Thương hiệu điện tử Nhật Bản tìm cách tái sinh trong làn sóng AI

Những chiếc tivi, tủ lạnh, máy giặt mang thương hiệu Nhật từng hiện diện trong hàng triệu gia đình và góp phần đưa đất nước mặt trời mọc trở thành cường quốc công nghệ.

Nhưng gần nửa thế kỉ sau, khi AI, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu trở thành động lực tăng trưởng mới của thế giới, các thương hiệu điện tử Nhật Bản buộc phải viết lại câu chuyện của mình. Trong cuộc chuyển đổi ấy, Panasonic, cái tên từng thống trị thiết bị gia dụng đang đặt cược tương lai vào hạ tầng AI.

Từ biểu tượng điện tử Nhật Bản đến cuộc khủng hoảng bản sắc

Tháng 10/1978, chỉ hai tháng trước khi Trung Quốc chính thức khởi động chính sách cải cách và mở cửa, Phó thủ tướng Đặng Tiểu Bình đến thăm nhà máy sản xuất tivi màu của Matsushita Electric, tiền thân của Panasonic, tại ngoại ô Osaka.

Khi ấy, Nhật Bản đang ở đỉnh cao của ngành điện tử, còn Trung Quốc mới bắt đầu hành trình công nghiệp hóa. Đặng Tiểu Bình đã đề nghị nhà sáng lập Konosuke Matsushita, người được mệnh danh là "thần quản trị" của Nhật Bản, hỗ trợ hiện đại hóa nền công nghiệp Trung Quốc. Ở tuổi 83, Matsushita đồng ý giúp "nhiều nhất có thể".

Quyết định ấy về sau trở thành một trong những cột mốc quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa của Trung Quốc. Panasonic là một trong những tập đoàn Nhật đầu tiên chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, góp phần xây dựng nền tảng sản xuất tivi, tủ lạnh và máy giặt, những ngành sau này đưa Trung Quốc trở thành "công xưởng của thế giới".

Trớ trêu thay, gần 50 năm sau, chính các doanh nghiệp Trung Quốc cùng những đối thủ Hàn Quốc lại trở thành sức ép lớn nhất đối với ngành điện tử Nhật.

Sự trỗi dậy của Samsung, LG, Huawei, BYD hay CATL đã khiến lợi thế truyền thống của các hãng Nhật dần biến mất. Thiết bị điện tử tiêu dùng ngày càng trở thành sản phẩm phổ thông với biên lợi nhuận thấp, trong khi giá trị lớn nhất lại nằm ở chip, phần mềm và các hệ sinh thái số.

Trong tình cảnh đó, những "ông lớn" điện tử Nhật buộc phải tìm kiếm bản sắc mới. Sony là doanh nghiệp chuyển mình thành công nhất. Thay vì chỉ sản xuất thiết bị phát nội dung, Sony trở thành nhà sở hữu chính nội dung thông qua mảng game PlayStation, âm nhạc, điện ảnh và anime, đồng thời duy trì vị thế hàng đầu về cảm biến hình ảnh.

Hitachi cũng thực hiện cuộc tái cấu trúc mạnh mẽ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tập đoàn rút khỏi nhiều mảng điện tử tiêu dùng để tập trung vào hạ tầng số, công nghệ thông tin và các giải pháp xã hội thông minh.

Panasonic lại là câu chuyện khó khăn hơn nhiều. Sau hơn một thế kỉ tồn tại, tập đoàn vẫn sở hữu danh mục sản phẩm trải dài từ pin xe điện, hệ thống giải trí hàng không, máy sấy tóc cho tới thiết bị gia dụng. Chính sự đa dạng này khiến doanh nghiệp thiếu một định hướng đủ rõ ràng để thuyết phục nhà đầu tư.

Theo Moody's Ratings, Panasonic đã đạt nhiều tiến bộ trong tái cơ cấu danh mục kinh doanh nhưng quá trình chuyển đổi vẫn chậm hơn các đối thủ, trong khi hiệu quả sinh lời chưa theo kịp Sony hay Hitachi.

Đặt cược tương lai vào AI và các trung tâm dữ liệu

Để tìm động lực tăng trưởng mới, Panasonic đang chuyển trọng tâm sang lĩnh vực hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo. Tháng 5 vừa qua, tập đoàn công bố kế hoạch đầu tư khoảng 500 tỉ yen trong ba năm cho các lĩnh vực liên quan đến AI. Khoảng 70% nguồn vốn sẽ dành cho mảng lưu trữ năng lượng và pin phục vụ trung tâm dữ liệu.

Thay vì cạnh tranh trực tiếp trong lĩnh vực AI tạo sinh, Panasonic muốn trở thành doanh nghiệp cung cấp những "viên gạch" nền tảng giúp các trung tâm dữ liệu vận hành hiệu quả.

Hiện Panasonic cho biết đang nắm khoảng 80% thị phần toàn cầu đối với các bộ pin dự phòng phân tán (Battery Backup Unit - BBU) lắp trong các giá máy chủ.

Nếu trước đây các bộ pin chủ yếu đóng vai trò dự phòng khi mất điện thì trong thời đại AI, chức năng của chúng đã mở rộng đáng kể.

Các GPU phục vụ AI thường xuất hiện những thời điểm tiêu thụ điện tăng đột biến. Hệ thống pin của Panasonic sẽ cung cấp nguồn điện bổ sung trong các giai đoạn cao điểm, giúp cân bằng tải và giảm áp lực lên lưới điện - kỹ thuật được gọi là "peak shaving".

