Thiết bị đeo chỉ là hỗ trợ theo dõi, không thay thế tầm soát ung thư vú

Miếng dán siêu âm đeo được hỗ trợ theo dõi mô vú tại nhà

Nhóm nghiên cứu tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phát triển miếng dán mềm gắn vào áo lót, cho phép đặt đầu dò siêu âm chạy dọc theo miếng dán để ghi nhận hình ảnh mô vú từ nhiều góc. Công nghệ hướng đến hỗ trợ theo dõi giữa các lần tầm soát định kỳ, chưa nhằm thay thế chẩn đoán tại bệnh viện.

Thiết bị dạng “miếng dán – giá đỡ” giúp cố định vị trí quét, người dùng di chuyển đầu dò trên các rãnh định vị để chụp lặp lại cùng một khu vực theo thời gian. Hình ảnh thu được trong thử nghiệm đạt chất lượng tương đương ảnh từ đầu dò siêu âm thông dụng tại cơ sở y tế, tạo cơ sở theo dõi thay đổi nhỏ ở mô vú.

Nhóm tác giả cho biết mục tiêu là tăng khả năng phát hiện sớm bất thường ở các giai đoạn giữa hai lần chụp X-quang tuyến vú (mammography). Tuy nhiên, đây mới là kết quả nghiên cứu; thiết bị cần tiếp tục được thẩm định lâm sàng, cấp phép và hướng dẫn sử dụng chuẩn. Mọi nghi ngờ trên hình ảnh vẫn phải được bác sĩ đánh giá và xác nhận bằng chẩn đoán hình ảnh tiêu chuẩn (nhũ ảnh/siêu âm tại bệnh viện, khi cần thiết có thể sinh thiết).

Nhóm tác giả cũng lưu ý, miếng dán siêu âm đeo được là giải pháp hỗ trợ theo dõi, không phải “thiết bị đeo chẩn đoán ung thư vú”. Khi thấy dấu hiệu bất thường (khối cứng mới, tụt núm, thay đổi da kiểu “vỏ cam”, dịch bất thường…), cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và chỉ định cận lâm sàng phù hợp.

Việt Nam đang dùng những công nghệ nào?

Câu hỏi nhiều độc giả quan tâm là: “Việt Nam đã có thiết bị đeo tại nhà để phát hiện ung thư vú chưa?” Ghi nhận từ các cơ sở lớn cho thấy chưa có thiết bị đeo tại nhà nào được bệnh viện công bố hay khuyến nghị như một phương án thay thế nhũ ảnh/siêu âm trong sàng lọc. Một số công nghệ cầm tay hoặc ảnh nhiệt từng được truyền thông quốc tế đề cập, nhưng tài liệu y khoa trong nước vẫn khẳng định việc tầm soát cần dựa trên chẩn đoán hình ảnh chuẩn tại cơ sở y tế. Vì vậy, người dân cần thận trọng với thông tin “đeo là biết” hay “soi nhiệt tại nhà” để tránh bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị.

Trong hệ thống y tế hiện nay, tầm soát ung thư vú tại Việt Nam vẫn xoay quanh chẩn đoán hình ảnh ở bệnh viện: nhũ ảnh (mammography) và siêu âm vú. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định cộng hưởng từ (MRI). Truyền thông y tế chính thống thường xuyên nhấn mạnh nhũ ảnh là nền tảng giúp giảm tử vong do ung thư vú, đồng thời khuyến nghị phụ nữ từ khoảng 40 tuổi, nhóm nguy cơ trung bình, nên chủ động lập lịch tầm soát định kỳ theo tư vấn cá thể hóa của bác sĩ.

Tại TP.HCM, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (UMC) đã chính thức đưa hệ thống X-quang vú 3D (tomosynthesis) vào vận hành từ ngày 18.7.2025, cho phép tái tạo lớp cắt mỏng giúp nhận diện tổn thương sớm, nhất là ở phụ nữ mô vú dày. Nâng cấp này được kỳ vọng cải thiện độ nhạy và độ đặc hiệu so với nhũ ảnh 2D truyền thống, qua đó hỗ trợ quyết định lâm sàng tốt hơn ngay tại phòng chẩn đoán hình ảnh.

