Tài sản nào của Việt Nam nên được ưu tiên token hóa?

Tuy nhiên, không phải tài sản nào cũng nên được đưa lên blockchain ngay từ đầu. Thứ tự ưu tiên cần được cân nhắc dựa trên mức độ rõ ràng của quyền sở hữu, nền tảng định giá và khả năng lưu kí, thanh toán, thay vì chỉ nhìn vào sức hấp dẫn hay quy mô của tài sản.

Trái phiếu nên là “điểm xuất phát” của token hóa

Trao đổi riêng với Tạp chí Một Thế Giới về những loại tài sản thực (Real World Assets - RWA) của Việt Nam có tiềm năng được mã hóa và đưa vào giao dịch tại Trung tâm tài chính quốc tế, ông Nguyễn Khắc Việt Bách, Giám đốc điều hành Quỹ BlockBase Private Capital cho rằng thứ tự ưu tiên có thể khác đáng kể so với trực giác của thị trường.

Theo ông, khả năng token hóa của một tài sản không phụ thuộc trước hết vào việc tài sản đó có giá trị lớn hay được nhà đầu tư yêu thích đến đâu. Quan trọng hơn là quyền sở hữu đối với tài sản có rõ ràng, minh bạch về pháp lí hay không, đồng thời hệ thống định giá, lưu kí và thanh toán đã tồn tại đến mức nào.

“Token hóa không sửa được một tài sản có nền pháp lí yếu, nó chỉ làm cho điểm yếu đó lan nhanh hơn tới nhiều người hơn”, ông Bách nhận định.

Trên cơ sở đó, trái phiếu, đặc biệt là trái phiếu phát hành ngay trong Trung tâm tài chính quốc tế, được ông xếp ở vị trí đầu tiên.

Lí do là quyền của trái chủ vốn đã được pháp luật định nghĩa tương đối rõ. Bên cạnh đó, các khâu lưu kí, thanh toán và giao dịch trái phiếu cũng đã có nền tảng từ thị trường tài chính truyền thống. Khi đưa tài sản này lên blockchain, phần việc cần giải quyết vì vậy chủ yếu nằm ở thiết kế kĩ thuật, thay vì phải xây dựng lại toàn bộ nền tảng pháp lí và cơ chế xác lập quyền sở hữu.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy thị trường tài sản thực trên blockchain đang có xu hướng khởi đầu từ các công cụ nợ. Theo một số thống kê, tính đến giữa năm 2026, tổng giá trị RWA đang lưu hành trên chuỗi vào khoảng 31-34 tỉ USD, trong đó riêng các sản phẩm trái phiếu kho bạc Mỹ được token hóa đã chiếm khoảng 15 tỉ USD. “Thị trường toàn cầu bắt đầu từ công cụ nợ, không phải ngẫu nhiên”, ông Bách nhấn mạnh.

Điều này cũng gợi ý cho Việt Nam một cách tiếp cận tương đối thực tế. Đó là thay vì lập tức đưa những tài sản phức tạp nhất lên blockchain, Trung tâm tài chính quốc tế có thể bắt đầu từ những sản phẩm mà quyền tài sản, quy trình định giá và cơ chế thanh toán vốn đã tương đối hoàn thiện. Khi mô hình vận hành ổn định, phạm vi tài sản được token hóa có thể tiếp tục mở rộng.

Quyền doanh thu hạ tầng: Bài toán vốn lớn của Việt Nam

Đứng thứ hai trong danh sách của ông Bách là quyền doanh thu từ hạ tầng, tức token hóa dòng tiền tương lai của các dự án giao thông, năng lượng.

Đây là nhóm tài sản có mức độ phức tạp cao hơn trái phiếu bởi nhà đầu tư không chỉ mua một quyền tài chính được xác lập sẵn, mà còn phải đánh giá khả năng tạo doanh thu của dự án, thời gian hoàn vốn, rủi ro vận hành cũng như cơ chế phân bổ rủi ro giữa các bên.

Tuy nhiên, chính đặc điểm này lại khiến token hóa quyền doanh thu hạ tầng có ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam. Theo ông Bách, đây là nhóm tài sản “khớp” với nhu cầu vốn của nền kinh tế Việt Nam, khi nhiều dự án giao thông và năng lượng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn trong thời gian dài.

Đà Nẵng thực tế đã đi theo hướng này với dự định gọi vốn cho tuyến đường sắt kết nối sân bay Đà Nẵng với Chu Lai. Nếu được thiết kế phù hợp, việc token hóa quyền hưởng dòng tiền trong tương lai có thể mở ra một kênh huy động vốn mới, thay vì chỉ phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng hoặc các phương thức huy động truyền thống.

