Tây Ninh đặt mục tiêu thành trung tâm logistics cửa khẩu của vùng Đông Nam Bộ

Theo định hướng được nêu tại hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII năm 2026, diễn ra ngày 22/10, Tây Ninh không chỉ khai thác lợi thế giao thương qua biên giới mà còn đặt mục tiêu trở thành đầu mối trung chuyển, phân phối hàng hóa, kết nối các trung tâm công nghiệp với hệ thống cảng biển và thị trường khu vực.

Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo động lực tăng trưởng mới cho kinh tế phía Nam.

Đầu tư hạ tầng, phát triển logistics cửa khẩu

Tây Ninh có đường biên giới dài khoảng 369 km, với hệ thống 21 cửa khẩu, gồm 4 cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, Mộc Bài, Tân Nam và Xa Mát, cùng 4 cửa khẩu chính và 13 cửa khẩu phụ. Vị trí địa lý này tạo điều kiện để tỉnh kết nối TP.HCM với Campuchia, Thái Lan và các quốc gia thuộc Tiểu vùng Mekong mở rộng thông qua Hành lang kinh tế Xuyên Á.

Lợi thế địa lý đang được phản ánh qua quy mô hoạt động xuất nhập khẩu. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Tây Ninh đạt khoảng 31,47 tỷ USD, tăng 12,38% so với năm 2024. Trong đó, xuất khẩu đạt 17,85 tỷ USD, nhập khẩu đạt 13,62 tỷ USD.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm dệt may, da giày, linh kiện điện tử, sản phẩm nhựa, cao su và nông sản chế biến. Cơ cấu hàng hóa này cho thấy nhu cầu vận chuyển, lưu kho, phân phối và cung ứng dịch vụ logistics ngày càng lớn, nhất là khi hoạt động sản xuất công nghiệp và thương mại biên giới tiếp tục mở rộng.

Tuy nhiên, kim ngạch xuất nhập khẩu tăng chưa đồng nghĩa với việc lợi thế cửa khẩu đã được khai thác tối đa. Theo đánh giá của Sở Công Thương Tây Ninh, chi phí logistics vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản phẩm. Thời gian thông quan, lưu kho và trung chuyển hàng hóa còn chịu ảnh hưởng của hạ tầng kết nối và năng lực cung ứng dịch vụ.

Thực tế này đặt ra yêu cầu chuyển từ khai thác lợi thế vị trí sang xây dựng năng lực logistics thực chất. Nếu hàng hóa chỉ đi qua cửa khẩu mà không được lưu kho, phân loại, đóng gói, chế biến hoặc phân phối tại địa phương, giá trị kinh tế giữ lại trên địa bàn sẽ hạn chế. Vì vậy, Tây Ninh định hướng phát triển các trung tâm logistics tích hợp, tạo thêm dịch vụ và giá trị gia tăng cho hàng hóa.

Theo quy hoạch, tỉnh có 17 trung tâm logistics với tổng diện tích hơn 1.200 ha, trong đó có 4 trung tâm logistics khu vực biên giới. Mộc Bài và Xa Mát được xác định là những địa bàn trọng điểm, có khả năng phát triển các dịch vụ trung chuyển, kho vận và thương mại xuyên biên giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đang phối hợp với các bộ, ngành và địa phương thúc đẩy các dự án giao thông chiến lược, trong đó có cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, các tuyến kết nối với Vành đai 3 và Vành đai 4 TP.HCM, nâng cấp quốc lộ 22 và quốc lộ 22B. Tỉnh cũng nghiên cứu quy hoạch tuyến cao tốc Gò Dầu – Xa Mát và các tuyến đường kết nối khu công nghiệp, cửa khẩu với trung tâm logistics.

Đáng chú ý, kết nối từ Tây Ninh đến hệ thống cảng biển khu vực phía Nam có ý nghĩa lớn đối với hàng xuất nhập khẩu. Các cảng Cát Lái, Hiệp Phước và cụm cảng Cái Mép – Thị Vải là những đầu mối quan trọng trong chuỗi vận tải hàng hóa của vùng. Việc rút ngắn thời gian vận chuyển từ cửa khẩu đến cảng sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, chủ động hơn trong kế hoạch giao hàng và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế.

