Tàu hải quân 'há mồm' được ưa chuộng trở lại tại chiến trường Thái Bình Dương
Hai động thái gần như đồng thời của Mỹ và Australia khi chọn mẫu tàu đổ bộ “há mồm” LST-100 của Hà Lan đang cho thấy: Đặc thù địa lý Thái Bình Dương vẫn khiến công nghệ hiện đại không phù hợp bằng kiểu tàu được coi là di sản của chiến tranh thế kỷ trước.
Nhảy múa giữa “ma trận” đảo
Để hiểu vì sao Mỹ và Australia cùng chọn tàu “há mồm” – tàu đổ bộ có cửa mũi dạng vỏ sò - cần hiểu vấn đề mà cả hai nước đang cố gắng tìm lời giải.
Việc Mỹ chú trọng quá nhiều vào các tàu đổ bộ viễn dương cỡ lớn bắt đầu bộc lộ nhược điểm. Tuy phù hợp với nhu cầu cần duy trì hiện diện trên toàn cầu, các tàu này buộc lực lượng viễn chinh Mỹ phải hoạt động ở các vùng nước sâu. Bản thân con tàu hải quân hàng chục nghìn tấn neo đậu ngoài khơi làm “căn cứ nổi” cũng là mục tiêu rõ ràng cho tên lửa chống hạm, vốn ngày càng phát triển và được các đối thủ tiềm tàng của Mỹ trang bị rộng rãi.
Trước thực tế đó, Thủy quân Lục chiến Mỹ đổi hướng sang “Force Design 2030 – FD2030”, theo đó lực lượng chuyển hướng sang tác chiến phân tán, chú trọng cơ động chiến lược. Bằng cách này, khả năng chống chịu tiêu hao tăng lên và phù hợp hơn với địa bàn rộng và rất nhiều đảo nhỏ như châu Á – Thái Bình Dương.
Ngoài ra, học thuyết “Căn cứ tiền phương viễn chinh” (Expeditionary Advanced Base Operations - EABO) mới của Thủy quân Lục chiến Mỹ đặt ra yêu cầu phân tán các đơn vị nhỏ mang vũ khí tầm xa rải trên các đảo nhỏ ở Thái Bình Dương. Mục tiêu là biến các quần đảo thành các cụm cứ điểm chi viện cho nhau. Nhưng những đảo này đa phần có diện tích nhỏ, trơ trọi, không bến cảng hay sân bay.
Để trú đóng và duy trì hoạt động trên mạng lưới đảo rộng lớn như vậy, Mỹ cần có hệ thống các tàu vận tải, đổ bộ di chuyển “con thoi” giữa các đảo để liên tục thực hiện tiếp vận. Xây dựng lực lượng xoay quanh một số lượng nhỏ tàu đổ bộ viễn dương cỡ lớn sẽ không đủ để bao quát hết các điểm đảo và hỗ trợ đồng minh trong khu vực. Tàu phải vừa đủ lớn để chở hàng trăm binh sĩ và hàng chục xe cơ giới cùng lúc, nhưng phải hoạt động được ở vùng nước nông và đặc biệt phải có khả năng đổ bộ ngay trên bãi biển dã chiến.
Australia cũng có những toan tính tương tự. Chiến lược Quốc phòng 2024 của Canberra chuyển trọng tâm sang "chiến lược chống tiếp cận" tại vùng phía bắc xứ sở chuột túi — vùng biển rải rác đảo nhỏ kéo dài từ bờ biển phía bắc đất nước, qua Papua New Guinea đến quần đảo Solomon. Tại đây, yêu cầu tác chiến của Australia cũng như của Mỹ, và hai lực lượng cũng dự kiến sẽ hoạt động cùng nhau rất khăng khít nếu xung đột nổ ra.
Lời giải từ Hà Lan
Năm 2022, hải quân Nigeria đã triển khai tàu đổ bộ NNS Kada của mình, vận chuyển lực lượng gìn giữ hòa bình ECOWAS tại Guinea-Bissau. Theo Naval News, cả Mỹ lẫn Australia đều tham khảo kinh nghiệm vận hành tàu NNS Kada và có nhiều đánh giá tích cực.