Không dừng ở đó, Panasonic còn phát triển các giải pháp quản lí năng lượng cho toàn bộ trung tâm dữ liệu nhằm tối ưu hóa hiệu suất sử dụng điện. Mục tiêu của tập đoàn là tăng gấp ba sản lượng pin lithium-ion dành cho trung tâm dữ liệu trước năm tài chính 2028. Khi đó, riêng mảng năng lượng dự kiến đạt doanh thu khoảng 2.000 tỉ yen, gần gấp đôi hiện nay.

Theo Chủ tịch kiêm CEO Panasonic Holdings Yuki Kusumi, lợi thế lớn nhất của công ty không chỉ nằm ở việc cung cấp thiết bị cho các "hyperscaler" như Amazon, Microsoft hay Google, mà còn cùng họ thiết kế thế hệ máy chủ AI tiếp theo ngay từ đầu.

Do phần lớn khách hàng nằm tại Mỹ, Panasonic cũng muốn xây dựng chuỗi cung ứng khép kín ngay tại thị trường này nhằm giảm rủi ro địa chính trị và chi phí logistics.

Liệu Panasonic có thể viết lại kì tích?

Việc Panasonic chuyển hướng sang AI cũng phản ánh những khó khăn trong các lĩnh vực truyền thống. Mảng pin xe điện, từng được xem là động lực tăng trưởng nhờ hợp tác với Tesla, đang chịu sức ép lớn khi các chương trình trợ giá xe điện tại Mỹ kết thúc và cạnh tranh từ CATL, BYD ngày càng gay gắt.

Theo giáo sư Atsushi Osanai thuộc Trường Kinh doanh Waseda, Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng công suất sản xuất pin, kéo theo áp lực giảm giá trên toàn thị trường.

Bản thân CEO Yuki Kusumi cũng thừa nhận Panasonic không phải doanh nghiệp đứng ở trung tâm của cuộc cách mạng AI. Ông cho rằng chính vì không ở vị trí trung tâm nên tập đoàn càng phải trở thành đơn vị tiên phong trong việc ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh và quản trị. Ông cũng nhiều lần bày tỏ lo ngại rằng Panasonic chưa chuyển đổi đủ nhanh.

Thực tế, các chuyên gia nhận định Panasonic đã chậm khoảng một thập kỉ so với Sony và Hitachi trong quá trình tái cấu trúc. Một phần nguyên nhân đến từ chính triết lí quản trị của người sáng lập Konosuke Matsushita. Tập đoàn trong nhiều thập niên luôn hạn chế cắt giảm nhân sự, kể cả khi hoạt động kinh doanh gặp khó khăn.

Điều đó khiến việc thay đổi cơ cấu tổ chức trở nên chậm chạp hơn. Đầu năm nay, Panasonic quyết định mở rộng kế hoạch tái cấu trúc với khoảng 12.000 lao động bị ảnh hưởng, cao hơn mức 10.000 người công bố trước đó.

Theo Kusumi, đây là nỗ lực nhằm chấm dứt "25-30 năm trì trệ", xây dựng một văn hóa doanh nghiệp linh hoạt hơn, nơi nhân viên có thể thẳng thắn phản ánh các vấn đề để ban lãnh đạo ra quyết định nhanh hơn. Nhà đầu tư đã bắt đầu đặt kì vọng trở lại. Giá cổ phiếu Panasonic tăng gấp ba lần trong vòng một năm qua nhờ kì vọng vào AI và các chương trình cải tổ.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo thị trường đang kì vọng nhanh hơn tốc độ chuyển đổi thực tế của doanh nghiệp. So với Hitachi, vốn đã thu được lợi nhuận đáng kể từ các nền tảng số và hệ thống điện phục vụ trung tâm dữ liệu, Panasonic hiện vẫn chủ yếu hưởng lợi từ các linh kiện và hệ thống pin, khiến tác động đến lợi nhuận toàn tập đoàn còn khá hạn chế.

Điều khó nhất với Panasonic không chỉ là phát triển một ngành kinh doanh mới, mà còn phải xác định rõ mình muốn trở thành ai trong kỉ nguyên AI. Từ tivi, thiết bị gia dụng, B2B, ô tô, pin cho đến AI, mục tiêu chiến lược của Panasonic liên tục thay đổi trong nhiều năm qua, khiến doanh nghiệp chưa tạo được một câu chuyện phát triển đủ rõ ràng như Sony hay Hitachi.

Dù vậy, Panasonic chưa có ý định từ bỏ hoàn toàn những sản phẩm từng làm nên tên tuổi. Theo Kusumi, các thiết bị gia dụng vẫn là cầu nối trực tiếp giữa thương hiệu và người tiêu dùng. Điều quan trọng là phải cải thiện tốc độ phát triển sản phẩm và khả năng kiểm soát chi phí theo kinh nghiệm mà Panasonic đã tích lũy tại Trung Quốc.

Đầu năm nay, hãng cũng quyết định chuyển hoạt động sản xuất và kinh doanh tivi tại châu Âu và Bắc Mỹ cho Skyworth của Trung Quốc nhằm giảm chi phí lao động và logistics.

Gần nửa thế kỉ trước, Đặng Tiểu Bình đến Nhật Bản để học hỏi cách xây dựng nền công nghiệp hiện đại. Hôm nay, chính Panasonic lại nhìn sang Trung Quốc để học cách chuyển đổi nhanh hơn trong thời đại AI.

Đó có lẽ là minh chứng rõ nhất cho sự thay đổi của ngành công nghệ toàn cầu: những người từng dẫn đầu không còn có thể sống bằng hào quang quá khứ. Trong cuộc đua AI, tốc độ thích nghi mới là lợi thế cạnh tranh lớn nhất.