Tài sản mã hóa Mỹ đang ‘mông lung’ vì hai đạo luật dang dở
Ngày 30/7, hạn chót thực tế để Thượng viện Mỹ khởi động bỏ phiếu Đạo luật CLARITY, bộ luật tái cấu trúc thị trường tài sản mã hóa Mỹ trôi qua mà không có phiên bỏ phiếu nào được lên lịch.
12 ngày trước đó, 6 cơ quan liên bang cũng lỡ hạn chót hoàn tất bộ quy tắc cho Đạo luật GENIUS, đạo luật stablecoin đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ, được ký thành luật đúng một năm trước.
Hai thất bại liên tiếp phơi bày một nghịch lý: Mỹ đã thể hiện ý chí chính trị chưa từng có để đưa thị trường tài sản mã hóa hàng trăm tỉ USD vào khuôn khổ, nhưng bộ máy nhà nước đều chưa theo kịp tham vọng đó.
"Luật chơi" tài sản mã hóa vẫn còn trên giấy
Ngày 18/7/2025, Tổng thống Donald Trump ký Đạo luật Định hướng và Thiết lập Đổi mới Quốc gia cho Stablecoin Hoa Kỳ (GENIUS). Đây là lần đầu tiên nước Mỹ có một bộ luật liên bang quản lý loại tiền mã hóa được neo giá 1:1 với tiền thật này. Thị trường stablecoin từng đạt đỉnh 322 tỉ USD vào tháng 5/2026.
Đạo luật GENIUS yêu cầu mọi tổ chức phát hành stablecoin tại Mỹ phải được cấp phép, duy trì dự trữ 100% bằng trái phiếu Kho bạc Mỹ hoặc tiền gửi có bảo hiểm liên bang, tuân thủ các quy định chống rửa tiền. Rào cản còn cao hơn đối với tổ chức phát hành nước ngoài. Bộ Tài chính phải xác nhận rằng khung pháp lý của quốc gia đó "tương đương" với tiêu chuẩn Mỹ trước khi stablecoin của họ được phép lưu hành trên thị trường Mỹ.
Về lý thuyết, đây là một bước ngoặt. Nhưng luật liên bang Mỹ không vận hành nhanh như vậy. Quốc hội Mỹ đặt ra nguyên tắc khung, còn việc cụ thể hóa thuộc về các cơ quan hành pháp, thông qua ban hành quy tắc riêng. Đạo luật GENIUS ấn định hạn chót 18/7 để thành lập các quy tắc.
Ngày 18/7 đã qua, nhưng 6 cơ quan liên bang bao gồm Cục Dự trữ Liên bang, Cục Kiểm soát Tiền tệ (OCC), Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC), Cục Quản lý Tín dụng Quốc gia (NCUA), cùng hai đơn vị thuộc Bộ Tài chính là FinCEN và OFAC đều chưa hoàn tất các bộ quy tắc thực thi.
Theo CoinDesk, 6 cơ quan Mỹ này đã công bố tổng cộng 10 dự thảo quy tắc nhưng không bản nào hoàn thành đầy đủ quy trình lấy ý kiến công chúng và ban hành chính thức. Một số thời hạn góp ý vẫn còn đang mở đến tháng 8.
Điều khoản dự phòng trong luật quy định rằng GENIUS sẽ có hiệu lực thi hành vào ngày 18/1/2027, bất kể các cơ quan có hoàn tất quy tắc hay không. Điều này tạo ra tình huống chưa có tiền lệ khi các tổ chức phát hành stablecoin sẽ phải tuân thủ một bộ luật mà chính bộ máy hành pháp chưa kịp hướng dẫn cách tuân thủ.
Tuy nhiên, thị trường không đợi chính quyền Mỹ. Dữ liệu quý I/2026 cho thấy khối lượng giao dịch stablecoin đạt mức kỷ lục 21,5 nghìn tỉ USD sau khi loại bỏ giao dịch tự động. Lượng USDT của Tether giảm khoảng 3 tỉ USD, lần sụt giảm đầu tiên kể từ năm 2022. Ngược lại, USDC của Circle, một tổ chức phát hành Mỹ hoạt động dưới sự giám sát liên bang, tăng khoảng 2 tỉ USD, đạt 78 tỉ USD. Tether đã phải đáp trả bằng cách ra mắt USAT, một stablecoin mới được thiết kế riêng để tuân thủ GENIUS.
Thị trường đang điều chỉnh dựa trên kỳ vọng về luật chơi. Trạng thái này vừa cho thấy sức mạnh của tín hiệu chính sách, vừa cho thấy sự mong manh của nó. Nếu các quy tắc khác xa kỳ vọng thị trường, toàn bộ quá trình tự điều chỉnh này có thể bị đảo ngược.
Khi đạo đức chặn đứng giải pháp kĩ thuật
Nếu GENIUS là câu chuyện về hành pháp không theo kịp luật đã ký, thì đạo luật Minh bạch Thị trường Tài sản Số (CLARITY) là câu chuyện ngược lại, khi lập pháp không thể thông qua một bộ luật đã xong.
