Thiếu canxi ở trẻ: Những tín hiệu ngầm nhiều cha mẹ bỏ lỡ

Canxi từ lâu được xem là "viên gạch" quan trọng giúp trẻ phát triển chiều cao. Thế nhưng, theo các chuyên gia nhi khoa, vai trò của canxi còn vượt xa việc hình thành hệ xương. Khoáng chất này tham gia điều hòa hoạt động của hệ thần kinh, hỗ trợ co cơ, duy trì nhịp tim và góp phần vào sự phát triển nhận thức của trẻ.

Điều đáng lo ngại là thiếu canxi ở trẻ thường không biểu hiện bằng những dấu hiệu rầm rộ. Nhiều triệu chứng ban đầu rất dễ bị nhầm lẫn với những thay đổi sinh lý bình thường, khiến cha mẹ chủ quan và bỏ lỡ "giai đoạn vàng" để can thiệp. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, vận động và trí tuệ của trẻ.

Thiếu canxi ở trẻ thường bắt đầu bằng những dấu hiệu rất dễ bỏ qua

Không ít phụ huynh cho rằng trẻ quấy khóc, ngủ không sâu hay hay giật mình là do tính cách hoặc thay đổi thời tiết. Tuy nhiên, đây cũng có thể là những biểu hiện sớm của tình trạng thiếu canxi.

Canxi đóng vai trò quan trọng trong quá trình dẫn truyền thần kinh và điều hòa trạng thái hưng phấn của não bộ. Khi lượng canxi trong cơ thể không đáp ứng đủ nhu cầu, trẻ dễ rơi vào trạng thái kích thích thần kinh, dẫn đến khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm.

Đi kèm với đó là hiện tượng đổ nhiều mồ hôi, đặc biệt ở vùng đầu, trán và sau gáy dù thời tiết không nóng. Đây là dấu hiệu khá phổ biến ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc đang trong giai đoạn phát triển nhanh trong năm đầu đời.

Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2, các biểu hiện như ra nhiều mồ hôi, quấy khóc hay ngủ không ngon không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với thiếu canxi. Tuy nhiên, nếu trẻ xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu bất thường hoặc kéo dài nhiều ngày, cha mẹ nên đưa con đến khám để được bác sĩ đánh giá nguyên nhân thay vì tự ý bổ sung canxi hoặc vitamin D.

Trong những năm đầu đời, tốc độ phát triển vận động phản ánh khá rõ tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Thiếu canxi kéo dài có thể khiến quá trình khoáng hóa xương diễn ra kém hiệu quả, làm trẻ chậm lẫy, chậm bò, chậm đứng hoặc biết đi muộn hơn so với các mốc phát triển bình thường.

Một số trẻ còn có biểu hiện chân yếu, chân vòng kiềng, cong hình chữ O hoặc chữ X khi bắt đầu tập đi. Đây đều là những dấu hiệu cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để xác định nguyên nhân.

Bên cạnh đó, thóp chậm liền cũng là biểu hiện cha mẹ không nên xem nhẹ. Thông thường, thóp trước sẽ khép lại khi trẻ từ 12 đến 18 tháng tuổi. Nếu sau thời điểm này thóp vẫn rộng hoặc chậm đóng, trẻ cần được kiểm tra nhằm phát hiện sớm các bất thường về chuyển hóa, trong đó có thiếu canxi hoặc còi xương.

Quá trình mọc răng cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ lượng canxi trong cơ thể. Trẻ thiếu canxi có thể mọc răng muộn, răng mọc không đều, men răng yếu hoặc dễ sâu hơn so với trẻ được cung cấp đầy đủ dưỡng chất.

Những "tín hiệu ngầm" trên cơ thể nhiều gia đình dễ nhầm là bình thường

Canxi không chỉ tham gia cấu tạo xương mà còn giúp cơ bắp co giãn hiệu quả. Vì vậy, khi thiếu hụt, trẻ có thể thường xuyên than đau chân, đau tay sau khi vận động hoặc xuất hiện các cơn chuột rút, nhất là vào ban đêm.

Không ít trẻ quấy khóc vì đau mỏi cơ nhưng cha mẹ lại nghĩ rằng đây chỉ là biểu hiện hiếu động hoặc mệt sau khi chơi đùa.

Một dấu hiệu khác khá điển hình là rụng tóc hình vành khăn phía sau gáy. Mặc dù không phải trường hợp nào cũng liên quan đến thiếu canxi, nhưng nếu xuất hiện cùng với các biểu hiện khác như chậm lớn, ngủ kém hay chậm mọc răng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn.

Ở một số trường hợp, thiếu canxi còn làm tăng nguy cơ co thắt thanh quản khiến trẻ hay nấc cụt, ọc sữa kéo dài hoặc thở nhanh. Đây là những triệu chứng cần được theo dõi cẩn thận vì có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp nếu không được xử trí đúng cách.

Không chỉ chiều cao, não bộ của trẻ cũng chịu ảnh hưởng

Điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại là thiếu canxi kéo dài không chỉ tác động đến hệ xương mà còn ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh.

Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ thiếu canxi trong thời gian dài có thể giảm khả năng tập trung, phản xạ chậm hơn, ít hứng thú với môi trường xung quanh và gặp khó khăn trong việc tiếp thu kỹ năng mới. Những biểu hiện này thường diễn ra âm thầm nên dễ bị nhầm lẫn với tính cách hoặc giai đoạn phát triển của trẻ.

Theo khuyến cáo từ Bệnh viện Nhi đồng 2, cha mẹ không nên tự chẩn đoán con bị thiếu canxi chỉ dựa trên một vài biểu hiện bên ngoài. Việc bổ sung canxi không đúng chỉ định không những không cải thiện tình trạng của trẻ mà còn có thể gây táo bón, sỏi thận, tăng canxi máu hoặc làm cản trở hấp thu các vi chất cần thiết khác.

Các bác sĩ khuyến nghị, khi nghi ngờ trẻ thiếu canxi, phụ huynh nên đưa con đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá toàn diện về tăng trưởng, chế độ dinh dưỡng và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết. Đồng thời, trẻ cần được xây dựng chế độ ăn đa dạng với các thực phẩm giàu canxi như sữa và chế phẩm từ sữa, tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương, đậu nành, rau xanh đậm kết hợp bổ sung vitamin D hợp lý nhằm tăng khả năng hấp thu canxi.

Việc quan sát những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ, từ giấc ngủ, khả năng vận động đến quá trình mọc răng hay phản ứng với môi trường xung quanh, sẽ giúp cha mẹ phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Can thiệp đúng thời điểm không chỉ giúp trẻ phát triển chiều cao tối ưu mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện về thể chất, thần kinh và trí tuệ trong những năm đầu đời.