Thời trang Việt trước bước ngoặt 'tái sinh' và phát triển bền vững
Thời trang Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt: Không chỉ là nơi sản xuất sản phẩm ra thế giới, mà còn có cơ hội kể những câu chuyện văn hóa, con người và cách sống bền vững hơn.
Khi thời trang không chỉ là quần áo
Tại Hội thảo thường niên lần thứ 28 của International Foundation of Fashion Technology Institutes (IFFTI), do RMIT University Vietnam đăng cai năm nay, hơn 180 đại biểu từ 19 quốc gia đã cùng nhau bàn về tương lai của ngành thời trang.
Một điểm nhấn quan trọng của hội thảo là phiên thảo luận: “Tái thiết, Đổi mới, Tái sinh: Thời trang tại giao điểm của văn hóa, cộng đồng và thương mại”, quy tụ các góc nhìn từ thiết kế, truyền thông và chuỗi cung ứng toàn cầu để bàn về những hướng chuyển đổi thực chất cho ngành thời trang.
Vấn đề được đặt ra tại cuộc thảo luận không còn là sản xuất nhanh hơn hay nhiều hơn, mà là làm thế nào để ngành thời trang trở nên có trách nhiệm hơn với môi trường, xã hội và văn hóa.
Việt Nam: Từ “công xưởng” đến mắt xích chiến lược
Trong nhiều năm, Việt Nam được biết đến như một trung tâm sản xuất dệt may lớn của thế giới. Tuy nhiên, vai trò này đang thay đổi.
Theo ông Haluk Demirtel, Phó chủ tịch Vận hành tại Li & Fung, ngành dệt may Việt Nam đã chuyển từ mô hình gia công đơn giản sang mô hình FOB - nơi doanh nghiệp chủ động từ nguyên liệu đến sản xuất và xuất khẩu. Đây là bước tiến quan trọng giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thực tế, năm 2024, Việt Nam đã vượt Trung Quốc để trở thành quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất vào thị trường Mỹ trong một giai đoạn nhất định. Đây là một cột mốc đáng chú ý. Tuy nhiên, phía sau thành công này vẫn là những thách thức: Khoảng 70% nguyên liệu vẫn phụ thuộc nhập khẩu; áp lực giá khiến yếu tố bền vững chưa trở thành ưu tiên. “Với nhiều người tiêu dùng, bền vững vẫn là "có thì tốt", chưa phải bắt buộc”, ông Demirtel nhận định tại hội thảo.
Khoảng cách giữa sản xuất và thương hiệu
Ở góc độ của một người làm truyền thông, bà Nguyễn Liên Chi, Giám đốc nội dung ELLE Vietnam, chỉ ra một nghịch lý: Việt Nam sản xuất cho các thương hiệu quốc tế rất tốt, nhưng các thương hiệu nội địa lại chưa tận dụng được lợi thế đó.
“Nhiều thương hiệu vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu giá rẻ và chưa hiểu rõ quy trình sản xuất có trách nhiệm”, bà nói. Điều này tạo ra một khoảng cách rõ rệt giữa năng lực sản xuất thực tế và câu chuyện thương hiệu nội địa.
Theo bà, truyền thông cần đóng vai trò cầu nối, giúp khái niệm “thời trang bền vững” trở nên gần gũi hơn với người tiêu dùng, thay vì chỉ là khẩu hiệu.
Khi văn hóa trở thành giá trị cốt lõi
Ở một hướng tiếp cận khác, nhà thiết kế Vũ Thảo - người sáng lập thương hiệu Kilomet109 - lựa chọn làm việc trực tiếp với các cộng đồng địa phương.
Thay vì chạy theo xu hướng, nhà thiết kế đề xuất tập trung vào: chất liệu tự nhiên, kỹ thuật thủ công truyền thống, hợp tác với nghệ nhân. “Chúng tôi không chỉ làm thời trang, mà còn duy trì sinh kế và bảo tồn văn hóa”, Vũ Thảo chia sẻ.
Tuy nhiên, cách làm này không dễ. Ở nhiều nơi, chỉ còn một vài gia đình giữ nghề dệt truyền thống. Đồng thời, chính các cộng đồng cũng đang thay đổi, mong muốn những sản phẩm hiện đại hơn.
“Không thể lãng mạn hóa truyền thống. Điều quan trọng là tìm cách để truyền thống tiếp tục sống trong hiện tại”, nhà thiết kế Vũ Thảo nói.
Một hệ thống đang chuyển mình
Toàn bộ bức tranh thời trang hiện nay được định hình bởi nhiều mâu thuẫn: sản xuất quy mô lớn và thủ công; giá rẻ và đạo đức; toàn cầu hóa với bản sắc địa phương
Theo bà Corinna Joyce, đại diện RMIT University Vietnam, đây không phải là những vấn đề riêng lẻ, mà là vấn đề của cả hệ thống. Chính vì vậy, việc thay đổi cũng không thể diễn ra ở một khâu, mà cần sự phối hợp giữa: giáo dục, doanh nghiệp, truyền thông và cộng đồng
Dù còn nhiều thách thức, các chuyên gia đều đồng thuận rằng ngành thời trang đang bước vào giai đoạn chuyển đổi.
Cơ hội đang mở ra từ chính những điểm nghẽn: sản xuất linh hoạt hơn, vai trò của nhà thiết kế địa phương tăng lên, giá trị văn hóa được chú trọng hơn. Như bà Liên Chi nhận định, thay đổi không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. “Chúng ta cần nhiều người bắt đầu từ những thay đổi nhỏ”, bà nói. Và có lẽ, tương lai của thời trang không nằm ở việc sản xuất nhanh hơn, mà ở việc làm chậm lại nhưng “chất” hơn.