Thời trang chống AI theo dõi: Khi quần áo trở thành 'lá chắn' bảo vệ quyền riêng tư

Khi camera thông minh ngày càng xuất hiện dày đặc trên đường phố và lực lượng cảnh sát mở rộng sử dụng nhận diện khuôn mặt, cuộc tranh luận giữa an ninh và quyền riêng tư cũng trở nên gay gắt hơn.

Quần áo chống AI theo dõi và chiếc túi "biến mất" khỏi mọi hệ thống định vị

Trong nhiều năm qua, camera giám sát đã trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống đô thị. Tuy nhiên, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), các hệ thống này không còn chỉ ghi hình mà còn có thể nhận diện khuôn mặt, phân tích hành vi, xác định giới tính, theo dõi lộ trình di chuyển và xây dựng hồ sơ cá nhân từ dữ liệu thu thập được.

Chính sự thay đổi đó đã thôi thúc hai nhà sáng lập Nicole Scheller và Daniel Preuss thành lập Urban Privacy, một start-up tại Leipzig (Đức) chuyên phát triển các sản phẩm thời trang nhằm hạn chế khả năng theo dõi của AI.

Thay vì cố gắng tạo ra chiếc "áo tàng hình" bất khả thi, Urban Privacy hướng tới việc khiến các thuật toán khó nhận diện người mặc hơn.

Một trong những sản phẩm nổi bật nhất là áo khoác anti-tracking. Trên bề mặt áo xuất hiện những họa tiết giống khuôn mặt người, khiến các hệ thống nhận diện bằng AI bị đánh lạc hướng khi cố xác định vị trí khuôn mặt thật.

Không chỉ vậy, thiết kế bất đối xứng cùng kiểu dáng rộng cũng được tính toán nhằm gây khó khăn cho các thuật toán phân loại giới tính hoặc nhận diện hình dáng cơ thể.

Theo nhà thiết kế Nicole Scheller, vấn đề lớn nhất hiện nay không phải là camera ghi lại hình ảnh, mà là không ai biết dữ liệu sau đó sẽ được lưu trữ, phân tích hay sử dụng vào mục đích gì.

Bà cho rằng dữ liệu số đang trở thành nguồn tài nguyên quý giá nhất của thời đại mới. Những tập đoàn công nghệ toàn cầu liên tục mở rộng khả năng thu thập dữ liệu người dùng thông qua nhiều thiết bị thông minh. Scheller lấy ví dụ Meta, công ty mẹ của Facebook và Instagram hiện cũng phát triển kính thông minh tích hợp camera, giúp việc ghi hình diễn ra gần như mọi lúc mọi nơi.

Trong số các sản phẩm của Urban Privacy, bán chạy nhất lại là chiếc túi chống theo dõi dành cho điện thoại thông minh. Chiếc túi hoạt động như một "lồng Faraday" thu nhỏ, chặn toàn bộ tín hiệu viễn thông, Wi-Fi, Bluetooth và GPS. Khi điện thoại được đặt bên trong, thiết bị hoàn toàn biến mất khỏi mạng lưới liên lạc và không thể bị định vị.

Ngoài ra, Urban Privacy còn giới thiệu chiếc khăn quàng cổ in mã QR đặc biệt. Khi ai đó chụp ảnh chiếc khăn, mã QR sẽ hiện lên trên màn hình, dẫn tới trang web với thông điệp: "No Photos Please" (Xin đừng chụp ảnh).

Theo Daniel Preuss, nhận thức của công chúng về quyền riêng tư đang thay đổi rõ rệt. Ngày càng nhiều người quan tâm đến việc dữ liệu cá nhân được thu thập ra sao và ai là người kiểm soát chúng.

Cuộc tranh luận giữa an ninh và quyền riêng tư ngày càng nóng

Sự xuất hiện của Urban Privacy phản ánh một xu hướng lớn hơn khi các công nghệ giám sát bằng AI ngày càng được triển khai rộng rãi tại châu Âu.

Tháng 3 vừa qua, Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt công bố kế hoạch trang bị camera thông minh tại các nhà ga đường sắt trên toàn quốc. Những hệ thống này có khả năng thu thập dữ liệu sinh trắc học nhằm hỗ trợ lực lượng chức năng phát hiện các đối tượng nguy hiểm. Đề xuất này lập tức gây tranh cãi.

Tổ chức phi chính phủ AlgorithmWatch cảnh báo rằng việc mở rộng giám sát bằng AI có thể tạo ra điều kiện để theo dõi gần như toàn bộ người dân trong không gian công cộng, đồng thời làm xói mòn quyền được ẩn danh - một trong những nền tảng của xã hội dân chủ.

Theo tổ chức này, cảm giác luôn bị quan sát có thể khiến nhiều người e ngại tham gia các hoạt động chính trị, biểu tình hay thậm chí tìm kiếm các dịch vụ tư vấn nhạy cảm như chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Ở chiều ngược lại, Liên đoàn Cảnh sát Đức (GdP) lại ủng hộ việc ứng dụng AI trong giám sát hình ảnh. Theo GdP, trong bối cảnh lực lượng cảnh sát thiếu nhân sự nhưng lượng dữ liệu video ngày càng lớn, AI có thể giúp phát hiện nhanh các hành vi bất thường, hỗ trợ sĩ quan làm việc hiệu quả hơn và rút ngắn đáng kể thời gian phân tích hình ảnh.

Hiện nay, camera thông minh đã được triển khai tại nhiều thành phố của Đức. Phần lớn hệ thống chỉ sử dụng AI để phát hiện chuyển động hoặc phân tích hành vi mà chưa áp dụng nhận diện sinh trắc học.

Bang Hessen là một trong những ngoại lệ. Tại đây, cảnh sát đang thử nghiệm công nghệ nhận diện khuôn mặt theo thời gian thực, đặc biệt tại khu vực ga trung tâm Frankfurt. Mục tiêu là nhanh chóng phát hiện các nghi phạm khủng bố, đồng thời hỗ trợ tìm kiếm người mất tích hoặc nạn nhân bị bắt cóc.

Sự phát triển song song giữa công nghệ giám sát và các giải pháp chống theo dõi như Urban Privacy cho thấy một cuộc chạy đua mới đang hình thành. Một bên nỗ lực tận dụng AI để tăng cường an ninh và hiệu quả quản lí đô thị, trong khi bên còn lại tìm cách bảo vệ quyền riêng tư và quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân.

Trong tương lai, khi AI ngày càng hiện diện trong mọi không gian công cộng, câu hỏi không chỉ còn là công nghệ có thể làm được gì, mà còn là xã hội sẽ chấp nhận để công nghệ đi xa đến đâu trước khi quyền riêng tư của mỗi cá nhân bị thu hẹp quá mức.