NNS Kada là tàu đổ bộ kiểu “há mồm” mẫu LST-100 của hãng Damen (Hà Lan). Tàu dài 100 m, có mớn nước nông, cửa mũi dạng vỏ sò và dốc lên xuống khoang tàu chịu tải tối đa 70 tấn. Những đặc điểm này đủ cho xe tăng hoặc xe tải quân sự chạy thẳng từ hầm tàu xuống bãi biển. Khoang tàu rộng hơn 1.000 m vuông, chứa được các loại xe thiết giáp của thủy quân lục chiến, container tiêu chuẩn hay vật tư công binh. Tầm hoạt động của tàu đạt trên 3.400 hải lí, cho phép tàu tự hành giữa các đảo mà không cần tàu tiếp liệu đi kèm.
Nếu xét “bề nổi” về tính năng, mẫu tàu như LST-100 chắc chắn không “hoành tráng” như các tàu đổ bộ cỡ lớn quân đội Mỹ vận hành. Cách thức đổ bộ bằng ủi lên bãi biển, mở cửa mũi cũng làm dư luận liên tưởng tới cảnh quân Đồng minh lao vào súng máy trên bãi biển ở Normandy hay Iwo Jima trong chiến tranh thế giới Thứ hai, làm dấy lên quan ngại rằng thiết kế “há mồm” nay đã lạc hậu.
Tuy nhiên, địa hình các đảo Thái Bình Dương ngày nay vẫn không khác nhiều so với thế kỉ trước. Chiến trường sẽ vẫn xoay quanh các đảo, cụm đảo nhỏ, cơ sở hạ tầng hạn chế. Do đó các mẫu tàu được cho là lỗi thời sẽ vẫn luôn hữu dụng, nhờ ưu điểm hoạt động được ở những nơi tàu lớn không thể tiếp cận.
Mô hình đóng tàu hải quân linh hoạt
Nếu lý do chiến thuật giải thích tại sao chọn tàu đổ bộ “há mồm”, thì tính kinh tế giải thích tại sao Damen lại là nhà cung cấp lý tưởng cho nhu cầu cấp bách của Mỹ và Australia. Thay vì tự đóng toàn bộ rồi xuất khẩu tàu thành phẩm, Damen bán gói thiết kế và giấy phép sản xuất, rồi cử đội ngũ kỹ thuật đến giám sát tại nhà máy của khách hàng.
Với mô hình này, tàu LST-100 cho Nigeria đã được đóng tại cơ sở Damen ở Abu Dhabi (Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất). Nếu được chấp thuận, tàu cho Australia sẽ được đóng tại xưởng Austal ở Henderson (Tây Australia), và tàu cho Mỹ sẽ được thi công tại các nhà máy của Bollinger và Fincantieri Marine trên lãnh thổ Mỹ.
Mô hình này hấp dẫn Washington và Canberra vì hai lý do. Thứ nhất, LST-100 là một thiết kế sẵn có đã được kiểm chứng thực tế, tốt và kinh tế hơn một bản thiết kế với các tính năng hoa mỹ trên giấy nhưng tiêu tốn rất nhiều chi phí nghiên cứu-phát triển. Thứ hai, đóng tàu tại nhà máy nội địa xây dựng năng lực lâu dài, tạo được việc làm cho đóng tàu, cung ứng vật tư và bảo trì trong suốt vòng đời con tàu.
Mỹ đang triển khai mô hình Vessel Construction Manager (VCM) cho dự án LST-100, có tên nội địa là lớp McClung. Theo đó, bản vẽ sẽ được giao cho nhiều nhà máy để đóng dưới sự giám sát của Damen. Nếu mô hình này chứng minh hiệu quả, nó có thể mở đường cho cách tiếp cận tương tự với các lớp tàu khác.