Song song chẩn đoán hình ảnh, “lớp phủ số” đang giúp hành trình tầm soát trở nên thuận tiện hơn. Ở khối tư nhân, hệ thống Vinmec hướng dẫn đặt hẹn tại Trung tâm sàng lọc vú ngay trên ứng dụng MyVinmec. Ở khối công lập, UMC sử dụng nền tảng Medpro để đặt số thứ tự, theo dõi lịch và làm thủ tục trước khi đến viện. Vai trò của các ứng dụng này là nhắc hẹn, chuẩn bị trước khi chụp (tránh lăn khử mùi, mang phim cũ để so sánh), lưu kết quả và kết nối với bác sĩ chứ không phải “chẩn đoán từ xa”.

Tầm quan trọng của phát hiện sớm thể hiện qua gánh nặng bệnh tật: theo tổng hợp số liệu Globocan 2022 được báo đài trong nước dẫn lại, Việt Nam ghi nhận hơn 20.000 ca ung thư vú mới mỗi năm, chiếm gần 29% tổng số ca ung thư ở nữ giới. Thực tế này củng cố thông điệp: công nghệ số có thể giúp đi khám đúng hẹn, nhưng “cánh cửa” giảm tử vong vẫn nằm ở nhũ ảnh/siêu âm thực hiện đúng tuổi, đúng lịch và đúng quy trình.

Theo dõi tại nhà: quy trình chuẩn, ví dụ và địa chỉ TP.HCM

Quy trình chuẩn bắt đầu từ việc đánh giá nguy cơ cá nhân với bác sĩ để xác định lịch tầm soát. Với nhóm nguy cơ trung bình, đa số tài liệu trong nước khuyến nghị bắt đầu nhũ ảnh từ khoảng 40 tuổi, lặp lại mỗi 1–2 năm; khi mô vú dày, bác sĩ có thể phối hợp siêu âm để tăng hiệu quả phát hiện. Nhóm nguy cơ cao (tiền sử gia đình, đột biến gen, điều trị nội tiết kéo dài…) có thể cần tầm soát sớm hơn hoặc bổ sung MRI theo chỉ định.

Ở nhà, người bệnh duy trì “nhận biết về vú”: quan sát hình thái, cảm nhận khối cứng mới, da kiểu “vỏ cam”, tụt núm hay dịch bất thường; khi có dấu hiệu lạ, bước đúng đắn là đặt lịch khám sớm để được thăm khám và chỉ định cận lâm sàng phù hợp, không tự kết luận bằng ứng dụng hay thiết bị tại nhà.

Một lộ trình minh họa: phụ nữ 45 tuổi, chưa có triệu chứng, đặt lịch tầm soát tại UMC qua Medpro. Đến ngày hẹn, người bệnh tránh lăn khử mùi, chuẩn bị trang phục phù hợp và mang phim chụp cũ để so sánh. Tại khoa Chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ thực hiện nhũ ảnh (ưu tiên 3D nếu có chỉ định) và siêu âm khi cần; kết quả bình thường sẽ được hẹn tái tầm soát sau 1–2 năm.

Trường hợp có người 42 tuổi từng mắc ung thư vú sẽ được bác sĩ cá thể hóa lịch dày hơn; nếu mô vú rất dày, bác sĩ cân nhắc thêm MRI. Quy trình này cho thấy ứng dụng di động đóng vai trò trợ lý nhắc hẹn và lưu hồ sơ, còn quyết định chuyên môn thuộc về bác sĩ và hệ thống chẩn đoán hình ảnh.

Tại TP.HCM, người dân có thể tham khảo các địa chỉ quen thuộc: Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (đã triển khai nhũ ảnh 3D), Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân Dân 115, cùng các cơ sở tư nhân như Vinmec có trung tâm sàng lọc vú và đặt lịch qua MyVinmec. Trước khi đi, nên kiểm tra website hoặc ứng dụng chính thức của từng đơn vị để nắm quy trình, thời gian làm việc và chuẩn bị giấy tờ, nhằm rút ngắn thời gian chờ và đảm bảo so sánh kết quả theo thời gian.

Điều quan trọng là giữ nhịp theo dõi đều đặn: đặt lịch tầm soát đúng lứa tuổi, dùng app chính thống để nhắc hẹn và lưu hồ sơ, quay lại đúng kỳ hẹn để bác sĩ có dữ liệu so sánh qua nhiều năm. Công nghệ đã làm cho hành trình ấy gần gũi hơn nhưng chỉ phát huy giá trị khi được dùng đúng vai: thúc đẩy đi khám, chuẩn bị tốt cho cuộc chụp và giúp trao đổi thông tin rõ ràng với bác sĩ. Phần còn lại, bao gồm phát hiện tổn thương tiền lâm sàng và định hướng điều trị, vẫn phải dựa trên chẩn đoán hình ảnh và quyết định chuyên môn tại bệnh viện.