Về mặt kỹ thuật, CLARITY không chỉ phân chia quyền quản lý giữa Ủy ban Chứng khoán (SEC) và Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC), mà còn thiết kế lại toàn bộ cấu trúc thị trường. Đạo luật đặt ra quy tắc đăng ký cho sàn giao dịch và tổ chức lưu ký, thiết lập khung pháp lý cho tài chính phi tập trung và bảo vệ quyền tự giữ tài sản số của người dùng.
Cơ chế phân chia SEC/CFTC vận hành qua "bài kiểm tra phi tập trung". Theo đó, blockchain phải đang hoạt động, mã nguồn mở, vận hành minh bạch. Không cá nhân hay tổ chức nào được kiểm soát trên 20% quyền biểu quyết hoặc quyền quản trị. Tài sản vượt qua các tiêu chuẩn này trở thành "hàng hóa số" thuộc CFTC. Tài sản không vượt qua sẽ thuộc SEC.
CLARITY tạo thêm cơ chế miễn trừ gọi là Regulation Crypto. Theo đó, các dự án blockchain được gọi vốn đến 50 triệu USD mỗi năm mà không cần đăng ký chứng khoán đầy đủ. Nói cách khác, đạo luật không chỉ phân loại mà còn mở đường để các dự án non trẻ tồn tại trong khuôn khổ pháp lý.
Bộ luật qua ải Hạ viện Mỹ vào tháng 7/2025 và được Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ thông qua với tỷ lệ 15 thuận – 9 chống vào tháng 5/2026. Ngày 21/7, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố CLARITY đang ở "vạch 1 yard", ám chỉ rằng chỉ còn một bước nữa là về đích. Nhưng bước cuối đó lại đang “vấp cỏ”.
Vấn đề không nằm ở thiết kế của đạo luật, mà ở chính trị. Bản dự thảo hợp nhất, được các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện công bố ngày 22/7, đã bỏ qua điều khoản hạn chế xung đột lợi ích mà đảng Dân chủ yêu cầu.
Theo đó, đảng Dân chủ muốn quy định thêm rằng quan chức liên bang không được phép hưởng lợi từ tài sản mã hóa trong thời gian tại chức. 7 thượng nghị sĩ Dân chủ tuyên bố bản dự thảo "chưa đạt yêu cầu" về đạo đức, bảo vệ người tiêu dùng, và chống tài chính phi pháp.
Đảng Cộng hòa đáp lại bằng một bản sửa đổi cũng trong ngày 22/7, đưa vào điều khoản đạo đức có thời hạn đến năm 2029 với cơ chế thực thi của Bộ Tư pháp. Đây được cho là nỗ lực thỏa hiệp vừa đủ để xoa dịu chỉ trích mà không gây căng thẳng với Tổng thống. Nhưng 7 phiếu từ đảng Dân chủ vẫn chưa lung lay
Để vượt qua thủ tục cắt tranh luận tại Thượng viện, CLARITY cần ít nhất 60 phiếu thuận, một ngưỡng mà các nghị sĩ Cộng hòa không thể đạt được nếu thiếu sự ủng hộ lưỡng đảng.
Alex Thorn, trưởng bộ phận nghiên cứu tại Galaxy Research, đánh giá xác suất CLARITY thành luật trong năm 2026 chỉ còn 30%, giảm từ mức 50% trước đó.
Thorn cũng chỉ ra rằng ngày 30/7 là hạn chót thực tế để khởi động quy trình bỏ phiếu. Nếu trượt mốc này, cơ hội thông qua trước kỳ nghỉ hè (bắt đầu ngày 8/8) gần như bằng không. Sau kỳ nghỉ là mùa thảo luận ngân sách tháng 9, rồi cuộc bầu cử giữa nhiệm kì sẽ chi phối mọi thứ. Đạo luật CLARITY phải lách qua một khe cửa rất hẹp.
Làm luật sau khi trận đấu bắt đầu
Điều ít được chú ý là hai đạo luật không tồn tại riêng rẽ. Chúng được thiết kế bổ trợ nhau, với GENIUS quản lý stablecoin, CLARITY quản lý mọi thứ còn lại. Cùng nhau, chúng sẽ tạo thành khung pháp lý toàn diện cho crypto tại Mỹ.
Nhưng cả hai đều đang bị “treo”. GENIUS là luật đã ký nhưng chưa vận hành. CLARITY là hướng dẫn đã thiết kế xong nhưng chưa thể thành luật. Hệ quả không phải hai lỗ hổng riêng lẻ mà là toàn bộ khung pháp lý cho tài sản mã hóa ở Mỹ đều đang dở dang.
Kết quả là thị trường đang vận hành trong "vùng xám" pháp lý ngay tại nền kinh tế lớn nhất thế giới. Ngày 18/1/2027, GENIUS sẽ có hiệu lực theo điều khoản dự phòng, dù có hay không có bộ quy tắc hoàn chỉnh.
Các tổ chức phát hành sẽ phải tuân thủ một đạo luật mà chính những cơ quan được giao nhiệm vụ giải thích nó vẫn chưa thống nhất cách giải thích. Điều đó giống như đặt luật chơi sau khi trận đấu đã bắt đầu.
