Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cảnh báo 4 thách thức lớn về dân số
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cảnh báo Việt Nam đang đối mặt với 4 thách thức dân số lớn, từ mức sinh thấp đến già hóa dân số, đe dọa cơ hội dân số vàng nếu không có giải pháp kịp thời
Chia sẻ tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (11/7) với chủ đề "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng", do Bộ Y tế phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức sáng 10/7, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng Việt Nam đang đứng trước thời điểm có ý nghĩa quyết định đối với tương lai phát triển của đất nước.
Theo ông, bên cạnh những thành tựu nổi bật sau 65 năm công tác dân số, nhiều thách thức mới đang xuất hiện, đòi hỏi phải có những chính sách đủ mạnh nhằm duy trì lợi thế dân số vàng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm phát triển bền vững.
Những biến động dân số đang tạo sức ép lớn đối với tương lai phát triển
Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện vẫn đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng với lực lượng lao động dồi dào. Đây là cơ hội đặc biệt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.
Tuy nhiên, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh lợi thế này đang chịu tác động từ nhiều xu hướng mới. Một trong những vấn đề đáng quan tâm là tình trạng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị và vùng phát triển kinh tế. Chỉ trong giai đoạn 2019-2024, tuổi kết hôn trung bình của người Việt đã tăng nhanh hơn cả hai thập kỷ trước đó.
Theo Thứ trưởng, nếu mức sinh tiếp tục giảm trong thời gian dài, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động, thu hẹp quy mô dân số và bước vào giai đoạn già hóa nhanh hơn dự báo. Đây là bài học mà nhiều quốc gia phát triển đã và đang phải trả giá bằng sự suy giảm tăng trưởng kinh tế, cùng áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống an sinh xã hội.
Không chỉ vậy, tỷ số giới tính khi sinh vẫn duy trì ở mức cao hơn ngưỡng cân bằng tự nhiên. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho rằng đây là vấn đề cần tiếp tục được kiểm soát, bởi sự mất cân bằng kéo dài sẽ tạo ra nhiều hệ lụy xã hội như thiếu hụt nữ giới trong độ tuổi kết hôn, gia tăng nguy cơ mua bán người, bạo lực trên cơ sở giới và những bất ổn về cấu trúc dân số trong tương lai.
Sức khỏe vị thành niên và già hóa dân số là hai bài toán không thể chậm trễ
Bên cạnh xu hướng mức sinh thấp và mất cân bằng giới tính khi sinh, Bộ Y tế cũng đặc biệt quan tâm đến sức khỏe sinh sản vị thành niên và tốc độ già hóa dân số.
Mặc dù tỷ lệ tảo hôn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, tình trạng mang thai ở tuổi vị thành niên vẫn ở mức đáng lo ngại tại một số khu vực như Tây Nguyên và Trung du, miền núi phía Bắc. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe bà mẹ và trẻ em mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Trong khi đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Các dự báo cho thấy chỉ trong vài thập niên tới, số người trong độ tuổi lao động sẽ phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc ngày càng nhiều người cao tuổi. Nếu không chuẩn bị từ sớm các chính sách về dân số, y tế và an sinh xã hội, áp lực đối với nền kinh tế sẽ ngày càng lớn.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, đây chính là thời điểm Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý quy mô dân số sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng con người làm trung tâm của mọi chính sách.
Đầu tư cho thanh niên hôm nay là đầu tư cho tương lai đất nước
Để tận dụng hiệu quả cơ hội dân số vàng, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số, đồng thời thống nhất chủ trương triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Đây được xem là nền tảng quan trọng để giải quyết đồng bộ các vấn đề về mức sinh, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, ngành y tế sẽ tiếp tục đổi mới công tác truyền thông về dân số, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống dữ liệu dân số và nâng cao năng lực dự báo nhằm xây dựng các chính sách phù hợp với thực tiễn.
Ông nhấn mạnh thanh niên chính là lực lượng quyết định tương lai của đất nước. Khi người trẻ được bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng với giáo dục, chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe sinh sản và sức khỏe tiền hôn nhân, họ sẽ có điều kiện phát triển toàn diện, chủ động xây dựng gia đình và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của xã hội.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, đầu tư cho thanh niên không chỉ là đầu tư cho một thế hệ mà còn là đầu tư cho sức cạnh tranh quốc gia trong nhiều thập niên tới. Chỉ khi khát vọng của người trẻ được tạo điều kiện để phát huy, Việt Nam mới có thể biến lợi thế dân số vàng thành động lực tăng trưởng, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