Điểm quan trọng, theo ông Bách, là token hóa trong trường hợp này không chỉ là biến một dự án thành những “đồng token” có thể mua bán. Giá trị thực sự nằm ở việc cấu trúc được dòng tiền, xác định quyền của nhà đầu tư và phân bổ rủi ro một cách minh bạch. Nói cách khác, blockchain chỉ là lớp công nghệ phía trên. Nền tảng quyết định thành bại vẫn là cấu trúc tài chính và pháp lí của dự án.

Đứng thứ ba là tín chỉ carbon. Đây là lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế đáng kể về nguồn cung thực, đặc biệt từ rừng và nông nghiệp, trong khi nhu cầu trên thị trường quốc tế ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, ông Bách cho rằng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu xác minh.

Một tín chỉ carbon chỉ có giá trị khi thị trường tin rằng lượng giảm phát thải được ghi nhận là có thật, có thể đo lường và được xác minh theo tiêu chuẩn phù hợp. Nếu tiêu chuẩn kiểm định không đủ độ tin cậy, việc đưa tín chỉ lên blockchain chỉ giúp quá trình giao dịch diễn ra nhanh hơn chứ không tạo thêm giá trị cho bản thân tài sản.

Sau tín chỉ carbon là khoản phải thu và tài trợ thương mại. Đây là nhóm có nhu cầu thực tế, nhất là trong khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi nhu cầu vốn lưu động rất lớn.

Nhưng một lần nữa, chất lượng dữ liệu trở thành yếu tố quyết định. Nếu dữ liệu về khoản phải thu, khả năng thanh toán của bên mua hay lịch sử tín dụng không đáng tin cậy, token hóa cũng không thể tự biến một khoản phải thu rủi ro thành tài sản chất lượng cao.

Trung tâm tài chính quốc tế: Lợi thế bền vững không nằm ở quy mô

Đà Nẵng định hướng bán tín chỉ carbon rừng gắn với Trung tâm Tài chính quốc tế

Bất động sản nên đi sau, dù được thị trường quan tâm nhất

Đáng chú ý, bất động sản, nhóm tài sản thường được nhắc tới đầu tiên khi nói về token hóa lại được ông Bách xếp ở vị trí cuối cùng. Theo ông Bách, điều này không có nghĩa bất động sản thiếu giá trị hoặc không phù hợp với công nghệ blockchain. Ngược lại, chính quy mô và sức hấp dẫn của thị trường bất động sản khiến đây trở thành lĩnh vực được quan tâm nhiều nhất.

Vấn đề nằm ở mức độ phức tạp của tài sản. Bất động sản có thể liên quan đồng thời tới quyền sở hữu, quyền sử dụng, quy hoạch, thế chấp, chuyển nhượng và nhiều tầng quan hệ pháp lí khác. Trong khi đó, việc định giá cũng không phải lúc nào minh bạch và thống nhất. Các tranh chấp liên quan tới quyền tài sản có thể kéo dài nhiều năm.

Vì vậy, nếu token hóa một bất động sản khi những vấn đề nền tảng chưa được giải quyết, blockchain không làm cho quyền sở hữu trở nên rõ ràng hơn. Trái lại, nó có thể khiến một tranh chấp vốn chỉ liên quan đến một số bên trở thành vấn đề của hàng trăm hoặc hàng nghìn nhà đầu tư nắm giữ token.

“Thị trường muốn nó đi đầu, tôi cho rằng nó nên đi sau cùng”, ông Bách nói. Quan điểm này cho thấy một nguyên tắc quan trọng đối với chiến lược phát triển thị trường RWA của Việt Nam là không nên bắt đầu từ tài sản hấp dẫn nhất, mà nên bắt đầu từ tài sản có nền tảng pháp lí và hạ tầng tốt nhất.

Nếu Trung tâm tài chính quốc tế có thể hình thành được một thị trường token hóa bắt đầu từ trái phiếu, sau đó mở rộng sang quyền doanh thu hạ tầng, tín chỉ carbon, khoản phải thu và cuối cùng mới tiến tới những tài sản phức tạp như bất động sản, Việt Nam có thể giảm đáng kể rủi ro trong giai đoạn thử nghiệm.

Quan trọng hơn, cách tiếp cận này giúp phân biệt rõ giữa token hóa tài sản và đầu cơ bằng token. Một thị trường RWA bền vững không được quyết định bởi việc có bao nhiêu token được phát hành, mà bởi phía sau mỗi token là một quyền tài sản có thể xác minh, định giá và thực thi hay không.

Với Trung tâm tài chính quốc tế, đây có thể là điểm khác biệt quan trọng để Việt Nam không chỉ chạy theo xu hướng token hóa toàn cầu, mà từng bước xây dựng một thị trường tài sản số dựa trên tài sản thực và các quyền tài chính có chất lượng.