Tăng tốc đột phá công nghệ chiến lược quốc gia theo Nghị quyết 57

Trả lời Một Thế Giới, Văn phòng Bộ KH&CN cho biết, sau hơn 18 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Việt Nam đã chứng kiến những chuyển biến mang tính bước ngoặt trong tư duy và hành động thực tiễn của toàn hệ thống chính trị. Việc thực hiện các đột phá công nghệ chiến lược quốc gia đã chính thức trở thành kim chỉ nam, định hướng mọi hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học công nghệ của đất nước.

Không còn dừng lại ở giai đoạn xây dựng chủ trương hay hoàn thiện hành lang pháp lí nền tảng, giờ đây trọng tâm đã được dịch chuyển mạnh mẽ sang khâu tổ chức thực hiện, trực tiếp tạo ra các sản phẩm công nghệ cụ thể phục vụ đời sống nhân dân và phát triển kinh tế xã hội. Theo Văn phòng Bộ, đây là bước ngoặt mang tính quyết định, khẳng định vai trò then chốt của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với sự phát triển bền vững của quốc gia trong kỉ nguyên mới. Sự vào cuộc vô cùng đồng bộ, quyết liệt từ các cấp, các ngành trung ương đến địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp đã tạo ra tiền đề vững chắc, giúp chúng ta từng bước hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành một quốc gia thịnh vượng dựa trên nền tảng tri thức tiên tiến.

Không còn dừng lại ở giai đoạn xây dựng chủ trương hay hoàn thiện hành lang pháp lí nền tảng, giờ đây trọng tâm đã được dịch chuyển mạnh mẽ sang khâu tổ chức thực hiện, trực tiếp tạo ra các sản phẩm công nghệ cụ thể phục vụ đời sống nhân dân và phát triển kinh tế xã hội. Đây là bước ngoặt mang tính quyết định, khẳng định vai trò then chốt của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với sự phát triển bền vững của quốc gia trong kỉ nguyên mới. Sự vào cuộc vô cùng đồng bộ, quyết liệt từ các cấp, các ngành trung ương đến địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp đã tạo ra tiền đề vững chắc, giúp chúng ta từng bước hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành một quốc gia thịnh vượng dựa trên nền tảng tri thức tiên tiến.

Kết quả từ đột phá công nghệ chiến lược quốc gia

Thông tin cụ thể về những thành tựu đạt được, Văn phòng Bộ KH&CN khẳng định qua chặng đường hơn một năm rưỡi triển khai thực hiện Nghị quyết 57, diện mạo khoa học công nghệ nước nhà đã khoác lên mình một sức sống mới với nhiều thành tựu vô cùng nổi bật. Bộ đã chủ động, khẩn trương xác lập thành công danh mục gồm 10 nhóm công nghệ chiến lược cùng 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược trọng điểm của quốc gia. Điểm sáng lớn nhất và mang tính đột phá trong phương thức triển khai giai đoạn này chính là sự dịch chuyển từ tư duy phát triển dàn trải, đầu tư dàn đều theo từng lĩnh vực riêng lẻ sang tập trung tối đa nguồn lực tài chính, nhân lực để giải quyết dứt điểm các bài toán lớn, mang tầm chiến lược của quốc gia, của ngành và của từng địa phương.

Cũng theo Văn phòng Bộ, mỗi nhiệm vụ khoa học công nghệ được phê duyệt và triển khai hiện nay đều phải trải qua quá trình thẩm định khắt khe, xác định rõ ràng mục tiêu cốt lõi, sản phẩm đầu ra cụ thể, công nghệ lõi cần phải làm chủ, danh sách doanh nghiệp tham gia trực tiếp, địa chỉ ứng dụng thực tế rõ ràng cũng như phương án thương mại hóa ngay từ giai đoạn khởi đầu nghiên cứu.

Cách làm bài bản này đã khắc phục hoàn toàn tình trạng nghiên cứu mang tính hình thức, lý thuyết suông, đảm bảo các đề tài đi thẳng vào thực tiễn sản xuất. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia không ngừng được mở rộng quy mô, thị trường khoa học công nghệ từng bước hình thành minh bạch, chuyên nghiệp. Hạ tầng số, dữ liệu số cùng các nền tảng số quốc gia đã được đầu tư đồng bộ, hiện đại, tạo bệ phóng vững chắc cho sự phát triển mạnh mẽ của Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số trên phạm vi toàn quốc.

