Thể thức thi đấu World Cup: Hiến kế cho FIFA
Lượt trận thứ 3 vòng bảng diễn ra khá sôi động, nhưng có nhiều phàn nàn rằng thể thức chọn đội vào vòng đấu loại trực tiếp (knock-out) không hợp lý. Xin giới thiệu phương án thay thế khiến giải đấu hấp dẫn hơn.
Lúc trước, World Cup có 16 đội, chia 4 bảng, lấy 8 đội vào tứ kết là vừa đẹp. Sau mở rộng thêm 24 đội, chia 6 bảng, lấy 12 đội vào vòng sau thì sẽ bị lẻ, nên phải lấy thêm 4 đội đứng thứ 3 có thành tích tốt nhất vào nữa. Đây là thể thức đang áp dụng cho các giải Euro.
Từ World Cup 1998, số đội tăng lên 32, chia 8 bảng, lấy 16 đội vào vòng sau là vừa đẹp. Nhưng từ giải năm nay, số đội tăng lên thành 48 đội, lại bị lẻ đội, giống như thể thức có 24 đội nhân đôi lên.
Thể thức 8 vé vớt làm mất đi những trận quyết liệt
Giải có 48 đội, chỉ loại có 16 đội, và lấy 32 đội vào vòng sau thì sự sàng lọc không đươc chặt chẽ lắm, mất đi sự cạnh tranh nhất định. Hầu như bảng nào cũng có một “rổ đựng bóng” như Tunisia, Uzbekistan, Qatar, Haiti... thì 3 đội còn lại khỏe. Việc chính là đá phân hạng với nhau, không xếp đầu bảng, thì cố nhì bảng. Nếu không được nữa thì vẫn còn bấu vào 8/12 suất cho đội thứ ba có thành tích tốt nhất.
Lúc trước 32 đội dự World Cup, mỗi bảng chỉ lấy 2 đội thì những trận như Thụy Điển – Nhật Bản, Úc – Paraguay, Áo – Algeria... sẽ là những trận “tử chiến” quyết định đội ở lại và đội về nhà. Nhưng sang thể thức 48 đội, đó là những trận cả hai đội vừa đá vừa dè chừng thua, cuối cùng kết thúc bằng tỉ số hòa cả làng cùng vui, mất đi sự quyết liệt của một cuộc thi đấu thể thao đỉnh cao.
Thật ra, không phải các đội đó đá tiêu cực, hòa để dắt tay nhau đi. Mà vì ngay từ đầu trận, họ sợ bị loại. Sự sợ hãi sẽ kích hoạt cơ chế phòng vệ trong tâm lí, trong cơ thể. Kết quả, họ không đá hết chân, cầm bóng lên giữa sân rồi chuyền qua chuyền lại, dồn nhiều lực lên tuyến đầu nhỡ đâu bị hổng ở tuyến dưới, thua bàn sinh ra ân hận. Thôi, cứ đá chắc đã. Cầu thủ hai bên nhìn vào mắt nhau là hiểu nhau thôi: Biết điều thì đừng làm gì quá.
Kể ra xem đội các đội tranh 8 chiếc vé vớt cũng hay, nhưng đó là xem một cách gián tiếp, kiểu trận bảng này ảnh hưởng đến bảng khác: Do Senegal thắng đậm Iraq nên Hàn Quốc phải về nước. Chứ xem cạnh tranh trực tiếp thích hơn nhiều.
Giờ có nhiều người xuýt xoa tiếc Uruguay không giành được tấm vé vớt nhưng hãy xem ở các giải khi còn 32 đội rồi thấy: Đương kim vô địch Pháp bị loại ở vòng bảng World Cup 2002, đương kim vô địch Ý bị loại ở vòng bảng World Cup 2010. Tại World Cup 2014, cả Anh và Ý đều bị loại ở bảng có Uruguay và Costa Rica. Hay Đức ra về ngay vòng bảng hai giải liên tiếp World Cup 2018 và 2022...
Một số đề xuất về thể thức để tăng tính hấp dẫn
Nếu thấy thể thức 48 đội, loại 16 đội ở vòng bảng, không có sự hấp dẫn thì cần làm gì? Chẳng lẽ lại tăng lên 64 đội, cứ tăng mãi thì chất lượng sẽ về đâu?
Vẫn là 48, nhưng làm khác để giải đấu hay hơn. Có một số đề xuất sau.
1) Thêm vòng sơ loại: Trong 48 đội thì lấy một số đội có thứ hạng thấp nhất đá vòng sơ loại, chọn ra những đội tốt hơn vào bảng chính thức gặp các đội mạnh, như vậy các trận trong vòng bảng chính thức sẽ hay hơn.
