Sự thật tâm lý đằng sau phông chữ có chân của các nền tảng AI

Không chỉ cạnh tranh về công nghệ, các công ty AI giờ đây còn chạy đua trong việc xây dựng hình ảnh thân thiện hơn với người dùng. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất lại nằm ở chi tiết tưởng như rất nhỏ, đó là phông chữ.

Nếu để ý gần đây, người dùng có thể nhận thấy nhiều nền tảng AI như Claude, Perplexity hay Runway đều đang chuyển sang sử dụng các kiểu chữ có chân (serif) thay vì những phông chữ không chân (sans-serif) vốn thống trị ngành công nghệ trong nhiều năm qua.

Khi AI muốn "giống con người" hơn

Trong thế giới thiết kế, serif là nhóm phông chữ có các nét nhỏ ở đầu hoặc cuối ký tự, tiêu biểu như Times New Roman. Loại chữ này thường xuất hiện trong sách, báo và các tài liệu học thuật.

Theo nhà thiết kế và nghiên cứu kiểu chữ Keya Vadgama, xu hướng này phản ánh nỗ lực của các công ty AI nhằm tạo cảm giác gần gũi và giàu tính con người hơn.

"AI vốn bị xem là lạnh lùng, vô cảm và thiếu quan điểm riêng. Việc sử dụng serif giống như một cách để các công ty gửi thông điệp rằng phía sau sản phẩm vẫn là những con người thật", Vadgama nhận định.

Keya Vadgama gọi hiện tượng này là "sự phục hưng của phông chữ serif" (serif renaissance), khi ngày càng nhiều doanh nghiệp công nghệ lựa chọn kiểu chữ gắn liền với sách vở và văn hóa đọc thay vì phong cách tối giản, hiện đại vốn quen thuộc trong giới công nghệ.

Tâm lý tin tưởng bắt đầu từ... kiểu chữ

Các chuyên gia cho rằng việc lựa chọn phông chữ không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ. Ali S. Qadeer, Trưởng khoa Thiết kế đồ họa tại Trường Nghệ thuật và Thiết kế Ontario (Canada), cho biết trên Wired, serif từ lâu đã gắn liền với tri thức, học thuật và có độ tin cậy.

Như phông chữ Times New Roman trong nhiều thập kỷ xuất hiện trên sách giáo khoa, báo chí và các bộ bách khoa toàn thư. Chính vì vậy, kiểu chữ này vô tình tạo ra cảm giác uy tín và đáng tin hơn trong nhận thức của nhiều người.

"Đối với công chúng, serif thường gợi liên tưởng đến học thuật và kiến thức", Qadeer cho biết.

Ông lấy ví dụ về Claude - chatbot của Anthropic - khi giao diện sử dụng nền màu ngà giống trang sách cùng phông chữ serif, mang lại cảm giác như đang đọc một cuốn sách hơn là tương tác với một cỗ máy.

Ngược lại, các kiểu chữ không chân như Arial, Helvetica hay Calibri thường bị xem là quá "máy móc", lạnh lùng và mang đậm dấu ấn của thời đại kỹ thuật số.

Nỗ lực làm mềm hình ảnh của ngành AI

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh AI ngày càng vấp phải nhiều tranh cãi liên quan đến quyền riêng tư, bản quyền và nguy cơ thay thế lao động con người.

Theo Qadeer, việc chuyển sang các thiết kế mang hơi hướng truyền thống là một phần trong chiến lược xây dựng hình ảnh mới của ngành công nghệ.

"Tôi tin đây là nỗ lực nhằm làm dịu những lo ngại của công chúng. Hình ảnh công nghệ vô trùng và lạnh lẽo từng thống trị suốt 20 năm qua giờ đang mang nhiều ý nghĩa tiêu cực hơn trước", ông nói.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đánh giá tích cực về xu hướng này.

Trên mạng xã hội, một số người dùng cho rằng việc các công ty AI đồng loạt sử dụng serif đang khiến thiết kế trở nên na ná nhau, thiếu cá tính và ngày càng giống một dạng "công thức" mới.

Thậm chí, một số nhà phê bình gọi hiện tượng này là "tasteslop" - thuật ngữ dùng để mô tả những sản phẩm được tạo ra nhằm mang vẻ ngoài tinh tế, sang trọng nhưng thực chất khá khuôn mẫu và thiếu bản sắc.

Serif có thể thay đổi cảm nhận, nhưng không thay đổi về bản chất

Nhà thiết kế Yitong Zhang cho rằng xu hướng serif không phải là điều đáng lo ngại, mà đơn giản phản ánh quá trình trưởng thành trong thiết kế của các sản phẩm AI. Ông ví điều này giống như một thiếu niên đang thử nghiệm nhiều phong cách khác nhau để tìm ra bản sắc riêng.

Dù vậy, Vadgama cho rằng việc sử dụng serif đôi khi có thể tạo ra cảm giác "đánh bóng hình ảnh".

"Bạn có thể dùng Times New Roman hay thậm chí Comic Sans. Điều đó không làm thay đổi thực tế rằng đây vẫn là nền tảng AI", cô nói.

Theo các chuyên gia, kiểu chữ có thể ảnh hưởng đến cảm nhận của người dùng về sự tin cậy, chuyên nghiệp hoặc thân thiện. Tuy nhiên, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là chất lượng sản phẩm và cách công nghệ được sử dụng trong thực tế. Nói cách khác, một phông chữ có thể khiến AI trông gần gũi hơn, nhưng không thể thay đổi bản chất của công nghệ đứng phía sau nó.