Các công nghệ tiên tiến mang tính thời đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay điện toán đám mây đã bắt đầu được ứng dụng sâu rộng, tạo ra nguồn năng lượng mới cho tăng trưởng kinh tế tại các vùng miền. Đồng thời, hệ thống các doanh nghiệp khoa học công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cùng các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật tiếp tục được củng cố vững chắc, tạo nên một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động, thu hút sự quan tâm lớn từ các quỹ đầu tư trong và ngoài nước, từng bước khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo dựng sức sống cho sản phẩm

Giải đáp câu hỏi về những khó khăn, Văn phòng Bộ Khoa học và Công nghệ thừa nhận bên cạnh những thành tựu rất đáng tự hào kể trên, quá trình thực hiện Nghị quyết 57 trong thời gian qua cũng không tránh khỏi việc phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức và điểm nghẽn nhất định.

Điểm nghẽn lớn nhất và cấp bách nhất hiện nay không còn nằm ở sự thiếu thốn về chủ trương, đường lối hay cơ chế chính sách chung, mà xuất phát từ khâu tổ chức thực hiện thực tế cũng như năng lực chuyển hóa các chủ trương, chính sách đó thành sản phẩm thương mại cụ thể. Việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn vốn đầu tư từ khối doanh nghiệp tư nhân cho các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ vẫn còn khá hạn chế và chưa tương xứng với tiềm năng. Sự liên kết mang tính chiến lược giữa các viện nghiên cứu, trường đại học lớn với khu vực doanh nghiệp sản xuất đôi khi vẫn còn lỏng lẻo, chưa thực sự gắn kết chặt chẽ với nhau, dẫn đến tình trạng nhiều kết quả nghiên cứu khoa học có chất lượng cao nhưng lại gặp vô vàn rào cản khi muốn thương mại hóa ra thị trường rộng lớn.

Đối với các dự án đòi hỏi hàm lượng công nghệ cao và mang tính chiến lược quốc gia, Văn phòng Bộ thông tin thêm rằng do đây hoàn toàn là phương thức triển khai mới mẻ nên hệ thống các cơ chế tài chính, quy định về đặt hàng, tài trợ, kí kết hợp đồng cũng như quản lý chương trình vẫn đang trong quá trình vừa làm vừa hoàn thiện. Một số bộ ngành và cơ quan chức năng vẫn còn gặp nhiều lúng túng trong việc xác định chính xác các sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi cần làm chủ, hiệu quả đầu tư thực tế cũng như xây dựng phương án thương mại hóa khả thi. Thêm vào đó, năng lực của hệ thống thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận kỹ thuật đối với một số loại công nghệ chiến lược hiện đại vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển, đòi hỏi phải được đầu tư nâng cấp mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới. Nhằm tháo gỡ triệt để các nút thắt này, Bộ Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương tiến hành cải cách toàn diện, hoàn thiện hệ thống cơ chế tài chính linh hoạt, thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác công tư, đồng đầu tư và đồng tài trợ giữa nhà nước và doanh nghiệp, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học.

Ưu tiên nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026

Chia sẻ với Thế Giới về định hướng sắp tới, Văn phòng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh rằng nhìn về chặng đường từ nay cho đến cuối năm 2026, Bộ đã xác định rõ phương châm hành động là chuyển mạnh mẽ từ giai đoạn tập trung hoàn thiện thể chế sang giai đoạn tạo ra các sản phẩm, công nghệ và kết quả thực tiễn có thể đo lường được, phục vụ trực tiếp cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Bộ sẽ tập trung khẩn trương hoàn thiện Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt chú trọng về công nghệ chiến lược; đồng thời hoàn thiện các cơ chế tài trợ, đặt hàng linh hoạt để đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ, sớm cho ra đời những sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên mang thương hiệu Việt Nam "Make in Vietnam".

Song song với đó, việc tái cấu trúc toàn diện hệ thống các chương trình khoa học, công nghệ theo hướng tinh gọn, liên thông từ khâu nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng và thương mại hóa sẽ được triển khai quyết liệt. Văn phòng Bộ cho biết sẽ tập trung ưu tiên phân bổ nguồn lực tối đa cho các công nghệ trọng điểm, các sản phẩm chủ lực quốc gia và các bài toán lớn của nền kinh tế. Hạ tầng nghiên cứu, hệ thống các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia cùng thị trường khoa học công nghệ sẽ được chú trọng đầu tư hiện đại hóa. Các địa phương trên cả nước cũng sẽ được hướng dẫn cụ thể để xây dựng bài toán công nghệ đặc thù, phù hợp với lợi thế cạnh tranh riêng của từng vùng miền. Với quyết tâm chính trị cao độ và sự đồng lòng của toàn xã hội, Bộ Khoa học và Công nghệ tin tưởng rằng khoa học công nghệ sẽ thực sự trở thành động lực chủ yếu dẫn dắt đất nước phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.