Tết 2026: Cảnh giác viêm đường hô hấp cấp đe dọa người già, trẻ nhỏ

Trong không khí hối hả của những ngày cuối năm, khi hàng triệu người bắt đầu hành trình trở về quê hương đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, một mối lo ngại về sức khỏe cộng đồng cũng âm thầm gia tăng. Sự tăng đột biến mật độ đi lại cùng các hoạt động tụ họp đông người – đặc trưng của mùa lễ hội – đang tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp bùng phát và lây lan trên diện rộng.

Bức tranh dịch tễ toàn cầu và những con số đáng chú ý

Theo dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa – con số cho thấy mối nguy hiện hữu và thường trực của bệnh lý này.

Đáng chú ý, trong mùa dịch 2025–2026, hệ thống giám sát quốc tế ghi nhận sự gia tăng và chiếm ưu thế của chủng vi rút cúm A(H3N2) tại nhiều khu vực. Đây là chủng cúm có khả năng lây lan nhanh và thường gây bệnh nặng ở người cao tuổi.

Không chỉ dừng lại ở cúm mùa, vi rút hợp bào hô hấp (RSV) – một “sát thủ thầm lặng” – cũng đang được các chuyên gia cảnh báo. RSV tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây viêm đường hô hấp nặng, cướp đi sinh mạng của khoảng 100.000 người mỗi năm trên toàn cầu. Nạn nhân chủ yếu là trẻ nhỏ và người cao tuổi – những nhóm dễ tổn thương nhất.

Tại Việt Nam, tình hình dịch bệnh diễn biến đan xen và phức tạp. Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế ghi nhận sự lưu hành đồng thời của nhiều chủng vi rút như cúm A(H1N1), A(H3N2) và cúm B. Dù từ đầu năm 2025 đến nay, số ca tử vong giảm đáng kể so với cùng kỳ năm 2024, song điều đó không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan.

Thực tế cho thấy số ca mắc cúm mùa, RSV và bệnh tay chân miệng vẫn gia tăng cục bộ tại một số địa phương, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát nếu công tác kiểm soát bị lơ là.

Tết Nguyên đán – “mùa vàng” của vi rút hô hấp?

Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), Tết Nguyên đán là thời điểm nhạy cảm nhất trong năm về mặt dịch tễ. Nguy cơ lây nhiễm vi rút đường hô hấp tăng cao tại các điểm tập trung đông người như bến xe, nhà ga, sân bay và trên các phương tiện giao thông công cộng.

Ngay cả trong không gian gia đình – nơi tưởng như an toàn – nguy cơ lây lan vẫn hiện hữu thông qua các buổi sum họp, chúc Tết đông người.

Điểm đáng lo ngại là đợt gia tăng bệnh hô hấp thường tác động mạnh đến những “mắt xích” yếu nhất của hệ miễn dịch cộng đồng. Người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ là những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi nhiễm bệnh trong dịp Tết.

Trước thực tế đó, HCDC nhấn mạnh: chủ động phòng bệnh chính là “chìa khóa vàng” để mỗi gia đình đón Tết an toàn, trọn vẹn. Biện pháp đầu tiên và hiệu quả nhất bắt đầu từ những thói quen vệ sinh cá nhân tưởng chừng đơn giản nhưng dễ bị xem nhẹ.

Việc duy trì vệ sinh cá nhân được ví như “hàng rào” đầu tiên ngăn mầm bệnh xâm nhập cơ thể. Trong đó, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn là yêu cầu cơ bản. Hành động này đặc biệt quan trọng sau khi tiếp xúc với các bề mặt tại nơi công cộng – nơi có nguy cơ tích tụ vi rút và vi khuẩn.

Bên cạnh đó, cần thực hành đúng văn hóa ho, hắt hơi để hạn chế phát tán khí dung chứa mầm bệnh. Khi ho hoặc hắt hơi, nên che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo thay vì dùng tay trần. Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh cũng là biện pháp hữu hiệu để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Không chỉ dừng ở vệ sinh cá nhân, việc kiểm soát môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong chiến lược cắt đứt chuỗi lây truyền vi rút. Không gian kín, thiếu thông khí là điều kiện thuận lợi để vi rút tồn tại và phát tán.

Các gia đình được khuyến cáo thường xuyên lau chùi, khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, màn hình điện thoại, bàn ghế và các vật dụng sinh hoạt chung. Đồng thời, nên mở cửa sổ để đón gió và ánh sáng tự nhiên, giúp không gian luôn thông thoáng, giảm nồng độ vi rút lơ lửng trong không khí và cải thiện chất lượng môi trường sống.

Củng cố “thành trì” miễn dịch và vai trò của vắc xin

Về lâu dài, một hệ miễn dịch khỏe mạnh là nền tảng giúp cơ thể chống lại bệnh tật và hạn chế biến chứng nguy hiểm từ các bệnh hô hấp. Người dân cần duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối các nhóm chất, kết hợp vận động phù hợp để nâng cao thể trạng.

Tuy nhiên, “vũ khí” hiệu quả nhất trong phòng chống dịch bệnh vẫn là vắc xin. Các chuyên gia khuyến cáo chủ động tiêm vắc xin phòng cúm mùa và vắc xin phòng viêm phổi do phế cầu theo hướng dẫn của ngành y tế. Đây là giải pháp bảo vệ lâu dài, khoa học và hiệu quả, đặc biệt đối với người cao tuổi, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Tiêm phòng không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn làm giảm đáng kể tỷ lệ nhập viện và tử vong nếu không may nhiễm bệnh.

Cách ứng xử khi xuất hiện triệu chứng bệnh cũng có ý nghĩa quyết định đối với kết quả điều trị và khả năng lây lan trong cộng đồng. Khi có các biểu hiện như sốt, ho, đau đầu hoặc mệt mỏi, người dân cần theo dõi sức khỏe tại nhà, đồng thời hạn chế tiếp xúc gần để tránh lây nhiễm cho người khác.

Một sai lầm phổ biến là tự ý mua thuốc điều trị, đặc biệt là lạm dụng kháng sinh. Các chuyên gia nhấn mạnh không sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi thuốc này không có tác dụng đối với bệnh do vi rút và còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.

Khi xuất hiện dấu hiệu chuyển nặng như li bì, đau tức ngực hoặc khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra ngay trong dịp Tết.

Tết là thời khắc sum vầy. Nhưng sự sum vầy chỉ thực sự trọn vẹn khi mỗi người đặt sức khỏe và an toàn lên hàng đầu. Biến kiến thức phòng bệnh thành hành động cụ thể từ hôm nay chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và những người thân yêu trong mùa xuân mới.