo lắng, trong khi sự minh bạch xây dựng niềm tin.

Thứ ba, việc tiếp cận các cơ hội đào tạo là điều bắt buộc. Không phải chỉ đào tạo cho lãnh đạo và quản lý, mà phải đảm bảo tất cả nhân viên - đặc biệt là những người ở tuyến đầu - đều có cơ hội học cách sử dụng AI hiệu quả.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần dành thời gian để nhân viên khám phá và thử nghiệm các công cụ này. Học AI không phải chỉ là tham gia một khóa đào tạo, mà là quá trình thực hành, sai sót và cải thiện liên tục. Nếu nhân viên không có thời gian để thử nghiệm, họ sẽ không bao giờ cảm thấy tự tin khi sử dụng.

Cơ hội hay khoảng cách?

Nghiên cứu của PwC vẽ nên một bức tranh phức tạp về AI tại nơi làm việc. Một mặt, những người sử dụng AI đang thực sự hưởng lợi - họ năng suất hơn, hạnh phúc hơn và có mức lương tốt hơn. Mặt khác, phần lớn lực lượng lao động vẫn chưa tận dụng được công nghệ này, tạo ra một khoảng cách ngày càng lớn.

Câu hỏi then chốt không phải là liệu AI có tốt cho người lao động hay không - câu trả lời rõ ràng là có. Câu hỏi thực sự là: làm thế nào để đảm bảo tất cả người lao động, không chỉ một thiểu số may mắn, đều có thể tiếp cận và hưởng lợi từ công nghệ này?

Nếu các doanh nghiệp không giải quyết được vấn đề này ngay bây giờ, họ có nguy cơ tạo ra một lực lượng lao động phân tầng - nơi một nhóm nhỏ thành thạo AI tiến xa, trong khi đa số còn lại bị bỏ lại phía sau. Và đó chính xác là định nghĩa của một "cơ hội bị bỏ lỡ" mà Pete Brown đã cảnh báo.

Thời điểm để hành động là bây giờ. AI không đợi ai cả, và những doanh nghiệp biết cách khai thác nó một cách có trách nhiệm và toàn diện sẽ là những người chiến thắng trong kỷ nguyên mới này.