Thực hư việc phụ huynh phải ‘săn’ từng cuốn sách giáo khoa giữa nguồn cung 220 triệu bản

Sách giáo khoa “cháy” cục bộ

Ngày 17/8, nhiều học sinh bắt đầu trở lại trường chuẩn bị "chạy đua" cho năm học 2026-2027. Cùng lúc đó, một cuộc "chạy đua" khác vẫn diễn ra ngoài cổng trường: phụ huynh tìm sách giáo khoa cho con.

Tại TP.HCM, cảnh người lớn cầm danh sách sách đi từ quầy này sang quầy khác xuất hiện ở nhiều nhà sách. Không ít nơi còn sách của một số môn nhưng thiếu những cuốn quan trọng để ghép thành trọn bộ. Việc mua sách vốn chỉ mất một buổi vì thế kéo dài nhiều ngày.

Chị Lại Thu Hằng, ngụ phường Bảy Hiền, cho biết ngày 12/8 đã đi 5 nhà sách nhưng vẫn chưa mua được bộ sách giáo khoa lớp 3. Gia đình trước đó đăng ký mượn sách cho con tại trường nhưng chưa nhận được. Lo thời gian chuẩn bị quá sát, hôm nay chị lại xin nghỉ làm để tiếp tục đi tìm sách.

“Gần giữa tháng 8 rồi nhưng con vẫn chưa có quyển sách nào. Nếu chờ đến cuối tháng mới nhận thì gia đình không kịp bao sách, chuẩn bị cho con. Việc học cũng ít nhiều bị ảnh hưởng”, chị Hằng nói.

Nỗi lo tương tự xuất hiện ở nhiều gia đình khác. Chị Vân Anh, có con vào lớp 6, cho biết đã tìm tại nhiều nhà sách và cả kênh trực tuyến nhưng vẫn chưa nơi nào có đủ bộ. Anh Tuấn Hưng, phụ huynh ở phường Tân Sơn Nhất, phải đi bốn nhà sách mới gom đủ sách lớp 4 cho con.

Ghi nhận của PV Một Thế giới ngày 18/8 cho thấy tình trạng tương tự xảy ra tại cả TP.HCM và một số tỉnh, thành ở Đồng bằng sông Cửu Long. Có phụ huynh đi gần 10 nhà sách vẫn thiếu sách Tiếng Việt lớp 1; có người hơn 10 ngày liên tục tìm mua nhưng chỉ gom được vài cuốn. Tại một nhà sách ở Cần Thơ, lượng sách có ngày được cung ứng chưa đáp ứng 10% nhu cầu.

Ở Cà Mau, anh Ngọc Sơn, ngụ phường An Xuyên, có hai con học lớp 6 và lớp 9. Sau nhiều ngày tìm kiếm, bộ sách của cả hai con vẫn thiếu nhiều môn. Các nhà sách anh tìm đến đều lưu số điện thoại để báo khi sách về.

Tình trạng thiếu cục bộ còn kéo theo rủi ro khi phụ huynh tìm nguồn hàng trên mạng trong tâm lý nóng ruột. Ngày 13/8, một phụ huynh tại TP.HCM cho biết bị tài khoản Zalo nhận đặt cọc 50.000 đồng rồi chặn liên lạc. Trên sàn thương mại điện tử, có trường hợp sách Tin học lớp 6 giá niêm yết 9.000 đồng được rao tới 48.000 đồng.

Sách giáo khoa in số lượng tăng gần 50%, vì sao vẫn thiếu ở quầy bán lẻ?

Số liệu từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho thấy bức tranh nguồn cung khác cảm nhận của nhiều phụ huynh. Tính đến ngày 15/8, đơn vị cùng hệ thống phát hành đã cung ứng 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo. Sản lượng sách giáo khoa bằng 148% cùng kỳ năm 2025; sách bài tập và sách tham khảo bằng 119%.

Ngoài lượng đã đưa ra thị trường, khoảng 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập đang tiếp tục được điều chuyển theo nhu cầu tại các địa phương. Nhà xuất bản khẳng định mục tiêu không để học sinh thiếu sách trước khai giảng.

Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc. Bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” được lựa chọn làm bộ sách dùng thống nhất. Sự thay đổi khiến nhu cầu tập trung vào cùng hệ thống đầu sách, trong khi việc đặt hàng và phân phối tại từng địa phương phải điều chỉnh theo mặt bằng nhu cầu mới.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam lý giải, sức mua tăng mạnh vào cuối tháng 7 và đầu tháng 8. Một số phụ huynh mua thêm bộ sách thứ hai để con dùng ở nhà hoặc để tại lớp. Các chương trình thiện nguyện cũng mua lượng lớn sách để tặng học sinh, thư viện trường học. Khi nhiều nhu cầu cùng dồn vào hệ thống bán lẻ trong thời gian ngắn, một số đầu sách dễ hết trước.

Một nguyên nhân khác liên quan đến tâm lý chờ chính sách. Một số trường chưa đặt mua sách tập trung vì chờ thông tin hỗ trợ hoặc miễn phí sách giáo khoa. Không ít phụ huynh cũng trì hoãn việc mua vì kỳ vọng có thể mượn, nhận sách từ nhà trường. Đến khi năm học cận kề, nhu cầu chuyển sang mua lẻ cùng lúc, tạo áp lực lên các nhà sách.

Bà Phạm Thị Hóa, Phó Tổng Giám đốc FAHASA, cho biết doanh thu sách giáo khoa của hệ thống tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm 2025 nhưng nhiều đầu sách vẫn hết hàng do nguồn bổ sung chưa theo kịp sức mua. Theo bà, một số công ty sách và cửa hàng tư nhân hạn chế nhập hàng vì lo chính sách hỗ trợ sách sẽ khiến tồn kho; trong khi khách tập trung về những hệ thống vẫn duy trì nguồn hàng.

Tổng số bản sách được đưa ra thị trường vì thế chưa phản ánh đầy đủ khả năng phụ huynh mua được trọn bộ tại một địa điểm. Chỉ cần thiếu một cuốn Toán, Tiếng Việt, Ngữ văn hay Hoạt động trải nghiệm, cả bộ sách trong mắt người mua vẫn là “chưa đủ”.

Tại TP.HCM, ngành giáo dục đang kéo nhà trường vào cuộc để giảm áp lực cho từng gia đình. Ngày 17/8, nhiều trường thông báo phụ huynh có nhu cầu có thể đăng ký với thư viện. Nhà trường tổng hợp số lượng và liên hệ đơn vị phát hành để mua hỗ trợ. Nếu học sinh chưa đủ sách trong những tuần đầu, giáo viên chủ nhiệm sẽ hỗ trợ tài liệu học tập để không gián đoạn việc học.

Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM Nguyễn Bảo Quốc khẳng định thành phố sẽ bảo đảm sách giáo khoa cho học sinh trước khai giảng, tiếp tục phối hợp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để bổ sung nguồn sách cho trường học, ưu tiên học sinh yếu thế và học sinh có nhu cầu mượn. Các trường được yêu cầu rà soát danh sách, tránh “sốt sách” cục bộ.

TP.HCM dự kiến dành khoảng 288 tỷ đồng để trang bị sách cho 100% học sinh thuộc nhóm yếu thế và những học sinh có nhu cầu đăng ký. Ngành giáo dục cũng lưu ý sách bài tập, sách tham khảo không phải tài liệu bắt buộc; phụ huynh không nhất thiết phải mua.

Trong thời gian chờ sách giấy, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam khuyến nghị học sinh, giáo viên sử dụng sách điện tử miễn phí trên nền tảng tập huấn của đơn vị. Những cuốn thuộc bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” từ năm trước, nếu còn phù hợp và được giữ gìn tốt, cũng có thể tiếp tục tận dụng.

Mùa sách năm nay cho thấy khâu dự báo nhu cầu và điều phối hàng hóa. Khi tổng nguồn cung tăng mạnh nhưng phụ huynh vẫn phải chạy nhiều nơi tìm sách, khả năng tiếp cận thực tế cần được cải thiện.