Sự hiện diện của diễn viên AI tại lễ trao giải CinemaCon gây tranh cãi

Điều đáng nói là màn trình diễn này được tạo ra hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo (AI), bởi Kilmer đã qua đời vào năm ngoái ở tuổi 65 do căn bệnh viêm phổi. Trong đoạn giới thiệu (trailer) vừa được ra mắt, nhân vật của ông là Cha Fintan – một linh mục Công giáo kiêm nhà tâm linh học người bản địa – đã xuất hiện với diện mạo ở nhiều độ tuổi khác nhau, khép lại bằng câu thoại mang nhiều hàm ý: "Đừng sợ người chết và cũng đừng sợ ta".

Bộ phim lịch sử này được xây dựng dựa trên câu chuyện có thật về hai nhà khảo cổ học Ann và Earl Morris. Ngay từ tháng trước, khi các nhà sản xuất thông báo về việc ứng dụng AI tạo sinh để tái tạo hình ảnh của một nghệ sĩ đã khuất, dự án đã lập tức trở thành chủ đề nóng, gây ra nhiều luồng ý kiến trái chiều trong dư luận. Nhận thức được tính nhạy cảm của vấn đề, nhà biên kịch kiêm đạo diễn Coerte Voorhees và anh trai là nhà sản xuất John Voorhees đã lên tiếng giải thích trong một phiên thảo luận.

Họ khẳng định bản thân đã xử lý vấn đề một cách có đạo đức thông qua việc hợp tác chặt chẽ với các con của Kilmer cũng như nghiệp đoàn diễn viên. Dù vậy, đạo diễn Coerte Voorhees vẫn thận trọng khi tránh gọi đây là một "màn trình diễn của Val Kilmer", mà chỉ mô tả một cách chừng mực rằng: "Val Kilmer đã truyền cảm hứng cho màn trình diễn này".

Những lo ngại từ giới làm nghề về diễn viên AI

Quá trình đưa một diễn viên AI lên màn ảnh được kiểm soát bởi các quy định khắt khe, vốn là kết quả của một cuộc đấu tranh kéo dài giữa các hãng phim và Hiệp hội Diễn viên Màn ảnh – Liên đoàn Nghệ sĩ Truyền hình và Phát thanh Mỹ (SAG-AFTRA). Cuộc đàm phán căng thẳng này là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến cuộc đình công lịch sử làm tê liệt ngành công nghiệp Hollywood vào năm 2023. Để giải quyết bế tắc, hai bên đã thống nhất một bản hợp đồng quy định rõ cách thức và thời điểm các "diễn viên AI" được phép sử dụng.

Theo hợp đồng này, công nghệ AI ứng dụng trong diễn xuất được chia thành nhiều hạng mục. Trong đó, hạng mục "diễn viên tổng hợp" (synthetic performers) đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ nhất. Đây là những "diễn viên" ảo được lập trình hoàn toàn bằng máy tính và không dựa trên nguyên mẫu của bất kỳ cá nhân có thật nào. Điển hình là nhân vật Tilly Norwood do công ty sản xuất Particle6 tạo ra với mục đích trở thành một nhân vật hoàn toàn nguyên bản. Sự xuất hiện của những thực thể này dấy lên lo ngại rằng các công ty công nghệ đang âm thầm loại bỏ nhu cầu sử dụng diễn viên người thật.

Cho đến nay, nhân vật ảo Norwood mới chỉ góp mặt trong một tác phẩm duy nhất là tiểu phẩm hài AI Commissioner. Tờ The Guardian đã đánh giá tiểu phẩm này là "hoàn toàn không buồn cười", trong khi nữ diễn viên Natasha Lyonne gọi việc tạo ra Norwood chỉ là một "chiêu trò gieo rắc sự sợ hãi" và gây xao nhãng, chứ không phải là tương lai của ngành công nghiệp.

Bất chấp những lời chỉ trích, một số nhà làm phim như Timur Bekmambetov – đạo diễn phim Mercy và là người sáng tạo ra định dạng phim "Screenlife" (Searching 2018, War of the Worlds 2025) – lại đang có kế hoạch phổ biến loại công cụ này trên toàn Hollywood. Trái ngược với Bekmambetov, nhiều nhà sáng tạo khác, bao gồm đạo diễn Rian Johnson của bộ phim Knives Out, đã lên tiếng phản đối và cho rằng sự xâm nhập của AI vào công việc làm phim đang "làm cho mọi thứ trở nên tồi tệ hơn về mọi mặt".

Chỉnh sửa kỹ thuật số và thách thức đối với các giải thưởng nghệ thuật

Bên cạnh các diễn viên ảo hoàn toàn, một hạng mục khác liên quan đến việc tái tạo người thật cũng đang thu hút sự quan tâm, bao gồm các bản sao kỹ thuật số dựa trên việc làm (employment-based digital replicas). Công nghệ này được sử dụng cho một diễn viên đang tham gia dự án nhằm bổ sung hoặc nâng cao màn trình diễn của họ. Khái niệm chỉnh sửa kỹ thuật số thường yêu cầu sự đồng ý có hiểu biết từ người biểu diễn, nhưng vẫn tồn tại những ngoại lệ cho phép các nhà sản xuất "sửa chữa ở khâu hậu kỳ", chẳng hạn như thay đổi ngoại hình hoặc giọng điệu.

