Thương mại hóa công nghệ sinh học: Vướng mắc lớn nhất là định giá công nghệ và kết quả nghiên cứu
PGS.TS Nguyễn Minh Tân nhấn mạnh khâu vướng mắc lớn nhất khi thương mại hóa công nghệ hiện nay chính là định giá công nghệ và kết quả nghiên cứu, đặc biệt là khi liên quan đến tài sản công.
Thương mại hóa công nghệ sinh học là bài toán đầy thách thức
Đó là chia sẻ của PGS.TS Nguyễn Minh Tân, Trưởng Nhóm chuyên môn Kỹ thuật Quá trình, Khoa Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội tại Hội thảo "Kinh tế sinh học và thương mại hóa công nghệ sinh học: Động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số" chiều nay 15/10.
.jpg)
Hành trình đưa một kết quả nghiên cứu khoa học từ phòng thí nghiệm bước ra thị trường luôn là bài toán đầy thách thức đối với các nhà khoa học Việt Nam.
Thực tế cho thấy, việc bán một quy trình hay chuyển giao một dây chuyền máy móc đơn thuần chưa bao giờ là điểm kết thúc của quá trình thương mại hóa. Đích đến thực sự phải là tạo ra những sản phẩm đạt chuẩn, vận hành hiệu quả và đáp ứng được các đơn hàng thương mại thực tế trên thị trường.
Hành trình thương mại hóa công nghệ của nhóm nghiên cứu do PGS.TS Nguyễn Minh Tân, Trưởng Nhóm chuyên môn Kỹ thuật Quá trình (Khoa Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội) dẫn dắt khởi đầu từ năm 2012 với đề tài hợp tác nghiên cứu giữa Việt Nam và Cộng hòa Áo.
Trong quá trình đưa công nghệ về các vùng nông thôn, vị chuyên gia này cho rằng một thực tế hiển hiện là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thường bị cho là ngại chi phí đầu tư thiết bị. Tuy nhiên, góc nhìn thực tế từ người trong cuộc cho thấy định kiến này chưa hoàn toàn chính xác: nhiều doanh nghiệp sẵn sàng bỏ vốn đầu tư máy móc, nhưng cái họ thiếu chính là nguồn nhân lực có đủ năng lực vận hành hiệu quả các công nghệ mới.
Nhận diện rõ điểm nghẽn này, nhóm nghiên cứu đã tích hợp giải pháp chuyển đổi số và tối ưu hóa hệ thống tự động. Toàn bộ thiết bị đặt tại cơ sở sản xuất ở các địa phương, như mô hình lắp đặt cho doanh nghiệp tại Bắc Kạn (nay thuộc tỉnh Thái Nguyên), đều có thể được giám sát, điều khiển và tinh chỉnh thông số kỹ thuật từ xa ngay tại Bách khoa Hà Nội.
Sản phẩm đắt giá nhất của dự án không chỉ dừng lại ở các lô hàng nông sản chế biến đạt chuẩn, mà chính là việc các sinh viên năm thứ tư ngành kĩ thuật hóa học có thể độc lập hoàn thành việc lắp đặt, vận hành hệ thống máy móc phức tạp cho doanh nghiệp trước khi ra trường.
"Đừng chỉ chuyển giao công nghệ, hãy cùng doanh nghiệp tạo ra sản phẩm có đơn hàng", PGS. TS Nguyễn Minh Tân nhấn mạnh.
Trong hành trình đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường, giới khoa học Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển dịch tư duy mạnh mẽ. Việc bán một quy trình hay chuyển giao một dây chuyền máy móc đơn thuần chưa bao giờ là điểm kết thúc của thương mại hóa.
.jpg)
Đích đến cốt lõi của nghiên cứu ứng dụng phải là tạo ra sản phẩm đạt chuẩn, vận hành ổn định trên dây chuyền sản xuất và đáp ứng trọn vẹn các đơn hàng thương mại thực tế của doanh nghiệp.
Nhà nước cần có những chương trình cho phép thử nghiệm thực tế (sandbox)
Dù hiện nay chúng ta đã được "cởi trói" rất nhiều về mặt cơ chế, thể chế và quyền tự quyết, nhưng ở khía cạnh cụ thể hóa, tôi vẫn mong muốn Nhà nước sớm ban hành các hướng dẫn chi tiết cùng những chương trình cho phép thử nghiệm thực tế (sandbox).
Khâu vướng mắc lớn nhất hiện nay chính là định giá công nghệ và kết quả nghiên cứu, đặc biệt là khi liên quan đến tài sản công. Mặc dù hành lang pháp lí chung đã có, nhưng chúng ta vẫn chưa có một trường hợp thực tiễn (case study) điển hình nào để chiếu theo. Điều này khiến cộng đồng nghiên cứu và doanh nghiệp dù rất hào hứng nhưng vẫn lúng túng, chưa biết phải triển khai ra sao.
Do đó, tôi đề xuất Nhà nước cần đẩy mạnh các chương trình thử nghiệm và đưa ra quy định cụ thể hơn, từ quy trình thành lập, cơ chế phân định trách nhiệm đến phương pháp định giá.
Liên quan đến câu chuyện định giá, tôi rất đồng tình với ý kiến của bà Lê Thị Khánh Vân - Phó Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam: Giá trị thực sự phải do thị trường quyết định, không thể áp đặt một quy định cứng nhắc.
"Chúng ta không thể tính toán theo kiểu một đề tài nghiên cứu từng nhận kinh phí 5 tỉ đồng thì kết quả bắt buộc phải định giá tương đương hay cao hơn. Thực tế thương mại hóa có thể thu về 40 tỉ đồng, nhưng cũng có thể chỉ là 2 tỉ đồng", bà Tân cho hay.
PGS.TS Nguyễn Minh Tân cũng trích dẫn lời từ một người thầy của mình, hiện đang giảng dạy về đổi mới sáng tạo tại Mỹ, từng nói một câu rất thực tế: "Giá trị của một kết quả nghiên cứu khoa học chính là mức giá mà thị trường sẵn sàng trả và người bán đồng ý giao dịch". Ví dụ, một công nghệ dù được kỳ vọng 10 tỉ đồng, nhưng nếu nhà đầu tư trả 2 tỉ đồng và bên sở hữu đồng ý bán, thì 2 tỉ đồng đó chính là giá trị thực tế của công nghệ, không có lí thuyết nào thay thế được.
Tóm lại, giới khoa học và cộng đồng startup rất cần các chương trình thử nghiệm chính thức từ Nhà nước để tạo ra một vài case study chuẩn mực. Đây sẽ là căn cứ thực tiễn quan trọng giúp các bên yên tâm và tự tin triển khai trong thời gian tới.