Tuy nhiên, hiệu quả của các dự án không chỉ phụ thuộc vào tiến độ xây dựng từng tuyến đường. Hạ tầng cần được tổ chức theo mạng lưới thống nhất, kết nối trực tiếp với khu công nghiệp, kho bãi, cảng cạn và cửa khẩu. Nếu các điểm trung chuyển thiếu liên kết hoặc năng lực xử lý hàng hóa không theo kịp nhu cầu, lợi ích từ đầu tư giao thông sẽ khó phát huy đầy đủ.

Bên cạnh giao thông, Tây Ninh ưu tiên thu hút đầu tư vào trung tâm logistics, cảng cạn (ICD), kho ngoại quan, kho lạnh và hệ thống bảo quản nông sản. Khu vực cửa khẩu Mộc Bài và dọc sông Vàm Cỏ Đông được định hướng phát triển các cơ sở logistics, phục vụ nhu cầu lưu trữ, trung chuyển và phân phối hàng hóa.

Việc phát triển kho lạnh và dịch vụ bảo quản có ý nghĩa đối với nông sản, thực phẩm và các mặt hàng cần kiểm soát điều kiện vận chuyển. Thay vì đưa hàng hóa qua biên giới ngay sau khi thu gom, doanh nghiệp có thể thực hiện thêm các công đoạn phân loại, đóng gói, dán nhãn, kiểm định và hoàn thiện đơn hàng tại địa phương.

Đây cũng là hướng phát triển giúp Tây Ninh mở rộng nguồn thu từ dịch vụ, tạo việc làm và tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư logistics. Mục tiêu không chỉ là vận chuyển nhiều hàng hóa hơn mà còn giữ lại nhiều công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Hình thành chuỗi công nghiệp – dịch vụ xuyên biên giới

Cùng với phát triển hạ tầng, Tây Ninh định hướng tổ chức lại không gian công nghiệp, thương mại và logistics theo trục TP.HCM – Trảng Bàng – Gò Dầu – Mộc Bài – Xa Mát. Mỗi khu vực được định hướng đảm nhận một vai trò, qua đó hình thành mạng lưới liên kết từ sản xuất đến trung chuyển và phân phối hàng hóa.

Theo định hướng, Trảng Bàng phát triển công nghiệp chế biến, công nghiệp hỗ trợ và trung tâm phân phối hàng hóa phía Nam của tỉnh. Gò Dầu tập trung logistics công nghiệp, gắn với các khu công nghiệp hiện hữu, cảng cạn và hệ thống kho bãi trung chuyển.

Mộc Bài được định hướng trở thành trung tâm logistics cửa khẩu, thương mại quốc tế và dịch vụ tài chính – kho vận. Trong khi đó, Xa Mát tập trung phát triển thương mại biên giới, logistics nông sản và kết nối với các tỉnh của Campuchia.

Cách phân công chức năng này nhằm tạo sự gắn kết giữa các khâu trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp có thể tổ chức sản xuất tại khu công nghiệp, tập kết và xử lý hàng hóa tại trung tâm logistics, sau đó vận chuyển qua cửa khẩu hoặc kết nối với hệ thống cảng biển. Khi các mắt xích vận hành đồng bộ, thời gian giao hàng được rút ngắn, chi phí vận hành giảm và khả năng đáp ứng đơn hàng quốc tế được cải thiện.

Định hướng trên cũng mở ra khả năng kết nối sâu hơn giữa Tây Ninh với các trung tâm công nghiệp, kho vận và cảng biển trong vùng. Theo nội dung tham luận, tỉnh có điều kiện tăng cường liên kết với TP.HCM và các khu vực công nghiệp, cảng biển lân cận, đồng thời mở rộng kết nối với Đồng bằng sông Cửu Long. Hành lang logistics vì vậy không chỉ phục vụ thương mại biên giới mà còn có thể trở thành mạng lưới vận tải và dịch vụ liên vùng.