Thực tế, việc sử dụng công nghệ máy tính để hỗ trợ hoặc điều chỉnh công việc của diễn viên đã xuất hiện từ trước cuộc cách mạng AI. Trở lại năm 2019, các bộ phim đình đám như Gemini Man, Captain Marvel, It Chapter Two hay The Irishman từng phải đối mặt với làn sóng chỉ trích khi áp dụng "công nghệ trẻ hóa kỹ thuật số" để thay đổi khuôn mặt của các ngôi sao. Vào thời điểm đó, công nghệ này bị đánh giá là tạo ra kết quả thiếu chân thực, đồng thời bị chỉ trích vì tước đi cơ hội của các diễn viên trẻ tiềm năng.

Tuy nhiên, chủ đề chỉnh sửa kỹ thuật số một lần nữa trở thành tâm điểm trong cuộc đua giải Oscar năm 2025. Nguồn tin từ Red Shark News tiết lộ rằng những người sáng tạo bộ phim The Brutalist đã sử dụng AI để tinh chỉnh ngữ điệu tiếng Hungary của nam diễn viên Adrien Brody.

Đáng chú ý, Brody đã được đề cử và sau đó giành chiến thắng ở hạng mục Nam diễn viên chính xuất sắc nhất cho vai diễn này. Sự việc đã gây ra một cuộc tranh luận lớn về tính minh bạch trong nghệ thuật, dẫn đến việc Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ (AMPAS) phải xem xét quy định bắt buộc các nhà làm phim phải công khai việc sử dụng AI hỗ trợ trước khi tiến hành bỏ phiếu đề cử.

Bản sao kỹ thuật số và di sản để lại của Val Kilmer

Hạng mục liên quan trực tiếp nhất đến sự xuất hiện của Val Kilmer trong As Deep as the Grave được gọi là "bản sao kỹ thuật số được tạo độc lập". Hạng mục này bao gồm các dự án tạo ra hình ảnh kỹ thuật số của một người trình diễn cụ thể mà người đó không trực tiếp tham gia vào tác phẩm. Bóng ma của việc "hồi sinh" những người nổi tiếng đã xuất hiện từ năm 2019, khi công ty Magic City Films tuyên bố có bản quyền để tái tạo kỹ thuật số huyền thoại James Dean cho một bộ phim mới.

Dù dự án đó không bao giờ thành hình, nó đã mở ra một tiền lệ mới. Khi công nghệ ngày càng phổ biến, nhiều ngôi sao đã chủ động cấp phép sử dụng hình ảnh của họ. Cuối năm ngoái, hai tên tuổi lớn là Michael Caine và Matthew McConaughey đã cho phép công ty AI ElevenLabs sử dụng giọng nói của mình trên một nền tảng thương mại, nơi các nhà quảng cáo có thể trả tiền để sử dụng giọng nói của người nổi tiếng.

Tương tự, tổ chức quản lý di sản của Val Kilmer đã chính thức cấp phép cho việc nhân bản kỹ thuật số nam diễn viên. Phía gia đình nhận được thù lao và đồng thời cung cấp các cảnh quay lưu trữ để hỗ trợ quá trình sản xuất. Bản thân Kilmer cũng không xa lạ gì với AI khi còn sống. Sau khi mất đi giọng nói tự nhiên do quá trình điều trị ung thư vòm họng và hai lần phẫu thuật mở khí quản, ông đã tìm đến một công ty phần mềm AI để tái tạo lại giọng nói của mình. Giọng nói mang tính biểu tượng này cũng từng được chỉnh sửa kỹ thuật số để phục vụ cho lần xuất hiện cuối cùng của ông trên màn ảnh trong tác phẩm Top Gun: Maverick.

Theo chia sẻ từ đoàn làm phim, Kilmer vốn đã ký hợp đồng tham gia As Deep as the Grave từ nhiều năm trước. Khi ông buộc phải rút lui vì lý do sức khỏe, các nhà sáng tạo đã quyết định tiếp tục quay phim mà không có nhân vật Cha Fintan thay vì tìm người đóng thế. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, họ nhận ra câu chuyện thực sự cần đến nhân vật này và quyết định đề xuất ý tưởng dùng AI với các con của Kilmer. Đạo diễn Voorhees chia sẻ: "Chúng tôi rất vui khi họ cảm thấy hào hứng và ủng hộ ý tưởng này. Chúng tôi sẽ không thực hiện điều đó trừ khi tất cả mọi người đều cho rằng nó sẽ hoạt động đúng đắn".

Để đảm bảo tính công bằng, SAG-AFTRA quy định rằng các diễn viên AI phải được trả thù lao ngang bằng với diễn viên là con người. Nguyên lý này nhằm đảm bảo rằng việc "chọn sử dụng con người thay vì AI sẽ là lựa chọn tài chính thông minh nhất" cho các hãng phim. Thế nhưng, phần lớn hợp đồng lại phụ thuộc vào những ngôn từ mang tính khái quát, yêu cầu các bên phải "thừa nhận tầm quan trọng của diễn xuất con người" và hành động "thiện chí" với nhau. Các luật sư giải trí nhận định đây là một tiêu chuẩn thực thi mơ hồ, rất khó để kiểm chứng.

Bất chấp những tranh cãi về pháp lý và đạo đức, sự xuất hiện của Kilmer vẫn là một điểm nhấn đáng chú ý. Các nhà sản xuất tiết lộ "phiên bản AI" của Kilmer sẽ xuất hiện trên màn ảnh trong 1 giờ 17 phút. Dù tổng thời lượng của tác phẩm chưa được công bố, họ khẳng định bộ phim còn dài hơn thế rất nhiều. As Deep as the Grave dự kiến sẽ chính thức ra mắt khán giả vào cuối năm nay, tiếp tục đặt ra những câu hỏi lớn về tương lai của nghệ thuật diễn xuất trong kỷ nguyên số.