Phản đối: Các đội đã đá vòng loại ở khu vực rồi, giành vé đến một nước đăng cai tập trung lại phải đá sơ loại nữa thì họ sẽ nói phân bì. FIFA sống bằng bản quyền truyền hình và tài trợ toàn cầu, việc buộc các đội bóng từ các thị trường mới nổi (châu Á, châu Phi, Bắc Mỹ) phải đá một vòng sơ loại không hấp dẫn sẽ làm sụt giảm nghiêm trọng doanh thu và đi ngược lại tiêu chí "phổ cập bóng đá" của FIFA.
2) Cải tiến cách tính điểm: Không có trận hòa, áp dụng sút luân lưu ngay cả các trận hòa ở vòng bảng, điều này thúc đẩy lối chơi tấn công và cống hiến, loại bỏ tư duy đá tử thủ kiếm 1 điểm.
Phản đối: Mỹ và Nhật Bản từng áp dụng cách này ở giải nước họ, nhưng sau cũng từ bỏ, quay về thể thức chấp nhận các trận hòa. Lý do: vì nó làm mất đi giá trị chiến thuật của một trận hòa. Trong bóng đá, một trận hòa quả cảm của đội yếu trước đội mạnh là một nét đẹp di sản.
3) Sắp xếp nhánh đấu vòng knock-out mở: Thay vì cố định nhánh từ đầu, các đội đứng nhất vòng bảng có thành tích tốt nhất sẽ được quyền chọn đối thủ (trong số các đội hạng 3 hoặc nhì bảng có thành tích thấp hơn) ở vòng 32 đội. Yếu tố này sẽ biến các trận vòng bảng thành cuộc đua chiếm ngôi đầu.
Phản đối: Chưa có giải bóng đá lớn nào áp dụng, vài giải Esports hoặc một số giải thể thao đối kháng đã dùng. Sự "thiếu tinh tế" chính là điểm yếu lớn nhất: Nó tạo ra sự sỉ nhục công khai cho đội bị chọn, dễ dẫn đến thù hận phe phái hoặc các hành vi phi thể thao trên sân để "trả đũa".
4) Đổi thể thức sang hệ Thụy Sĩ: Chia 48 đội thành 4 bảng lớn, mỗi bảng 12 đội. Mỗi đội đá 4 hoặc 5 trận với các đối thủ có cùng phong độ (thắng đấu thắng, thua đấu thua). Thể thức này loại bỏ hoàn toàn các trận đấu thủ tục và liên tục tạo ra các cặp đấu cân tài cân sức.
Phản đối: Hệ Thụy Sĩ chỉ thích hợp với các môn tập trung thi đấu ở một chỗ như cờ vua, bóng chuyền, bóng bàn... Với những giải phải thi đấu ở nhiều thành phố như World Cup bóng đá, không làm thế được vì gần như không thể thực hiện công tác hậu cần được, phải chuẩn bị địa điểm, lịch đấu từ rất lâu để các đội bóng, CĐV mua vé, đặt vé máy bay, tàu xe, đặt khách sạn. Cứ sau mỗi trận đấu mới biết đội nhà gặp đội nào, ở đâu, hàng vạn người chỉ có 3 ngày để đến nơi đó thì sẽ là một cơn ác mộng logistics, biến mọi thứ trở thành hỗn loạn.
5) Đổi sang thể thức chia thành 16 bảng: Mỗi bảng có 3 đội, chỉ lấy đội đầu bảng vào vòng sau.
Phản đối: Thể thức này đã được nhắc đến từ trước, nhưng toàn giải chỉ có 64 trận, không đáp ứng được yêu cầu thương mại của FIFA. Và 1 bảng chỉ có 3 đội, ở loạt trận cuối, 1 đội phải ngồi chơi, xem 2 đội kia định đoạt số phận của mình. Hoặc chính trận cuối chỉ là trận thủ tục.
6) Thể thức hai vòng bảng: Vẫn chia 48 đội thành 12 bảng, lấy 2 đội đứng đầu mỗi bảng đi tiếp. Vào vòng bảng thứ hai, chia 24 đội thành 8 bảng, mỗi bảng 3 đội, lấy đội đầu bảng vào tứ kết.
Phản đối: Vòng bảng thứ hai, mỗi bảng 3 đội sẽ gặp phải tình trạng như ở đề xuất thứ (5) nói trên.
Đề xuất thay đổi thể thức khả thi nhất
Hãy chia 48 đội thành 8 bảng, mỗi bảng 6 đội, lấy 2 đội đứng đầu mỗi bảng vào đá vòng knock-out 16 đội.
Nếu lấy 3 đội đứng đầu bảng vào vòng sau, tức là có 24 đội đá vòng knock-out thì lại lẻ đội. Nếu lấy 4 đội đứng đầu bảng vào vòng sau thì có 32 đội vào đá knock-out, chả khác thể thức đang áp dụng hiện tại.
Vậy chọn lấy 2 đội đứng đầu bảng, để có một sự sàng lọc rất gắt gao, không có những trận đấu dễ dãi, nhằm nâng chất lượng giải đấu.