Để chuỗi liên kết này vận hành hiệu quả, Tây Ninh xác định chuyển đổi số và cải cách thủ tục cửa khẩu là những nhiệm vụ trọng tâm. Tỉnh định hướng áp dụng mô hình cửa khẩu thông minh, tối ưu hóa quy trình thông quan điện tử và tăng cường kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp logistics với cơ quan hải quan, kiểm dịch và các lực lượng quản lý tại cửa khẩu.

Các giải pháp được đề cập gồm ứng dụng hệ thống quản lý kho thông minh (WMS), nền tảng kết nối vận tải, điều phối phương tiện và công nghệ truy xuất nguồn gốc hàng hóa bằng mã số, mã vạch. Việc số hóa quy trình có thể giúp doanh nghiệp theo dõi hàng hóa, bố trí phương tiện hợp lý và hạn chế thời gian chờ đợi tại các điểm trung chuyển.

Trong thương mại xuyên biên giới, tốc độ xử lý thủ tục và khả năng chia sẻ dữ liệu có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí của doanh nghiệp. Vì vậy, cải cách hành chính cần đi cùng chuẩn hóa quy trình, nâng cao khả năng phối hợp giữa các cơ quan chức năng và tăng tính minh bạch trong xử lý hồ sơ. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được kết nối, quy trình được thống nhất và các bên cùng sử dụng.

Một hướng đi khác là phát triển logistics xanh. Tây Ninh khuyến khích sử dụng phương tiện tiết kiệm năng lượng, tối ưu hành trình vận tải, giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng hệ thống kho bãi thân thiện với môi trường. Đây là yêu cầu ngày càng quan trọng khi các thị trường xuất khẩu tăng cường tiêu chuẩn về môi trường, phát thải và tính bền vững của chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, tỉnh hướng đến phát triển logistics phục vụ thương mại điện tử xuyên biên giới. Các dịch vụ hoàn thiện đơn hàng, đóng gói, phân loại, dán nhãn và phân phối có thể giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường mà không phải tự xây dựng toàn bộ hệ thống kho vận. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp logistics trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ đảm nhận khâu vận chuyển.

Tại hội nghị, Sở Công Thương tỉnh Tây Ninh kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù cho kinh tế cửa khẩu và logistics biên giới; ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông trên Hành lang kinh tế Xuyên Á; đồng thời hỗ trợ phát triển trung tâm logistics Mộc Bài thành đầu mối cấp vùng và khu vực.

Đối với các địa phương vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh đề xuất tăng cường phối hợp quy hoạch mạng lưới logistics liên vùng, kết nối cảng cạn, cảng biển, trung tâm phân phối và dữ liệu logistics. Hoạt động xúc tiến đầu tư cũng cần gắn với kết nối doanh nghiệp logistics, công nghiệp và thương mại để hình thành nguồn hàng và thị trường dịch vụ ổn định.

Với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 31 tỷ USD trong năm 2025, Tây Ninh có cơ sở để mở rộng vai trò trong mạng lưới giao thương khu vực. Tuy nhiên, bước chuyển từ địa bàn có cửa khẩu lớn sang trung tâm logistics thực sự sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối hạ tầng, chất lượng dịch vụ, hiệu quả cải cách thủ tục và mức độ hợp tác liên vùng.

Phát triển logistics không chỉ là nhiệm vụ riêng của Tây Ninh. Đây là bài toán chung của các địa phương trên Hành lang kinh tế Xuyên Á, từ kết nối giao thông, tổ chức chuỗi cung ứng đến chia sẻ dữ liệu và thu hút đầu tư. Nếu các mắt xích được hình thành đồng bộ, hành lang này có thể tạo thêm động lực cho công nghiệp, thương mại và dịch vụ, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.