Mỗi bảng 6 đội, chẳng nhẽ mỗi đội sẽ đá 5 trận? Như vậy quá nhiều. Một đội không nhất thiết phải gặp tất cả các đội còn lại trong bảng. Một đội chỉ nên đá 3 hoặc 4 trận vòng bảng.
Nếu mỗi đội đá 3 trận vòng bảng, tổng số trận ở mỗi bảng sẽ là 9 trận. Số trận ở vòng bảng là 9 trận x 8 bảng = 72 trận. Số trận toàn giải = số trận vòng bảng (72 trận) + số trận vòng knock-out (16 trận) = 88 trận.
Nếu mỗi đội đá 4 trận vòng bảng, tổng số trận ở mỗi bảng sẽ là 12 trận. Số trận ở vòng bảng là 12 trận x 8 bảng = 96 trận. Số trận toàn giải = số trận vòng bảng (96 trận) + số trận vòng knock-out (16 trận) = 112 trận.
Số trận đấu ở thể thức đang áp dụng là 104 trận. Mục đích của FIFA khi tăng số đội lên 48 là để tăng số trận và qua đó có nhiều doanh thu. Xét theo phương diện kinh tế, FIFA sẽ chọn phương án 112 trận thay vì 88 trận.
Chọn phương án 88 trận, FIFA mất đi khoảng 15% tổng doanh thu. Trong khi chọn phương án 112 trận, chỉ thêm 8 trận so với hiện tại, tăng thêm 2 ngày thi đấu là đủ. Ta có bảng so sánh sau giữa 3 phương án sau.
Số trận đấu toàn giải, số trận tối đa 1 đội cần phải đá không chênh lệch nhiều lắm, xin đề xuất phương án 2. Một đội bóng đến với giải, dẫu bị loại thì họ cũng được đá 4 trận phục vụ nhân dân quê nhà.
Bạn lo ngại việc chỉ lấy 2/6 đội đầu mỗi bảng sẽ khiến các đội trung bình yếu (như Iran, Hàn Quốc) sớm nản chí sau khi thua 1-2 trận đầu? Ở phương án này, mỗi đội được đá tới 4 trận, cơ hội sửa sai của họ rộng mở hơn.
Trong bảng đấu, khi các đội mạnh triệt hạ nhau, thì một đội trung bình nếu thua trận đầu, vẫn còn tới 3 trận để tích lũy điểm số.
Chỉ cần một đội lót đường bất ngờ cầm hòa đội mạnh, cục diện toàn bảng sẽ đảo lộn. Động lực thi đấu sẽ giữ được lâu vì khoảng cách điểm số giữa vị trí thứ 2 và thứ 5 thường sẽ sát sao, không còn chuyện “bắt tay nhau” đá hòa nữa.
Phương án 2 là tối ưu nhất:
- Nó thỏa mãn cơn khát tiền và số lượng trận đấu của FIFA (112 trận)
- Giải quyết được sự tẻ nhạt của vòng bảng khi loại tới 66% số đội (chỉ giữ 16/48 đội), ép các ông lớn phải đá thật chân ngay từ ngày khai mạc.
- Giữ hy vọng của các đội lâu hơn.
- Cho họ được thi đấu nhiều hơn.
Tới đây bạn sẽ hỏi, bảng 6 đội, mỗi đội 4 trận thì bố trí thi đấu thế nào?
Ví dụ bảng A, 2 đội A1 và A2 không gặp nhau. A3 và A4 không gặp nhau. A5 và A6 không gặp nhau. Thứ tự từ 1 đến 6 là từ đội hạt giống xuống đội yếu nhất. Ta sẽ có 12 trận:
A1 – A3, A1 – A4, A1 – A5, A1 – A6
A2 – A3, A2 – A4, A2 – A5, A2 – A6
A3 – A5, A3 – A6, A4 – A5, A4 – A6
Sắp xếp lịch, địa điểm thi đấu trước cả năm cũng được, bắt thăm các đội vào các vị trí 1 đến 6 ở mỗi bảng là xong.
Các trận đấu diễn ra với thứ tự nào?
Lượt 1: A1 – A3, A2 – A5, A4 – A6
Lượt 2: A1 – A4, A2 – A6, A3 – A5
Lượt 3: A1 – A5, A2 – A4, A3 – A6
Lượt 4: A1 – A6, A2 – A3, A4 – A5
Hoặc có thể đổi thứ tự các lượt trên. Mỗi bảng có một thứ tự lượt đấu khác nhau, sao trong tính cả vòng bảng, lượt trận nào cũng có các trận cầu đinh hấp dẫn, ví dụ lượt 1 có trận A1 – A3 thì sang lượt 2 có trận B1 – B3.
Vào vòng knock-out xếp cặp ra sao? Xếp Nhất A gặp Nhì B, Nhất B gặp Nhì A... đơn giản như thể thức có 32 đội tại các World Cup trong giai đoạn 1998-2022.
